موارد مصرف تایید شده۱. اختلال نقص توجه و بیشفعالی در کودکان (بالای ۶ سال)، نوجوانان و بزرگسالان
- لیزدگزآمفتامین یکی از درمانهای خط اول و بسیار موثر برای کنترل علائم بیتوجهی، تکانشگری و بیشفعالی است.
توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک:
- تنظیم دوز: دوز شروع استاندارد برای تمامی گروههای سنی معمولا ۳۰ میلیگرم در روز (هنگام صبح) است. دوز دارو را میتوان بر اساس پاسخ بالینی و تحمل بیمار، به صورت هفتگی بین ۱۰ تا ۲۰ میلیگرم افزایش داد. حداکثر دوز روزانه مجاز ۷۰ میلیگرم میباشد.
- مزیت پیشدارو بودن: به دلیل نیاز به متابولیسم اریتروسیتی، اگر دارو به صورت استنشاقی یا تزریق وریدی مصرف شود، غلظت خونی دکستروآمفتامین به سرعت بالا نمیرود. این ویژگی، پتانسیل سوءمصرف و وابستگی دارو را در مقایسه با محرکهای کوتاهاثر به شدت کاهش میدهد و آن را به گزینهای ایمنتر برای بیماران مستعد سوءمصرف تبدیل میکند.
- پوشش علائم: اثر دارو حدود یک تا دو ساعت پس از مصرف آغاز شده و بین ۱۰ تا ۱۴ ساعت تداوم دارد. این ویژگی باعث میشود بیمار در ساعات عصرگاهی دچار پدیده افت ناگهانی اثر دارو و بازگشت شدید علائم نشود و نیازی به دوزهای یادآور در میانه روز نداشته باشد.
- نکات تجویزی: کپسولها را میتوان به طور کامل بلعید یا محتویات آن را در آب، ماست یا آبپرتقال حل کرد که این امر پذیرش دارو را در کودکان خردسال بسیار تسهیل میکند.
۲. اختلال پرخوری متوسط تا شدید در بزرگسالان
- این دارو اولین و تنها درمان دارویی تایید شده در سطح بینالمللی برای کنترل اختلال پرخوری در بزرگسالان است.
توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک:
- تنظیم دوز: دوز شروع ۳۰ میلیگرم در روز است که باید پس از یک هفته به ۵۰ میلیگرم افزایش یابد. در صورت عدم پاسخ کافی، میتوان دوز را تا ۷۰ میلیگرم در روز بالا برد.
- مکانیسم اثر در این اختلال: دارو با تنظیم مسیرهای دوپامینرژیک در سیستم پاداش مغز، رفتارهای تکانشی خوردن و افکار وسواسی مرتبط با غذا را سرکوب میکند. کارآزماییهای بالینی نشان دادهاند که این دارو به طور معناداری تعداد روزهای پرخوری در هفته را کاهش میدهد.
- هشدار بالینی: لیزدگزآمفتامین به هیچوجه نباید برای کاهش وزن عمومی یا درمان چاقی در بیمارانی که مبتلا به اختلال پرخوری نیستند تجویز شود. پروفایل ایمنی دارو برای استفاده به عنوان داروی کاهش وزن تایید نشده است.
موارد مصرف خارج برچسببا وجود عدم تایید رسمی برای موارد زیر، مطالعات بالینی معتبر و تجربه متخصصان نشان میدهد که لیزدگزآمفتامین در شرایط خاص اثربخشی قابل توجهی دارد.
۱. افسردگی مقاوم به درمان (به عنوان درمان کمکی)
در بیمارانی که به دو یا چند دوره درمان با داروهای ضدافسردگی با دوز و مدت زمان مناسب پاسخ ندادهاند، از محرکها به عنوان تقویتکننده درمان استفاده میشود.
توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک:
- گروه هدف: این دارو به ویژه در بیماران افسردهای که علائم غالب آنها شامل خستگی مفرط، خوابآلودگی بیش از حد، نقص در تمرکز، بیانگیزگی و کندی روانیحرکتی است، بسیار کارآمد عمل میکند.
- استراتژی تجویز: معمولا با دوز پایین (۲۰ تا ۳۰ میلیگرم) به رژیم دارویی ضدافسردگی فعلی بیمار اضافه میشود. اثرات بهبود سطح انرژی و تمرکز معمولا در همان روزهای ابتدایی تجویز مشاهده میشود که میتواند به بیمار تا زمان اثربخشی کامل داروهای ضدافسردگی کمک کند.
- احتیاط: باید مراقب خطر تشدید اضطراب، بیخوابی یا بروز علائم مانیا در بیماران مستعد اختلال دوقطبی بود.
۲. حمله خواب (نارکولپسی) و خوابآلودگی مفرط روزانه
- اگرچه داروهای دیگری به عنوان خط اول درمان حمله خواب شناخته میشوند، محرکهای آمفتامینی برای کنترل دورههای خواب ناگهانی استفاده گستردهای دارند.
توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک:
- مزیت بالینی: برای بیمارانی که به خطوط اولیه درمان پاسخ نمیدهند یا نیاز به یک دوره طولانیتر بیداری در طول روز دارند، لیزدگزآمفتامین به دلیل نیمهعمر و طول اثر بالاتر، یک گزینه بسیار مناسب است. این دارو نیاز به دوزهای متعدد در طول روز را از بین میبرد و کیفیت بیداری بیمار را بهبود میبخشد.
۳. خستگی مزمن مرتبط با بیماریهای زمینهای و مراقبتهای تسکینی
- در بیماران مبتلا به بیماریهای ناتوانکننده مانند اماس یا سرطانهای پیشرفته که از خستگی مفرط رنج میبرند.
توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک:
- رویکرد درمانی: خستگی شدید در این بیماران کیفیت زندگی را به شدت مختل میکند و اغلب به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد. تجویز دوزهای محتاطانه لیزدگزآمفتامین میتواند سطح هوشیاری، انرژی و مشارکت بیمار در فعالیتهای روزمره و ارتباط با خانواده را در مراحل پیشرفته بیماری به شکل چشمگیری ارتقا دهد. ارزیابی دقیق وضعیت قلبی و عروقی این بیماران پیش از تجویز الزامی است.
۴. اختلالات شناختی مرتبط با اسکیزوفرنی
- در برخی مطالعات محدود، از محرکها برای بهبود نقایص شناختی و علائم منفی اسکیزوفرنی استفاده شده است.
توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک: - رویکرد درمانی: استفاده از این دارو در بیماران مبتلا به اختلالات روانپریشی نیازمند احتیاط فوقالعاده است، زیرا آگونیستهای دوپامین میتوانند باعث تشدید هذیان و توهم شوند. این رویکرد تنها در بیمارانی که علائم مثبت آنها کاملا با داروهای ضدجنون تثبیت شده است و از نقص توجه شدید رنج میبرند، توسط روانپزشکان مجرب مدنظر قرار میگیرد.
