محلول‌های شستشوی لنز به طور کلی به دو دسته اصلی محلول‌های چندمنظوره و سیستم‌های پایه هیدروژن پراکسید تقسیم می‌شوند که هر کدام ویژگی‌های فارماکولوژیک و بالینی منحصر به فرد خود را دارند.
موارد مصرف تایید شده و بالینیاین بخش شامل کاربردهایی است که به طور رسمی توسط سازمان‌های نظارتی بین‌المللی تایید شده‌اند و پزشک چشم‌پزشک یا اپتومتریست آن‌ها را به عنوان پروتکل استاندارد تجویز می‌کند.
ضدعفونی کردن و گندزدایی لنزهای تماس نرم و سخت
- مهم‌ترین کاربرد بالینی این محلول‌ها، از بین بردن پاتوژن‌های بیماری‌زا شامل باکتری‌ها، قارچ‌ها و آکانتامبا است. محلول‌های چندمنظوره با داشتن مواد نگهدارنده و ضدعفونی‌کننده ملایم، از ایجاد عفونت‌های شدید قرنیه مانند کراتیت میکروبی پیشگیری می‌کنند. در سیستم‌های هیدروژن پراکسید، ضدعفونی‌کنندگی بسیار قوی‌تر است و هیدروژن پراکسید سه درصد با نفوذ به دیواره سلولی میکروارگانیسم‌ها، آن‌ها را از بین می‌برد. پزشک باید توجه داشته باشد که در سیستم‌های پراکسید، استفاده از دیسک کاتالیزور برای تبدیل پراکسید به آب و اکسیژن پیش از قرار دادن لنز در چشم کاملا الزامی است تا از سوختگی شیمیایی قرنیه جلوگیری شود.
پاک‌سازی و حذف رسوبات پروتئینی و چربی
- در طول روز، پروتئین‌ها، لیپیدها و لایسوزیم‌های موجود در اشک طبیعی چشم روی سطح لنز رسوب می‌کنند. این رسوبات علاوه بر کاهش شفافیت اپتیکی لنز، بستر مناسبی برای تجمع باکتری‌ها فراهم می‌کنند. عوامل فعال سطحی یا سورفاکتانت‌های موجود در محلول‌های شستشو، این اتصالات پروتئینی را شکسته و از روی سطح لنز جدا می‌کنند. پزشک در پیگیری‌های دوره‌ای بیماران باید وضعیت رسوب روی لنز را بررسی کرده و در صورت نیاز، مالش ملایم لنز با محلول را پیش از آبکشی توصیه کند.
آب‌رسانی مجدد، مرطوب‌کنندگی و حفظ زیست‌سازگاری
- لنزهای تماسی به ویژه انواع هیدروژل و سیلیکون هیدروژل برای حفظ شکل هندسی و اکسیژن‌رسانی به قرنیه نیاز به رطوبت مداوم دارند. محلول‌های شستشو حاوی عوامل هیدروفیل یا آب‌دوست هستند که با ایجاد یک لایه یکنواخت از رطوبت روی سطح لنز، اصطکاک بین لنز و پلک را کاهش می‌دهند. این امر راحتی بیمار را در طول روز افزایش داده و از خشکی چشم ناشی از لنز جلوگیری می‌کند.
نگهداری ایمن لنز در زمان عدم استفاده
- محلول‌های شستشو به عنوان یک محیط ایزوتونیک و با اسیدیته تنظیم شده متناسب با اشک چشم، محیطی امن برای نگهداری لنزها در طول شب فراهم می‌کنند. این محلول‌ها از تغییر شکل، شکنندگی و بی‌آب شدن لنز در زمان‌هایی که روی چشم قرار ندارد، جلوگیری می‌کنند.
موارد مصرف خارج برچسب یا غیررسمیکاربردهای خارج برچسب شامل مواردی است که اگرچه در بروشور رسمی دارو ذکر نشده است، اما پزشکان در شرایط بالینی خاص و بر اساس شواهد علمی از آن‌ها بهره می‌برند.
شستشو و پاک‌سازی اولیه زخم‌های سطحی و جزئی اطراف چشم
- در شرایط اورژانسی یا عدم دسترسی به سرم شستشوی استریل، پزشکان ممکن است از محلول‌های چندمنظوره شستشوی لنز برای شستشوی اولیه و ملایم پوست اطراف چشم یا پلک از گرد و غبار و ذرات معلق استفاده کنند. فرمولاسیون ایزوتونیک و وجود مواد ضدعفونی‌کننده بسیار ملایم در این محلول‌ها، تحریک پوستی ایجاد نمی‌کند. پزشک باید توجه داشته باشد که این کاربرد هرگز جایگزین سرم فیزیولوژیک استریل در جراحی‌ها یا زخم‌های باز عمیق نیست.
روان‌سازی موقت چشم در موارد شدید خشکی چشم ناشی از عوامل محیطی
- گاهی در شرایط حاد بالینی که بیمار به شدت از خشکی چشم رنج می‌برد و قطره‌های اشک مصنوعی در دسترس نیستند، پزشک ممکن است به عنوان یک راهکار موقت و کوتاه مدت، استفاده از چند قطره محلول چندمنظوره لنز را در چشم توصیه کند. عوامل مرطوب‌کننده موجود در محلول مانند هیالورونیک اسید می‌توانند به طور موقت لایه اشکی را پایدار کنند. با این حال، پزشک باید به بیمار هشدار دهد که به دلیل وجود مواد نگهدارنده در این محلول‌ها، مصرف طولانی‌مدت و مستقیم آن‌ها بدون لنز روی چشم می‌تواند باعث آسیب به سلول‌های اپیتلیوم قرنیه شود.
پاک‌سازی و ضدعفونی کردن پروتزهای چشمی
- بیمارانی که از پروتزهای چشمی اکریلیک استفاده می‌کنند، به طور مداوم با تجمع ترشحات مخاطی و باکتری‌ها روی پروتز مواجه هستند. پزشکان تایید می‌کنند که استفاده از محلول‌های شستشوی لنز سخت به دلیل فرمولاسیون خاص خود، ابزاری عالی برای تمیز کردن، ضدعفونی کردن و براق نگه داشتن سطح پروتزهای چشمی بدون آسیب رساندن به پلیمر پروتز است.
مرطوب‌کردن و آماده‌سازی دهانه ابزارهای تشخیصی چشم‌پزشکی
- در برخی موارد بالینی، پزشک برای قرار دادن برخی ابزارهای تشخیصی مانند لنزهای گونیوسکوپی بر روی قرنیه بیمار، نیاز به یک واسطه مایع ملایم دارد. اگرچه ژل‌های مخصوص گونیوسکوپی انتخاب اول هستند، اما در صورت عدم دسترسی، استفاده از محلول‌های شستشوی لنز چندمنظوره به عنوان روان‌کننده موقت برای تسهیل قرارگیری ابزار و کاهش ترومای قرنیه یک کاربرد کاربردی در مطب چشم‌پزشکی به شمار می‌رود.
