ویال ویزوسکن 320 میلی گرم ید/میلی لیتر ماده حاجب برای سی تی اسکن، آنژیوگرافی و اوروگرافی است. درباره نحوه تزریق، عوارض، حساسیت، خطر کلیه، متفورمین و بارداری بخوانید.
ویال ویزوسکن یک فرآورده تشخیصی از گروه مواد حاجب یددار است که در تصویربرداری با اشعه ایکس و سی‌تی‌اسکن استفاده می‌شود؛ این محصول توسط شرکت شفیع دارو آریا در ایران تولید می‌شود، حاوی ماده ژنریک ایودیکسانول است و با غلظت ۳۲۰ میلی‌گرم ید در هر میلی‌لیتر و در ویال‌های ۵۰ میلی‌لیتری عرضه می‌شود تا عروق، اندام‌ها و حفره‌های بدن در تصاویر رادیولوژی بهتر دیده شوند و تشخیص بیماری‌ها دقیق‌تر انجام گیرد.
ویزوسکن یک ماده حاجب غیریونی و ایزواسمولار (یعنی غلظت ذرات آن مشابه غلظت ذرات خون انسان است) است که همین ویژگی باعث می‌شود تحمل آن در بدن بسیاری از بیماران نسبت به مواد حاجب قدیمی‌تر بهتر باشد؛ ید موجود در آن اشعه ایکس را جذب می‌کند و بافت‌های مورد نظر را در تصویر روشن‌تر از اطراف نشان می‌دهد.
پس از تزریق، ویزوسکن در مسیر رگ‌ها یا حفره‌های بدن پخش می‌شود و مرز بین بافت‌های سالم و غیرطبیعی را مشخص می‌کند تا پزشک بتواند تنگی عروق، تومورها، ناهنجاری‌های کلیوی و مشکلات رحم یا مفاصل را با دقت بررسی کند؛ در تصویربرداری قلبی نیز ایزواسمولار بودن آن احتمال بروز تداخل در فعالیت الکتریکی قلب یا دردهای قفسه سینه را کاهش می‌دهد.
ویزوسکن برای ارتقای کیفیت تصاویر در روش‌های مختلف رادیولوژی و آنژیوگرافی (تصویربرداری از رگ‌های خونی) به کار می‌رود و به‌ویژه در مواردی که دقت بالای تصویر و حفظ ایمنی بیمار اولویت دارد، مانند بیماران کلیوی یا قلبی، اهمیت پیدا می‌کند.
ویزوسکن در سی‌تی‌اسکن سر، تنه و اندام‌ها برای تشخیص ضایعات عروقی، التهاب‌ها و توده‌های مشکوک استفاده می‌شود و با ایجاد تضاد نوری در بافت‌ها به رادیولوژیست کمک می‌کند تا کوچک‌ترین تغییرات ساختاری را در بدن مشاهده کند.
آمادگی صحیح پیش از دریافت ویزوسکن برای پیشگیری از واکنش‌های ناخواسته و حفظ سلامت کلیه‌ها ضروری است و بیمار باید تمام سوابق پزشکی خود را به کادر درمان اطلاع دهد، حتی اگر فکر می‌کند آن موضوع اهمیت چندانی ندارد.
ناشتا بودن (معمولاً ۴ تا ۶ ساعت) به کاهش احتمال تهوع و استفراغ در حین تزریق کمک می‌کند و هیدراته بودن بدن (نوشیدن مایعات کافی) پیش از اسکن نیز بسیار مهم است تا فشار کمتری به کلیه‌ها وارد شود.
تزریق ویزوسکن فقط باید در مراکز مجهز پزشکی و زیر نظر کادر متخصص انجام شود و روش و سرعت تزریق بر اساس وزن بیمار و ناحیه مورد بررسی تعیین می‌شود.
ویزوسکن معمولاً از طریق یک آنژیوکت (سوزن مخصوص ورید) در رگ بازو تزریق می‌شود و در برخی اسکن‌ها از دستگاه انژکتور خودکار استفاده می‌شود؛ در روش‌های خاص مانند آرتروگرافی، ماده مستقیماً به فضای مفصلی و در هیستروسالپنگوگرافی به داخل رحم تزریق می‌گردد.
در طول تزریق، بیمار از نظر تنفسی و ضربان قلب پایش می‌شود تا در صورت بروز حساسیت اقدامات فوری انجام گیرد؛ احساس گرمای ناگهانی یا طعم فلزی در دهان هنگام ورود ویزوسکن به خون کاملاً طبیعی است و معمولاً پس از چند ثانیه برطرف می‌شود.
مانند هر ماده حاجب دیگر، ویزوسکن نیز ممکن است عوارضی ایجاد کند که اغلب آن‌ها خفیف و گذرا هستند؛ برخی واکنش‌ها بلافاصله ظاهر می‌شوند و برخی دیگر تا چند ساعت یا چند روز بعد از تزریق بروز می‌کنند.
حساسیت به ویزوسکن می‌تواند از یک واکنش پوستی ساده تا واکنش‌های شدید تنفسی متغیر باشد و افرادی که سابقه حساسیت به سایر مواد حاجب یددار دارند بیشتر در معرض خطر هستند.
علائم آلرژیک معمولاً با خارش، کهیر و قرمزی پوست شروع شده و ممکن است به تورم مجاری تنفسی ختم شود؛ هرگونه احساس خفگی یا سنگینی سینه بلافاصله پس از تزریق باید سریعاً به رادیولوژیست گزارش شود.
در صورت بروز آلرژی، تزریق فوراً متوقف شده و از داروهای آنتی‌هیستامین (داروهای ضدحساسیت) یا کورتون استفاده می‌شود؛ در موارد شدید، تجهیزات احیا و اکسیژن‌رسانی در مراکز تصویربرداری برای مدیریت وضعیت بیمار در دسترس است.
ویزوسکن می‌تواند با برخی داروها تداخل داشته باشد که مهم‌ترین آن‌ها داروهای اثرگذار بر عملکرد کلیه هستند؛ بیمار نباید بدون مشورت پزشک، مصرف داروهای ضروری خود را قطع کند.
مصرف همزمان ویزوسکن و متفورمین در افراد دارای نارسایی کلیه می‌تواند خطر اسیدوز لاکتیک (تجمع خطرناک اسید در خون) را افزایش دهد و معمولاً توصیه می‌شود مصرف متفورمین ۴۸ ساعت قبل یا بعد از تزریق طبق نظر پزشک متوقف شود.
استفاده از مواد حاجب در بارداری فقط در صورت ضرورت مطلق و با تایید پزشک متخصص انجام می‌شود.
ویزوسکن از جفت عبور می‌کند و می‌تواند به جنین برسد، بنابراین بررسی فواید تصویربرداری در مقابل خطرات احتمالی الزامی است؛ اگر باردار هستید یا شک به بارداری دارید، حتماً پیش از ورود به اتاق اسکن اطلاع دهید.
مقدار بسیار ناچیزی از ویزوسکن وارد شیر مادر می‌شود که معمولاً برای نوزاد خطرساز نیست، اما برخی پزشکان برای احتیاط بیشتر توصیه می‌کنند ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از تزریق از شیردهی خودداری شود.
این دو گروه به دلیل حساسیت‌های فیزیولوژیک (ویژگی‌های بدنی خاص) نیاز به مراقبت و تنظیم دوز دقیق‌تر دارند.
دوز ویزوسکن در کودکان دقیقاً بر اساس وزن محاسبه می‌شود تا از تجمع دارو در بدن جلوگیری شود و اطمینان از دریافت مایعات کافی توسط کودک قبل و بعد از آزمایش برای سلامت کلیه‌های او حیاتی است.
سالمندان به دلیل احتمال نارسایی پنهان کلیه یا مشکلات قلبی باید قبل از اسکن ارزیابی دقیق شوند و کنترل وضعیت آب بدن در افراد مسن برای دفع سریع‌تر ویزوسکن اهمیت دوچندان دارد.
برخی شرایط پزشکی باعث می‌شوند که استفاده از ویزوسکن با خطر بیشتری همراه باشد یا ممنوع شود.
در بیماران با کراتینین بالا (نشانه‌ای از ضعف عملکرد کلیه)، تزریق ویزوسکن ممکن است باعث آسیب کلیوی شود و پزشک ممکن است از روش‌های جایگزین یا پروتکل‌های آب‌رسانی شدید استفاده کند.
بیماران مبتلا به نارسایی قلبی شدید یا آریتمی‌های (ضربان نامنظم قلب) کنترل‌نشده باید تحت نظارت دقیق این ماده را دریافت کنند، چون تزریق سریع ویزوسکن در این افراد می‌تواند باعث تغییرات موقت در فشار خون یا ریتم قلب شود.
بیشتر مراقبت‌های پس از اسکن بر دفع سریع دارو و پایش واکنش‌های تاخیری تمرکز دارند.
نوشیدن مقادیر زیاد آب (در صورت عدم محدودیت پزشکی) بهترین راه برای کمک به کلیه‌ها در دفع ویزوسکن است و تکرر ادرار پس از مصرف مایعات نشانه خوبی از فعالیت کلیه‌هاست.
در صورت بروز هر یک از موارد بالا، باید به پزشک مراجعه شود.
تزریق معمولاً درد ندارد و فقط ممکن است احساس فشار در رگ یا گرمای ناگهانی در بدن ایجاد شود.
در افراد سالم، حدود ۹۰ درصد ویزوسکن در کمتر از ۲۴ ساعت از طریق ادرار دفع می‌شود.
بله، اما به دلیل ریسک بالاتر واکنش‌های حساسیتی باید حتماً تحت نظارت دقیق کادر درمان باشند.
در صورت سلامت کلیه‌ها خیر، اما در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی می‌تواند باعث آسیب موقت یا دائم شود.
بله، نوشیدن آب فراوان به دفع سریع‌تر ماده حاجب و کاهش فشار بر کلیه‌ها کمک شایانی می‌کند.
خیر، این فرآورده صرفاً برای تشخیص بیماری‌ها در تصویربرداری کاربرد دارد و خاصیت درمانی ندارد.
تداخل این دو در صورت وجود مشکل کلیوی می‌تواند باعث تجمع خطرناک اسید در خون (اسیدوز لاکتیک) شود.
ویزوسکن ایزواسمولار است، یعنی فشار اسمزی (غلظت ذرات) آن با خون برابر بوده و معمولاً عوارض جانبی کمتری نسبت به مواد حاجب قدیمی‌تر دارد.
خیر، این ماده تاثیری بر رنگ طبیعی ادرار ندارد، هرچند از طریق سیستم ادراری دفع می‌شود.
بله، اما توصیه می‌شود برای اطمینان بیشتر تا ۲۴ ساعت پس از تزریق از شیردهی خودداری کنید.
