معرفی سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد ثامن نیم لیتری
- سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد ثامن یک محلول تزریقی وریدی حاوی آب استریل و سدیم کلراید است که در بطری پلاستیکی با حجم ۵۰۰ میلی لیتر عرضه می شود. این فرآورده برای تامین آب و مقادیر محدودی از سدیم و کلراید، اصلاح برخی کمبودهای مایعات و به عنوان محلول پایه برای داروهای تزریقی منتخب به کار می رود.
- این سرم از نظر غلظت سدیم، نسبت به خون رقیق تر است و در گروه محلول های هیپوتونیک قرار می گیرد. به همین دلیل، انتخاب آن باید بر اساس وضعیت آب و الکترولیت بیمار، به ویژه غلظت سدیم خون، عملکرد کلیه، وضعیت قلبی و خطر تجمع آب در بدن انجام شود.
ترکیبات سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد
- در هر ۱۰۰ میلی لیتر از سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد، ۰/۴۵ گرم سدیم کلراید وجود دارد. در یک بطری ۵۰۰ میلی لیتری، فرآورده به طور معمول حاوی ۲/۲۵ گرم سدیم کلراید است.
- این محلول در هر لیتر، تقریبا ۷۷ میلی اکی والان سدیم و ۷۷ میلی اکی والان کلراید دارد. اسمولاریته تقریبی آن ۱۵۴ میلی اسمول در لیتر است. مشخصات نهایی، شرایط نگهداری، مواد جانبی و هشدارهای اختصاصی باید همواره از برچسب رسمی بطری و بروشور تولیدکننده بررسی شود.
سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد برای چیست؟
- سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد با تجویز پزشک برای تامین مایعات نگهدارنده در برخی بیماران، کمک به اصلاح کمبود آب بدن در شرایط انتخاب شده و درمان افزایش سدیم خون در بیمارانی که به دریافت آب آزاد نیاز دارند، استفاده می شود.
- این فرآورده گاهی به عنوان محلول حامل یا رقیق کننده برخی داروهای تزریقی کاربرد دارد، اما تنها زمانی که سازگاری دارو با محلول به صورت مستند تایید شده باشد.
- این سرم برای همه انواع کم آبی مناسب نیست و نباید بدون ارزیابی پزشکی به عنوان سرم تقویتی یا درمان عمومی ضعف استفاده شود.
کاربرد سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد در کم آبی
- سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد ممکن است برای بیمارانی که کمبود آب دارند و حجم خون آنان پایدار است، انتخاب شود. با این حال، در کم آبی شدید، شوک، افت فشار خون، خونریزی، اسهال شدید، استفراغ شدید یا عفونت شدید همراه با افت گردش خون، معمولا مایع اولیه مناسب محسوب نمی شود.
- علت این است که محلول های هیپوتونیک، آب بیشتری را به درون سلول ها هدایت می کنند و برای بازگرداندن سریع حجم موثر گردش خون، قدرت کافی ندارند. در این شرایط، پزشک معمولا ابتدا محلول ایزوتونیک مناسب را بر اساس شرایط بیمار در نظر می گیرد.
تفاوت سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد با سرم سدیم کلراید ۰/۹ درصد
- سرم سدیم کلراید ۰/۹ درصد غلظت سدیم و کلراید بیشتری دارد و از نظر تونسیته تقریبا ایزوتونیک است. این محلول اغلب برای احیای مایع در کاهش حجم خون، افت فشار، خونریزی و بسیاری از وضعیت های اورژانسی کاربرد دارد.
- سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد، نصف غلظت محلول ۰/۹ درصد سدیم کلراید را دارد و هیپوتونیک است. این محلول بیشتر برای تامین آب و مایع نگهدارنده در بیماران منتخب یا اصلاح افزایش سدیم خون استفاده می شود.
- این دو سرم جایگزین مستقیم یکدیگر نیستند. انتخاب نادرست آن ها ممکن است به کاهش خطرناک سدیم خون، تشدید ورم مغزی، افزایش حجم مایع بدن یا اصلاح ناکافی کم آبی منجر شود.
آیا سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد برای فشار خون پایین مناسب است؟
- در اغلب موارد افت فشار خون ناشی از شوک، خونریزی، کم آبی شدید، عفونت شدید همراه با افت فشار یا از دست دادن زیاد مایعات، سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد انتخاب اولیه نیست.
- در چنین شرایطی، بیمار باید فورا توسط پزشک ارزیابی شود. انتخاب مایع درمانی بر اساس علت افت فشار، وضعیت قلب و کلیه، سطح سدیم خون، میزان خونریزی و پاسخ بیمار به درمان انجام می شود. مصرف خودسرانه سرم در منزل برای فشار پایین می تواند خطرناک باشد.
سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد و کاهش سدیم خون
- این سرم به علت داشتن غلظت سدیم پایین تر از پلاسما، می تواند در بیمار مستعد باعث کاهش سدیم خون شود. کاهش شدید سدیم خون یک وضعیت جدی است و ممکن است باعث ورود آب به سلول های مغزی و ایجاد ورم مغزی شود.
- افراد زیر بیشتر در معرض خطر هستند: کودکان بستری، سالمندان، زنان در سنین باروری، بیماران پس از عمل جراحی، بیماران مبتلا به تهوع، درد شدید، استرس شدید یا عفونت، بیماران دچار بیماری ریوی یا بیماری های مغزی، بیمارانی که داروهای موثر بر تنظیم آب و سدیم مصرف می کنند و بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، کلیوی یا کبدی.
- علائم مهم کاهش سدیم خون شامل سردرد، تهوع، استفراغ، گیجی، خواب آلودگی، بی قراری، کاهش هوشیاری، تشنج و در موارد بسیار شدید کما است.
موارد منع مصرف و احتیاط های مهم
- تجویز سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد در کاهش سدیم خون موجود یا خطر بالای کاهش سدیم خون، ورم مغزی، افزایش فشار داخل جمجمه، آسیب حاد مغزی، سکته مغزی حاد یا ضربه به سر نیازمند پرهیز یا احتیاط بسیار جدی است.
- در شوک، خونریزی شدید یا کاهش شدید حجم خون نیز این سرم معمولا انتخاب اولیه نیست. بیماران مبتلا به نارسایی شدید قلبی، کلیوی یا کبدی همراه با تجمع مایع، ورم ریه، احتباس غیر طبیعی آب، کودکان، سالمندان و بیمارانی که باید دریافت مایعات یا سدیم آنان محدود شود، باید با احتیاط ویژه ارزیابی شوند.
نحوه مصرف سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد
- این سرم فقط از راه وریدی و توسط پزشک، پرستار یا فرد آموزش دیده در محیط درمانی تجویز می شود. مقدار و سرعت انفوزیون برای هر بیمار متفاوت است و بر پایه سن و وزن بیمار، علت تجویز سرم، فشار خون، وضعیت گردش خون، میزان دریافت و دفع مایعات، حجم ادرار، سطح سدیم، پتاسیم، کلراید، قند خون، عملکرد کلیه و بیماری های زمینه ای تعیین می شود.
- بیمار یا همراه نباید سرعت سرم را بدون اجازه کادر درمانی کم یا زیاد کند. استفاده از سرم در منزل نیز باید تنها بر اساس نسخه، آموزش و نظارت درمانی انجام شود.
عوارض احتمالی سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد
- عوارض این فرآورده معمولا به حجم تزریق، سرعت انفوزیون، بیماری زمینه ای و تعادل آب و الکترولیت بیمار وابسته است. عوارض ممکن است شامل کاهش سدیم خون، تجمع آب در بدن، ورم دست و پا یا صورت، افزایش وزن سریع، تنگی نفس، تجمع مایع در ریه، تشدید نارسایی قلبی، تغییر فشار خون و اختلالات الکترولیتی باشد.
- سردرد، تهوع، گیجی، خواب آلودگی یا تشنج می توانند نشانه کاهش شدید سدیم خون باشند. همچنین درد، سوزش، قرمزی، تورم یا التهاب ورید در محل تزریق، از عوارض موضعی احتمالی هستند. عفونت محل ورود کاتتر نیز در صورت رعایت نشدن اصول استریل ممکن است رخ دهد.
علائم هشدار در زمان دریافت سرم
- سردرد شدید یا ناگهانی، گیجی، خواب آلودگی غیر عادی، بی قراری، تغییر رفتار، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری باید فورا به پزشک یا پرستار اطلاع داده شود.
- تنگی نفس، احساس سنگینی قفسه سینه، خس خس سینه، ورم ناگهانی پاها، دست ها یا صورت، کاهش قابل توجه ادرار، درد و قرمزی در مسیر تزریق، نشت مایع، تب، لرز، کهیر، خارش شدید یا تورم لب و صورت نیز نیازمند ارزیابی فوری هستند.
سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد در کودکان
- کودکان بستری، به ویژه کودکانی که دچار درد، تهوع، استفراغ، بیماری تنفسی، عفونت، بیماری های مغزی یا دوره پس از جراحی هستند، ممکن است هورمون نگهدارنده آب بیشتری ترشح کنند. در این وضعیت، دریافت محلول های هیپوتونیک می تواند خطر کاهش سدیم خون را افزایش دهد.
- بسیاری از راهنماهای معتبر کودکان برای مایع نگهدارنده در کودک بستری، محلول های ایزوتونیک را در اغلب شرایط ترجیح می دهند. بنابراین، تجویز سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد برای کودک باید با دلیل بالینی مشخص، محاسبه دقیق حجم و پایش سدیم خون انجام شود.
سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد در سالمندان
- سالمندان به علت احتمال بیشتر نارسایی کلیه، نارسایی قلبی، مصرف داروهای متعدد و اختلال در احساس تشنگی، در معرض عوارض مایع درمانی قرار دارند. در این گروه، سرعت تزریق باید با احتیاط تعیین شود و وضعیت تنفسی، وزن، ورم، حجم ادرار و الکترولیت های خون به صورت منظم بررسی شود.
سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد در بارداری و شیردهی
- در بارداری، انتخاب سرم باید بر اساس علت نیاز به مایع درمانی، میزان کم آبی، فشار خون، قند خون، الکترولیت ها و وضعیت مادر و جنین انجام شود. زنان باردار و زنان در سنین باروری در برخی وضعیت های بالینی ممکن است نسبت به کاهش سدیم خون حساس تر باشند.
- در شیردهی، دریافت کوتاه مدت این محلول معمولا مشکل مستقیمی برای نوزاد شیرخوار ایجاد نمی کند، اما تصمیم درمانی باید بر اساس وضعیت مادر و بیماری زمینه ای او گرفته شود.
تداخلات دارویی مهم با سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد
- تداخل این سرم با داروها بیشتر به افزایش خطر کاهش سدیم خون، احتباس آب یا تغییر تعادل مایعات مربوط است. داروهای ادرار آور، داروهای ضد افسردگی، داروهای ضد تشنج، برخی داروهای ضد روان پریشی، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی، برخی داروهای ضد درد قوی و داروهای موثر بر عملکرد کلیه یا تعادل آب و الکترولیت می توانند خطر عوارض را افزایش دهند.
- بیمار باید پیش از شروع سرم درمانی، فهرست همه داروها، مکمل ها و فرآورده های گیاهی مصرفی خود را به پزشک یا داروساز اطلاع دهد.
آیا می توان داروها را با این سرم مخلوط کرد؟
- همه داروهای تزریقی با سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد سازگار نیستند. سازگاری به ویژگی های شیمیایی دارو، غلظت، مدت تماس، دمای نگهداری و نوع بطری وابسته است.
- پیش از افزودن هر دارو به سرم، پزشک، پرستار یا داروساز باید سازگاری فیزیکی و شیمیایی آن را در منبع معتبر دارویی بررسی کند. مشاهده رسوب، کدورت، تغییر رنگ، ایجاد ذرات یا نشت از بطری می تواند نشانه ناسازگاری باشد و محلول نباید مصرف شود.
نکات مهم درباره استفاده هم زمان با خون و فرآورده های خونی
- سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد نباید به عنوان محلول همراه برای تزریق خون و فرآورده های خونی استفاده شود، مگر بر اساس پروتکل رسمی و تایید شده مرکز درمانی. در اغلب پروتکل های انتقال خون، سرم سدیم کلراید ۰/۹ درصد محلول استاندارد سازگار برای مسیر مشترک فرآورده های خونی است.
- استفاده از محلول نامناسب در مسیر خون می تواند خطر آسیب به گلبول های قرمز یا ناسازگاری های بالینی را افزایش دهد.
شرایط نگهداری سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد ثامن
- سرم را در دمای توصیه شده روی برچسب بطری نگهداری کنید و از نور مستقیم، گرمای زیاد و یخ زدگی محافظت کنید. بطری آسیب دیده، نشتی دار یا تغییر شکل یافته را مصرف نکنید. محلول باید شفاف و بدون ذرات قابل مشاهده باشد و تاریخ انقضا پیش از استفاده بررسی شود.
- پس از باز شدن بطری و اتصال ست، باقی مانده محلول را نگهداری نکنید. هر بطری فقط برای یک بیمار و یک بار مصرف است، مگر آن که دستورالعمل رسمی محصول خلاف آن را بیان کند.
پرسش های متداول درباره سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد
آیا سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد همان سرم نمکی است؟
بله، این فرآورده نوعی سرم نمکی است، اما غلظت نمک آن ۰/۴۵ درصد است و با سرم سدیم کلراید ۰/۹ درصد تفاوت دارد.
آیا این سرم برای ضعف و خستگی مناسب است؟
ضعف و خستگی علت های مختلفی دارند؛ مانند کم خونی، عفونت، مشکلات تیروئید، دیابت، کمبود خواب یا بیماری قلبی. سرم درمانی بدون تشخیص علت توصیه نمی شود و ممکن است عوارض جدی ایجاد کند.
آیا این سرم برای سرگیجه مناسب است؟
سرگیجه علت های فراوانی دارد و در برخی موارد نشانه بیماری جدی است. پزشک باید علت سرگیجه را مشخص کند. این سرم برای همه انواع سرگیجه مناسب نیست.
آیا این سرم قند خون را بالا می برد؟
خیر، این فرآورده فقط حاوی سدیم کلراید و آب است و دکستروز ندارد. با این حال، انتخاب و مقدار مایع درمانی در بیمار دیابتی باید همچنان زیر نظر پزشک باشد.
آیا این سرم برای شستشوی زخم یا بینی کاربرد دارد؟
این فرآورده برای تزریق وریدی تولید شده است. استفاده موضعی، شستشوی زخم یا شستشوی بینی باید بر اساس دستور پزشک و فرآورده مناسب همان کاربرد انجام شود. فرآورده تزریقی باز شده نباید برای استفاده های بعدی نگهداری شود.
بخش تخصصی برای پزشکان و داروسازان
جایگاه درمانی و ویژگی فارماکولوژیک
- محلول سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد دارای غلظت تقریبی ۷۷ میلی اکی والان در لیتر از سدیم و کلراید و اسمولاریته تقریبی ۱۵۴ میلی اسمول در لیتر است. این فرآورده به عنوان محلول هیپوتونیک شناخته می شود و پس از توزیع، بخش قابل توجهی از آب آن به فضای داخل سلولی منتقل می شود. بنابراین، برای احیای اولیه در شوک، کاهش شدید حجم خون یا افزایش فشار داخل جمجمه مناسب نیست.
پایش بالینی و آزمایشگاهی
- در صورت تجویز، سدیم، پتاسیم، کلراید، بیکربنات، اوره، کراتینین و در صورت لزوم قند خون باید بر پایه وضعیت بالینی بیمار پایش شوند. میزان دریافت و دفع مایعات، حجم ادرار، وزن روزانه، وضعیت همودینامیک، فشار خون، ضربان قلب، علائم تجمع مایع، وضعیت تنفسی و اشباع اکسیژن نیز باید بررسی شوند.
- در بیماران دارای خطر کاهش سدیم خون، ارزیابی مکرر وضعیت عصبی اهمیت ویژه دارد.
هشدارهای مربوط به کاهش سدیم خون بیمارستانی
- ترشح غیر اسموتیک هورمون ضد ادراری در درد، تهوع، استرس جراحی، بیماری های مغزی، بیماری های ریوی، عفونت و مصرف داروهای خاص شایع است. در این وضعیت، دریافت مایع هیپوتونیک می تواند سبب افت سدیم خون و بروز انسفالوپاتی ناشی از کاهش سدیم شود.
- کودکان، سالمندان، زنان پیش از یائسگی، بیماران پس از جراحی و مبتلایان به اختلالات مغزی یا تنفسی باید در اولویت پایش قرار گیرند. در کودکان بستری، انتخاب محلول نگهدارنده ایزوتونیک در بسیاری از موقعیت ها بر محلول های هیپوتونیک ترجیح دارد.
ملاحظات در افزایش سدیم خون
- در درمان افزایش سدیم خون، سرم سدیم کلراید ۰/۴۵ درصد ممکن است پس از ارزیابی دقیق وضعیت حجم داخل عروقی به کار رود. در بیمار دچار کاهش حجم خون، اصلاح حجم داخل عروقی با محلول ایزوتونیک معمولا بر اصلاح آب آزاد مقدم است. سرعت اصلاح افزایش سدیم خون باید با توجه به حاد یا مزمن بودن اختلال، علائم عصبی، سن و علت زمینه ای تنظیم شود تا خطر ورم مغزی کاهش یابد.
سازگاری و ایمنی دارویی
- هر گونه افزودن دارو به بطری باید پس از بررسی سازگاری مستند در منابع معتبر سازگاری داروهای تزریقی انجام شود. پس از افزودن دارو، کنترل ظاهری محلول از نظر رسوب، کدورت، تغییر رنگ و ذرات ضروری است. از استفاده در مسیر مشترک انتقال خون اجتناب شود و برای انتقال خون، پروتکل مرکز درمانی و محلول استاندارد سازگار رعایت شود.
