موارد مصرف تایید شده واکسن هاری یک واکسن غیرفعال شده است که برای ایجاد ایمنی فعال در برابر ویروس هاری تجویز میشود. مدیریت این واکسن در دو حوزه اصلی تعریف میشود:
۱. پیشگیری قبل از مواجهه
- این پروتکل برای افرادی که در معرض خطر بالای تماس با ویروس هستند (مانند دامپزشکان، کارکنان آزمایشگاههای ویروسشناسی، غارنوردان و مسافران به مناطق با شیوع بالای هاری) اجرا میشود.
- اهمیت بالینی: این روش باعث سادهتر شدن مدیریت درمان در صورت مواجهه بعدی شده و نیاز به تزریق ایمونوگلوبولین هاری را حذف میکند. همچنین برای افرادی که در مناطق دورافتاده با دسترسی محدود به خدمات پزشکی هستند، حیاتی است.
۲. پیشگیری پس از مواجهه
- این مورد برای افرادی که توسط حیوان مشکوک به هاری گزیده شده یا دچار خراشیدگی پوستی شدهاند، به صورت اورژانسی تجویز میشود.
- نکته بالینی برای پزشک: واکسیناسیون باید در سریعترین زمان ممکن پس از تماس آغاز شود. در افراد واکسینه نشده، این پروتکل شامل ترکیب واکسن و ایمونوگلوبولین هاری است. در حالی که در افراد قبلاً واکسینه شده، تنها دوزهای یادآور واکسن بدون نیاز به ایمونوگلوبولین کافی است.
- محل تزریق: واکسن باید حتماً در عضله دلتوئید بازو (در بزرگسالان) یا ناحیه قدامی خارجی ران (در کودکان خردسال) تزریق شود. تزریق در عضله سرین به دلیل احتمال جذب ناقص و کاهش پاسخ ایمنی مطلقاً ممنوع است.
موارد مصرف خارج برچسب اگرچه پروتکلهای هاری بسیار سختگیرانه هستند، اما در شرایط خاص بالینی، استفادههای خارج برچسب یا تغییر یافته بر اساس مطالعات جدید صورت میگیرد:
۱. پروتکلهای کوتاه مدت و سریع
- در برخی شرایط اپیدمیولوژیک یا برای مسافرانی که فرصت کمی تا سفر دارند، پزشکان ممکن است از رژیمهای تسریع شده که در بازههای زمانی کوتاهتر (مثلاً یک هفته) تمام دوزها را پوشش میدهند، استفاده کنند. این روش اگرچه در تمام منابع رسمی به عنوان خط اول نیست، اما در مراجع طب سفر بینالمللی برای ایجاد سطح ایمنی اولیه مورد بحث قرار گرفته است.
۲. تزریق داخل پوستی به جای داخل عضله
- در شرایطی که با کمبود شدید واکسن در سطح جهانی یا منطقهای مواجه هستیم، استفاده از دوزهای کمتر واکسن به صورت تزریق داخل پوستی (در لایه درم) به عنوان یک روش جایگزین موثر در برخی راهنماهای سازمان جهانی بهداشت برای مدیریت منابع در مناطق آندمیک پذیرفته شده است.
۳. استفاده در افراد با نقص ایمنی شدید
- در بیمارانی که دچار نقص ایمنی بسیار پیشرفته هستند، پروتکلهای استاندارد ممکن است پاسخ ایمنی کافی ایجاد نکنند. در این موارد، پزشکان ممکن است دوزهای اضافی واکسن را خارج از برنامه معمول تجویز کرده و سطح آنتیبادی خون بیمار را برای اطمینان از ایمنی کامل پایش کنند.
نکات کلیدی در مدیریت بالینی برای پزشکان
- ارزیابی خطر: پزشک باید نوع تماس (گزش، خراش یا لیسیدن پوست آسیبدیده) و وضعیت اپیدمیولوژیک منطقه را برای شروع درمان ارزیابی کند. هاری یک بیماری ۱۰۰ درصد کشنده است، بنابراین در موارد مشکوک، شک به نفع درمان برطرف میشود.
- مدیریت زخم: شستشوی فوری و کامل زخم با آب و صابون به مدت حداقل ۱۵ دقیقه، مهمترین گام فیزیکی برای کاهش بار ویروسی قبل از تزریق واکسن است.
- عدم تاخیر: هیچ مورد منع مصرف مطلقی برای واکسیناسیون پس از مواجهه وجود ندارد (حتی در بارداری یا بیماریهای حاد)، زیرا خطر مرگ ناشی از هاری بر هر عارضه جانبی دیگری ارجحیت دارد.
