داروی مرکاپتوپورین یک آنتیمتابولیت و آنتاگونیست پورین است که به طور گسترده در پروتکلهای شیمیدرمانی و همچنین مدیریت بیماریهای خودایمنی کاربرد دارد. آگاهی از موارد مصرف تایید شده و کاربردهای خارج برچسب این دارو، همراه با ملاحظات بالینی مربوط به پروفایل ژنتیکی بیمار، برای پزشکان جهت تنظیم دوز دقیق و پیشگیری از سمیتهای مرگبار خونی و کبدی الزامی است.
موارد مصرف تایید شدهاستفاده از این دارو در پروتکلهای استاندارد درمانی برای بیماریهای زیر توسط مراجع معتبر تایید شده است:
لوسمی لنفوبلاستیک حاد
- کاربرد اصلی و تایید شده این دارو، درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد به ویژه در فاز نگهدارنده است. این دارو معمولا به عنوان بخشی از یک رژیم ترکیبی همراه با متوترکسات تجویز میشود.
- نکته بالینی برای پزشک: پیش از شروع درمان با این دارو، ارزیابی ژنوتیپ یا فنوتیپ آنزیمهای متابولیزهکننده تیوسیرین متیلترانسفراز و نوکلئوزید دیفسفات متصل به موتیف پانزده به شدت توصیه میشود. بیمارانی که دارای کمبود یا فقدان فعالیت این آنزیمها هستند، در معرض خطر بسیار بالای سرکوب شدید و کشنده مغز استخوان قرار دارند و نیازمند کاهش چشمگیر دوز یا انتخاب داروی جایگزین میباشند. همچنین، تنظیم دوز بر اساس شمارش مطلق نوتروفیلها و پلاکتها در طول دوره درمان نگهدارنده ضروری است.
موارد مصرف خارج برچسببا توجه به خواص تضعیفکننده سیستم ایمنی، این دارو در شرایط بالینی متعددی خارج از اندیکاسیونهای رسمی سازمانهای دارویی، با موفقیت استفاده میشود:
بیماریهای التهابی روده (بیماری کرون و کولیت اولسراتیو)
- این دارو به طور گسترده به عنوان درمان نگهدارنده برای حفظ بهبودی و همچنین به عنوان یک عامل کاهنده مصرف کورتیکواستروئیدها در بیماران مبتلا به بیماریهای التهابی روده استفاده میشود.
- نکته بالینی برای پزشک: شروع اثر این دارو در کنترل التهاب روده کند است و ممکن است چندین هفته تا چند ماه طول بکشد تا پاسخ بالینی کامل مشاهده شود؛ بنابراین برای القای بهبودی در فاز حاد مناسب نیست. پایش منظم آنزیمهای کبدی و شمارش کامل سلولهای خونی به دلیل خطر هپاتوتوکسیسیتی و لکوپنی در این بیماران الزامی است.
لوسمی میلوئید حاد
- در برخی از پروتکلهای درمانی و در شرایط خاص بالینی، از این دارو در درمان لوسمی میلوئید حاد نیز استفاده میشود، اگرچه معمولا خط اول درمان نیست و بیشتر در رژیمهای تسکینی یا شرایطی که بیمار قادر به تحمل شیمیدرمانیهای تهاجمیتر نیست، کاربرد دارد.
سایر بیماریهای خودایمنی
- در موارد نادری از این دارو برای کنترل بیماریهای خودایمنی مقاوم به درمانهای رایج نظیر آرتریت روماتوئید شدید استفاده میشود، هرچند به دلیل در دسترس بودن داروهای بیولوژیک و تعدیلکنندههای سیستم ایمنی جدیدتر و ایمنتر، استفاده از آن در این موارد بسیار محدود شده است.
