آدنوزین یک نوکلئوزید درون‌زاد با اثرات کوتاه مدت است که از طریق گیرنده‌های اختصاصی در گره دهلیزی-بطنی باعث ایجاد وقفه موقت در هدایت الکتریکی قلب می‌شود.
موارد مصرف تایید شده آدنوزیناین دارو دارای تاییدیه‌های رسمی برای مدیریت اورژانسی و تشخیصی در حوزه قلب و عروق است:
درمان تاکی‌کاردی فوق بطنی حمله‌ای
- آدنوزین داروی خط اول برای تبدیل سریع تاکی‌کاردی فوق بطنی حمله‌ای به ریتم سینوسی طبیعی است. این دارو به ویژه در مواردی که مسیرهای بازگشتی به گره دهلیزی-بطنی در ایجاد آریتمی نقش دارند، بسیار موثر است. از نظر بالینی، به دلیل نیمه‌عمر بسیار کوتاه (کمتر از ده ثانیه)، باید به صورت تزریق وریدی سریع و بلافاصله با شستشوی سرم نمکی تجویز شود.
کمک تشخیصی در تاکیکاردیهای با کمپلکس پهن یا باریک
- در مواردی که ماهیت آریتمی به دلیل ضربان قلب بسیار بالا مشخص نیست، آدنوزین با ایجاد بلاک موقت در گره دهلیزی-بطنی، باعث کند شدن ریتم بطنی و آشکار شدن فعالیت دهلیزی (مانند موج‌های فلاتر دهلیزی) در نوار قلب می‌شود. این کاربرد به پزشک کمک می‌کند تا بین انواع مختلف تاکی‌کاردی تمایز قائل شود.
تست استرس رادیونوکلئاید قلب
- آدنوزین به عنوان یک عامل دارویی برای ایجاد اتساع عروق کرونر در بیمارانی که قادر به انجام ورزش بر روی تردمیل نیستند، استفاده می‌شود. این دارو با تقلید شرایط استرس فیزیکی، تفاوت جریان خون در مناطق سالم و دچار گرفتگی قلب را در تصویربرداری هسته‌ای مشخص می‌کند.
موارد مصرف خارج برچسب آدنوزینپزشکان در سناریوهای بالینی خاص بر اساس شواهد موجود، از این دارو در موارد زیر نیز استفاده می‌کنند:
ارزیابی ذخیره جریان کسری در آنژیوگرافی
- در حین آنژیوگرافی عروق کرونر، از آدنوزین برای ایجاد حداکثر پرخونی استفاده می‌شود تا شدت تنگی عروق به صورت دقیق و با اندازه‌گیری فشارهای داخل رگی ارزیابی شود. این کار به تصمیم‌گیری در مورد لزوم گذاشتن استنت کمک می‌کند.
درمان تاکی‌کاردی بطنی حساس به آدنوزین
- اگرچه آدنوزین عمدتاً برای آریتمی‌های فوق بطنی است، اما نوع خاصی از تاکی‌کاردی بطنی که از بخش خروجی بطن راست منشأ می‌گیرد، ممکن است به آدنوزین پاسخ دهد. این کاربرد در تشخیص تفریقی تاکیکاردیهای با کمپلکس پهن در اورژانس کاربرد دارد.
پیشگیری از پدیده عدم بازگشت جریان خون
- در برخی مداخلات عروق کرونر از طریق پوست، تزریق داخل رگی آدنوزین ممکن است برای بهبود جریان خون مویرگی و جلوگیری از انسدادهای ریز پس از باز کردن رگ اصلی به کار رود.
نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان - روش تزریق: موفقیت درمانی آدنوزین کاملاً وابسته به روش تزریق است. استفاده از رگ‌های نزدیک به قلب (مانند گودی آرنج) و روش دو سرنگی برای شستشوی فوری با سرم نمکی الزامی است.
- احساس گذرا و ناخوشایند بیمار: به بیمار هشدار دهید که بلافاصله پس از تزریق ممکن است دچار احساس تنگی نفس، گرگرفتگی یا درد قفسه سینه شود که معمولاً در کمتر از یک دقیقه برطرف می‌شود.
- تداخل با کافئین و تئوفیلین: متیل‌گزانتین‌ها مانند کافئین و تئوفیلین آنتاگونیست گیرنده‌های آدنوزین هستند و می‌توانند اثر دارو را به شدت کاهش دهند. در مقابل، داروهایی مانند دی‌پریدامول اثر آدنوزین را تقویت می‌کنند.
