داساتینیب یک داروی هدفمند و از دسته مهارکنندههای تیروزین کیناز نسل دوم است که با مهار پروتئینهای غیرطبیعی، از تکثیر سلولهای سرطانی جلوگیری میکند. این دارو به دلیل قدرت نفوذ و اتصال بالا، در بیمارانی که به درمانهای خط اول مقاومت نشان دادهاند، جایگاه بالینی بسیار مهمی دارد. در ادامه، موارد مصرف تایید شده و خارج برچسب این دارو با رویکرد کاملا بالینی برای تصمیمگیری پزشکان ارائه شده است.
موارد مصرف تایید شدهلوسمی میلوئیدی مزمن با کروموزوم فیلادلفیا مثبت در فاز مزمن (تشخیص جدید):
- نکته بالینی برای پزشک: داساتینیب به عنوان درمان خط اول در بیماران تازه تشخیص داده شده تجویز میشود. پاسخ به درمان در این بیماران معمولا سریعتر و عمیقتر از نسل اول مهارکنندهها است. پایش دقیق شمارش سلولهای خونی و ارزیابی پاسخ سایتوژنتیک و مولکولی در فواصل منظم برای ارزیابی اثربخشی درمان الزامی است.
لوسمی میلوئیدی مزمن (در فازهای مزمن، تسریع شده یا بلاست) مقاوم یا غیرمتحمل به درمانهای قبلی:
- نکته بالینی برای پزشک: در بیمارانی که به داروهایی مانند ایماتینیب مقاومت نشان دادهاند یا عوارض جانبی آن را تحمل نمیکنند، داساتینیب یک گزینه نجاتبخش است. پیش از تغییر دارو، بررسی جهشهای ژنی توصیه میشود، زیرا این دارو بر جهش خاصی به نام تی ۳۱۵ آی (T315I) اثری ندارد و در صورت وجود این جهش، باید به سراغ نسلهای بعدی رفت.
لوسمی لنفوبلاستیک حاد با کروموزوم فیلادلفیا مثبت مقاوم یا غیرمتحمل به درمان:
- نکته بالینی برای پزشک: در بیماران بزرگسال مبتلا به این نوع لوسمی تهاجمی که به درمانهای قبلی پاسخ ندادهاند، این دارو میتواند به عنوان پل ارتباطی برای رسیدن به پیوند سلولهای بنیادی استفاده شود. سرعت پیشرفت بیماری در این بیماران بالاست و پایش روزانه بالینی در روزهای ابتدایی درمان به شدت توصیه میشود.
لوسمی لنفوبلاستیک حاد با کروموزوم فیلادلفیا مثبت در کودکان (تشخیص جدید):
- نکته بالینی برای پزشک: در بیماران اطفال، این دارو در ترکیب با رژیمهای شیمیدرمانی تجویز میشود. تنظیم دقیق دوز بر اساس سطح مساحت بدن کودک و ارزیابی مداوم رشد استخوانی و عوارض گوارشی از اهمیت بالایی برخوردار است.
موارد مصرف خارج برچسب تومورهای استرومایی دستگاه گوارش (جیست) مقاوم به درمان:
- نکته بالینی برای پزشک: در بیماران مبتلا به تومورهای دستگاه گوارش که به درمانهای استانداردی مانند ایماتینیب یا سونیتینیب مقاومت نشان دادهاند، به ویژه در مواردی که جهشهای خاصی در گیرندههای فاکتور رشد وجود دارد، داساتینیب ممکن است پاسخ توموری مناسبی ایجاد کند. تصمیمگیری برای تجویز باید بر اساس پروفایل جهش ژنتیکی تومور بیمار صورت گیرد.
ماستوسیتوز سیستمیک و بیماریهای مرتبط با ماست سلها:
- نکته بالینی برای پزشک: در بیماران مبتلا به ماستوسیتوز سیستمیک پیشرفته که فاقد جهشهای مقاومکننده خاص هستند، این دارو به دلیل توانایی در مهار گیرنده سیکیت (c-KIT) کاربرد دارد. ارزیابی سطح تریپتاز سرم و بار توموری پیش از شروع و در حین درمان برای پایش پاسخ کلینیکی ضروری است.
ملانومای پیشرفته با جهشهای ژنی خاص:
- نکته بالینی برای پزشک: در زیرگروه کوچکی از بیماران مبتلا به ملانوما که دارای جهش در ژن سیکیت (c-KIT) هستند، داساتینیب به عنوان یک گزینه درمانی خارج از برچسب مورد مطالعه قرار گرفته و نتایج مثبتی نشان داده است. این درمان به عنوان یک گزینه هدفمند ثانویه در صورت شکست ایمونوتراپی یا سایر درمانهای خط اول در نظر گرفته میشود.
