قرص پنی سیلین وی پتاسیم کوثر برای درمان گلودرد چرکی و عفونت دندان تجویز می‌شود. بررسی نحوه مصرف، فاصله دوزها، عوارض شایع و تداخل با داروهای دیگر.
قرص پنی سیلین وی پتاسیم کوثر یک داروی ضد باکتری (آنتی‌بیوتیک) خوراکی است که برای درمان طیف مشخصی از عفونت‌های ناشی از باکتری‌ها در بدن به کار می‌رود.
این فرآورده حاوی ماده دارویی فعال به نام پنی‌سیلین وی است که به شکل نمک پتاسیم ساخته شده تا در محیط اسیدی معده پایدار بماند و به خوبی جذب شود. این دارو توسط شرکت داروسازی کوثر در ایران تولید می‌شود و تنها با نسخه و تشخیص پزشک قابل مصرف است.
باکتری‌ها برای رشد، تقسیم و بقای خود نیاز به یک دیواره محافظ دارند. این دارو در زمان ساخت و ترمیم دیواره سلولی باکتری دخالت کرده و مانع تشکیل ساختار محکم آن می‌شود.
بدون وجود این دیواره مستحکم، فشارهای طبیعی درون سلول باکتری باعث شکسته شدن دیواره و نابودی کامل باکتری می‌شود؛ در نتیجه عامل عفونت از بافت‌های بدن پاکسازی خواهد شد.
پزشکان این دارو را در بیماری‌ها و عفونت‌های متعددی تجویز می‌کنند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
این دارو انتخاب نخست و خط اول پزشکان برای درمان گلودرد چرکی ناشی از باکتری استرپتوکوک به شمار می‌رود.
مصرف دقیق و به موقع دارو موجب توقف سریع تکثیر باکتری‌ها، کاهش گلودرد، پایین آمدن تب و پاکسازی عامل بیماری می‌شود. درمان کامل این عفونت برای پیشگیری از پیامدهای وخیم بعدی ضروری است.
اگر گلودرد چرکی استرپتوکوکی به صورت کامل درمان نشود، واکنش خودایمنی بدن ممکن است منجر به تب روماتیسمی (بیماری التهابی که مفاصل، پوست و به‌ویژه دریچه‌های قلب را درگیر می‌کند) شود.
کامل کردن دوره درمان گلودرد به مدت ۱۰ روز به طور قطعی مانع از آسیب دائمی به بافت قلب می‌شود. همچنین در افرادی که سابقه تب روماتیسمی دارند، پزشک ممکن است این دارو را برای ماه‌ها یا سال‌ها به عنوان درمان پیشگیرانه روزانه تجویز نماید.
این دارو روی عفونت‌های پوستی ناشی از باکتری‌های حساس مانند زردزخم، باد سرخ و جوش‌های چرکی عفونی اثربخشی مطلوبی دارد.
با این حال، این فرآورده هیچ کاربردی در درمان جوش‌های غرور جوانی، آکنه دوران بلوغ، دانه‌های سرسیاه یا عفونت‌های قارچی پوست ندارد و مصرف خودسرانه آن برای جوش‌های پوستی توصیه نمی‌شود.
پاسخ منفی است. بیماری‌هایی نظیر سرماخوردگی، آنفلوانزا و کرونا به دلیل ورود ویروس‌ها به مجاری تنفسی ایجاد می‌شوند، در حالی که پنی‌سیلین تنها کشنده باکتری‌ها است و هیچ اثری بر ویروس‌ها ندارد.
مصرف این دارو در بیماری‌های ویروسی نه تنها به بهبودی کمک نمی‌کند، بلکه باعث از بین رفتن باکتری‌های مفید روده، ایجاد عوارض گوارشی و مقاوم شدن باکتری‌های بدن نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها خواهد شد.
این فرآورده از پرکاربردترین آنتی‌بیوتیک‌های تجویزی در دندانپزشکی است که برای درمان عفونت‌های فعال دندانی به کار می‌رود.
بسیاری از باکتری‌های ساکن دهان به این ترکیب حساس هستند و دارو با نفوذ به بافت لثه و استخوان فک، به کنترل و مهار رشد میکروب‌ها کمک می‌کند.
پوسیدگی‌های عمیق راه نفوذ باکتری‌ها به مغز دندان (پالپ دندان: بافت زنده، عروق و اعصاب درون دندان) را باز می‌کنند.
مصرف این آنتی‌بیوتیک مانع گسترش آلودگی باکتریایی به بافت‌های عمقی صورت و گردن می‌شود و محیط دهان را برای اقدامات ترمیمی دندانپزشک آماده می‌سازد.
آبسه دندان تجمع حاد ترشحات چرکی و دردناک در ریشه دندان یا حاشیه لثه است. این دارو به سرعت تکثیر باکتری‌های تولیدکننده چرک را متوقف می‌کند.
با مهار باکتری‌ها، ورم لثه کمتر شده و فشار ناشی از تجمع ترشحات و التهاب بافتی تا حد قابل توجهی فروکش می‌نماید.
خیر، مصرف دارو هرگز جای مداخله فیزیکی دندانپزشک را نمی‌گیرد. داروی خوراکی نمی‌تواند پوسیدگی را برطرف کند یا بافت مرده عصب دندان را خارج سازد.
آنتی‌بیوتیک تنها یک درمان کمکی است تا شرایط برای عصب‌کشی، تخلیه چرک با جراحی لثه یا کشیدن دندان عفونی مهیا شود و درمان باید تا انتها توسط دندانپزشک تکمیل گردد.
این دارو خاصیت مسکن ندارد و مستقیماً درد را متوقف نمی‌کند. تسکین درد به واسطه کم شدن التهاب و نابودی باکتری‌ها اتفاق می‌افتد.
معمولاً پس از ۲۴ تا ۴۸ ساعت از آغاز مصرف منظم دارو، برآمدگی لثه و شدت درد رو به کاهش می‌گذارد. قطع دارو پس از فروکش کردن درد ممنوع است و باید دوره کامل طی شود.
این دارو در دو دوز متفاوت ۲۵۰ میلی‌گرم و ۵۰۰ میلی‌گرم تولید و عرضه می‌شود تا پاسخگوی شدت‌های مختلف بیماری باشد.
پزشک با توجه به سن، وزن، وضعیت سلامت کلیه‌ها و شدت عفونت، دوز مناسب را انتخاب می‌کند.
دوز ۲۵۰ میلی‌گرم غالباً برای عفونت‌های خفیف‌تر، بیماران با جثه کوچک‌تر، نوجوانان یا دوره‌های پیشگیری طولانی‌مدت از تب روماتیسمی کاربرد دارد.
دوز ۵۰۰ میلی‌گرم برای درمان عفونت‌های شدیدتر و حاد مانند گلودرد چرکی در بزرگسالان، آبسه‌های دهانی پردرد و عفونت‌های پوستی تجویز می‌گردد.
در افراد بزرگسال، دوز معمول شامل ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلی‌گرم در فواصل زمانی ۶ تا ۸ ساعته است.
در عفونت‌های گلو و لوزه برای ریشه‌کن شدن قطعی باکتری و پیشگیری از آسیب به قلب، طول دوره مصرف دارو الزاماً باید ۱۰ روز کامل باشد، حتی اگر همه علائم در روز سوم بهبود یافته باشند.
مقدار مصرف این فرآورده در کودکان با وزن کمتر از ۴۰ کیلوگرم، بر مبنای وزن و توسط پزشک کودکان تعیین می‌شود که معمولاً بین ۲۵ تا ۵۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در ۲۴ ساعت است.
این مقدار در ۳ تا ۴ وعده با فواصل مساوی تقسیم می‌شود. برای اطفال استفاده از شربت‌های خوراکی مناسب‌تر است و نوجوانان بالای ۱۲ سال با وزن بالاتر می‌توانند از دوزهای بزرگسالان استفاده کنند.
قرص باید به طور کامل همراه با یک لیوان پر از آب ساده بلعیده شود.
از نصف کردن، جویدن، خرد کردن یا حل کردن آن در مایعات بپرهیزید، زیرا این کار باعث کاهش پایداری دارو در اسید معده و کاهش اثربخشی آن می‌گردد.
بهترین زمان برای بیشترین جذب، مصرف دارو با معده خالی است؛ یعنی حداقل یک ساعت قبل از غذا یا دو ساعت پس از صرف غذا.
اگر با معده خالی دچار سوزش یا ناراحتی گوارشی شدید، می‌توانید دارو را همراه با مقدار کمی غذای سبک یا نان میل کنید تا معده اذیت نشود.
به محض اینکه متوجه فراموش شدن یک نوبت شدید، دارو را مصرف کنید.
اگر زمان کمی تا نوبت بعدی باقی مانده است، نوبت فراموش‌شده را نادیده بگیرید و برنامه زمانی معمول خود را ادامه دهید. هرگز برای جبران نوبت گذشته، دو قرص را همزمان مصرف نکنید.
مصرف مقادیر فراتر از دستور پزشک می‌تواند عوارض حاد و مسمومیت ایجاد کند. نشانه‌های اوردوز شامل موارد زیر است:
در صورت مصرف اشتباه مقادیر زیاد، بیمار باید فوراً به اورژانس بیمارستان منتقل شود.
اثرگذاری این دارو بر پایه تداوم حضور آن در رگ‌های خونی است؛ باکتری‌ها در صورتی از بین می‌روند که غلظت آنتی‌بیوتیک در خون از یک سطح مشخص پایین‌تر نیاید.
رعایت دقیق فواصل زمانی مصرف در تمام طول ۲۴ ساعت شبانه‌روز، شرط اصلی در درمان موفق است.
بر اساس دستور پزشک، این فرآورده معمولاً هر ۶ ساعت (۴ وعده در شبانه‌روز) یا هر ۸ ساعت (۳ وعده در شبانه‌روز) تنظیم می‌گردد.
فواصل زمانی باید تا حد ممکن یکسان باشند. تأخیر طولانی‌مدت میان نوبت‌ها به باکتری‌ها فرصت استراحت، تکثیر مجدد و تغییر ساختار می‌دهد.
نیمه‌عمر این ترکیب (مدت زمانی که طول می‌کشد تا نیمی از مقدار داروی جذب‌شده از خون پاک شود) نسبتاً کوتاه و حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه است.
دارو پس از جذب و اثرگذاری، به سرعت از مسیر کلیه‌ها تصفیه شده و در ادرار دفع می‌شود؛ به همین دلیل بدن نیازمند دریافت مجدد و منظم نوبت‌های بعدی دارو در فواصل چند ساعته است.
اکثر افراد این دارو را بدون دردسر خاصی تحمل می‌کنند و عوارض احتمالی اغلب خفیف، ملایم و برگشت‌پذیر هستند.
با این وجود، اطلاع از عوارض احتمالی به مراقبت بهتر در طول درمان کمک می‌کند.
شایع‌ترین نشانه‌های ناخواسته دارو در دستگاه گوارش ظاهر می‌شوند که شامل موارد زیر است:
این آنتی‌بیوتیک علاوه بر میکروب‌های بیماری‌زا، بخشی از باکتری‌های طبیعی و مفید روده را نیز از بین می‌برد.
این رخداد ممکن است زمینه رشد باکتری‌های مقاوم را فراهم کند و منجر به کولیت روده (التهاب و زخم شدید جدار روده بزرگ به دلیل تکثیر باکتری‌های فرصت‌طلب) شود. در صورت بروز اسهال آبکی مکرر، دل‌پیچه غیرقابل تحمل یا وجود رگه‌های خون در مدفوع، مصرف دارو باید قطع شده و پزشک در جریان قرار گیرد. از مصرف خودسرانه داروهای ضداسهال در این شرایط اکیداً خودداری کنید.
در ساختار این دارو از نمک پتاسیم استفاده شده است. کلیه‌های سالم مقدار اضافی پتاسیم را به آسانی از بدن دفع می‌کنند.
در افراد مبتلا به مشکلات شدید و نارسایی پیشرفته کلیه، ناتوانی در دفع پتاسیم می‌تواند باعث بالا رفتن سطح پتاسیم در خون و در پی آن اختلال در ضربان قلب و تپش قلب نامنظم شود. در این افراد تنظیم دقیق دوز توسط پزشک الزامی است.
حساسیت دارویی به خانواده پنی‌سیلین‌ها یکی از مهم‌ترین خطرات در مصرف این رده دارویی است که باید جدی گرفته شود.
واکنش‌های حساسیتی می‌توانند از خارش‌های خفیف تا خطرات شدید جانی متغیر باشند.
شایع‌ترین واکنش‌های حساسیتی با نشانه‌های زیر همراه هستند:
آنافیلاکسی (واکنش حساسیتی ناگهانی، بسیار فراگیر و خطرناک که در صورت عدم درمان سریع می‌تواند منجر به مرگ شود) خطرناک‌ترین واکنش حساسیتی است.
نشانه‌های این حالت اورژانسی شامل احساس گرفتگی و بسته شدن راه گلو، خس‌خس سینه، تنگی نفس شدید، ورم شدید زبان و حنجره، افت ناگهانی فشار خون و از دست رفتن هوشیاری است. در صورت پیدایش این علائم، بیمار باید بلافاصله به نزدیک‌ترین مرکز درمانی انتقال یابد.
با ظاهر شدن نخستین نشانه‌های حساسیتی حتی در حد یک خارش ساده یا کهیر پوستی، باید مصرف دارو بدون فوت وقت قطع شود.
ادامه مصرف می‌تواند واکنش خفیف را به واکنشی بسیار خطرناک تبدیل کند. بیمار باید فوراً به پزشک مراجعه کند تا داروی ضدحساسیت مناسب و یک آنتی‌بیوتیک با ساختار متفاوت جایگزین شود.
مصرف این دارو همزمان با برخی داروهای دیگر می‌تواند اثربخشی داروها را تغییر داده یا عوارض آن‌ها را افزایش دهد.
پیش از آغاز درمان، باید نام تمام داروهای مصرفی به اطلاع پزشک یا داروساز رسانده شود.
آنتی‌بیوتیک‌ها با تغییر تعادل باکتری‌های موجود در روده، می‌توانند بازجذب هورمون‌های استروژنی را کاهش دهند و اثربخشی قرص‌های خوراکی جلوگیری از بارداری را کم کنند.
برای پیشگیری از بارداری ناخواسته، توصیه می‌شود در تمام مدت مصرف این دارو و تا چند روز پس از پایان آن، علاوه بر قرص از یک روش محافظتی تکمیلی مانند کاندوم استفاده شود.
این ترکیب می‌تواند خروج داروی متوتورکسات (داروی ضدسرطان و سرکوب‌کننده دستگاه ایمنی) از راه کلیه‌ها را کند کند و غلظت خونی آن را بالا ببرد که خطر مسمومیت سلولی را به دنبال دارد.
همچنین داروی پروبنسید (داروی نقرس) با مسدود کردن مسیر دفع کلیوی پنی‌سیلین، غلظت خونی آن را به شدت بالا می‌برد و باعث تداوم طولانی‌مدت اثر دارو می‌شود.
مصرف همزمان پنی‌سیلین با آنتی‌بیوتیک‌هایی که رشد باکتری را متوقف می‌کنند اما آن را نمی‌کشند (مانند تتراسایکلین‌ها یا اریترومایسین)، از اثربخشی کشندگی پنی‌سیلین می‌کاهد و باید از مصرف همزمان آن‌ها اجتناب شود.
علاوه بر این، مصرف همزمان با داروی وارفارین (داروی رقیق‌کننده و ضدانعقاد خون) ممکن است خطر خونریزی را بالا ببرد و نیاز به بررسی آزمایشگاهی زمان انعقاد خون دارد.
تجویز هرگونه داروی ضدمیکروبی در مادران باردار و شیرده نیازمند ارزیابی دقیق سود و زیان توسط پزشک معالج است.
این دارو از سد جفت عبور کرده و وارد جریان خون جنین می‌شود؛ با این حال پنی‌سیلین‌ها از با‌سابقه‌ترین آنتی‌بیوتیک‌ها در دوران بارداری هستند و هیچ مدرکی مبنی بر ایجاد ناهنجاری ساختاری یا آسیب به اندام‌های جنین ثبت نشده است.
با این وجود، مصرف آن در مادران باردار تنها با دستور صریح پزشک و در شرایط ابتلا به عفونت‌های قطعی مجاز است.
مقدار اندکی از این دارو وارد شیر مادر می‌شود. هرچند این میزان مسمومیت سمی برای نوزاد ایجاد نمی‌کند، اما ممکن است تعادل باکتری‌های طبیعی روده کودک را برهم بزند.
این تغییر در نوزاد گاهی به صورت شل شدن مدفوع، اسهال ملایم یا برفک سفیدرنگ روی مخاط دهان نمایان می‌شود که باید پایش شود.
در افراد سالخورده یا مبتلایان به آسیب‌های مزمن کلیوی، توان تصفیه خون توسط کلیه‌ها کاهش یافته است.
به منظور ممانعت از انباشته شدن دارو و پیشگیری از بالا رفتن پتاسیم خون، پزشک معمولاً مقدار دارو در هر وعده را کمتر کرده یا فواصل زمانی میان مصرف قرص‌ها را افزایش می‌دهد.
یکی از اشتباهات متداول در مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، قطع دارو پس از احساس بهبود نسبی است.
تکمیل دوره زمانی معین‌شده توسط پزشک ضامن ریشه‌کنی پایدار عفونت است.
ناپدید شدن تب یا درد تنها به این معنی است که بخش زیادی از باکتری‌های ضعیف‌تر کشته شده‌اند، اما باکتری‌های سرسخت همچنان در بافت‌ها زنده هستند.
رها کردن دارو به باکتری‌های باقیمانده فرصت می‌دهد تا در برابر پنی‌سیلین مقاوم شوند، عفونت با شدتی مضاعف بازگردد و خطراتی مانند بیماری‌های کلیوی یا قلبی بیمار را تهدید نماید.
این دارو ساختاری کاملاً غیروابسته‌کننده دارد و هیچ اثری روی مغز، خلق‌وخو یا دستگاه عصبی مرکزی برجای نمی‌گذارد.
قطع مصرف آن پس از اتمام دوره درمانی هیچ نشانه‌ای از محرومیت، خماری یا وابستگی روانی و جسمی ایجاد نخواهد کرد.
هر یک از مشتقات پنی‌سیلین برای مسیر ورود خاصی به بدن طراحی شده‌اند تا بیشترین بهره‌وری حاصل گردد.
پنی‌سیلین جی در مجاورت اسید قدرتمند معده به سرعت تخریب می‌شود و به همین علت نمی‌توان آن را خورد؛ بنابراین باید به شکل تزریق عضلانی یا وریدی وارد بدن شود.
در مقابل، پنی‌سیلین وی پایداری بالایی در برابر اسید معده دارد و به عنوان شکل خوراکی پنی‌سیلین ساخته شده تا بیماران بدون نیاز به تزریق، درمان سرپایی خود را سپری کنند.
پنی‌سیلین وی طیف اثر محدودتری دارد و به طور تخصصی روی باکتری‌های گرم‌مثبت متمرکز است؛ به همین دلیل آسیب کمتری به اکوسیستم باکتری‌های مفید بدن می‌زند.
در نقطه مقابل، آموکسی‌سیلین طیف اثر وسیع‌تری دارد و علاوه بر باکتری‌های گرم‌مثبت، باکتری‌های گرم‌منفی بیشتری را نابود می‌سازد و برای عفونت‌های گوش میانی و سینوس‌ها بیشتر کاربرد دارد.
اگر بیماری به داروهای رده پنی‌سیلین حساسیت اثبات‌شده داشته باشد، پزشک درمان را با داروهای دیگری پیگیری می‌کند:
رعایت شرایط استاندارد نگهداری، کیفیت و اثربخشی درمانی دارو را در طول زمان حفظ می‌کند:
بررسی تجربه‌های واقعی بیماران نکات سودمندی را برای گذراندن راحت‌تر دوره درمانی آشکار می‌سازد.
بسیاری از بیماران گزارش کرده‌اند که خوردن قرص با یک تکه نان خشک، یک عدد بیسکویت ساده یا همراه با مقادیر فراوان آب مانع از حالت تهوع اول صبح می‌شود.
این ترفند ساده بدون آنکه اختلال محسوسی در میزان جذب دارو پدید آورد، ناراحتی معده را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد.
مصرف‌کنندگان مبتلا به آبسه دندان اظهار کرده‌اند که بعد از گذشت یک تا دو روز، تیر کشیدن فک و ورم بافت لثه به شدت فروکش کرده است.
این تسکین اغلب موجب غفلت بیمار می‌شود؛ حال آنکه بیماران تأکید دارند که این فروکش موقتی است و عدم درمان دندانپزشکی پس از مدت کوتاهی آبسه را با شدتی بیشتر بازمی‌گرداند.
برخی افراد در طول مصرف، از احساس طعم تلخ در دهان یا بروز عفونت‌های سطحی قارچی شکایت دارند.
استفاده منظم از دهان‌شویه نمکی ساده، رعایت بهداشت دهان و مصرف روزانه ماست‌های پروبیوتیک (با فاصله دست‌کم ۲ ساعته از زمان بلع قرص) در رفع تلخی دهان و پیشگیری از رشد قارچ‌ها بسیار مؤثر گزارش شده است.
خیر، آزمون پوستی پنی‌سیلین به شکل روتین برای فرآورده‌های خوراکی انجام نمی‌شود و برای اشکال تزریقی عضلانی در نظر گرفته شده است.
با این وجود اگر سابقه کهیر، تورم لب، تنگی نفس یا آلرژی به داروها و مواد غذایی دارید، حتماً موضوع را پیش از شروع مصرف به پزشک خود اطلاع دهید.
برخلاف برخی از آنتی‌بیوتیک‌ها نظیر سیپروفلوکساسین یا داکسی‌سایکلین که کلسیم مانع جذب آن‌ها می‌شود، جذب پنی‌سیلین وی پیوند منفی با کلسیم لبنیات ندارد.
با این حال، برای اطمینان از بیشترین بازدهی دارویی، بهتر است قرص همیشه با یک لیوان کامل آب ساده نوشیده شود و میان صرف لبنیات سنگین و دارو فاصله‌ای معقول در نظر گرفته شود.
این دارو به خودی خود هیچ ماده هورمونی ندارد و بر سامانه‌های هورمونی زنانه و تخمدان‌ها تأثیر نمی‌گذارد.
تأخیر در سیکل ماهانه در زمان بیماری، ناشی از استرس بدنی، تب، ضعف عمومی و فشار ناشی از مبارزه بدن با عامل عفونت است و با بهبود بیماری برطرف می‌شود.
