داروی اکسی توسین برای شروع زایمان در شرایطی که ادامه بارداری برای مادر یا جنین خطرات بالینی به همراه دارد، به عنوان خط اول درمان استفاده می شود. از جمله این موارد می توان به پارگی زودرس کیسه آب، مسمومیت بارداری، دیابت مادر، ناسازگاری خونی، محدودیت رشد داخل رحمی و حاملگی طول کشیده اشاره کرد.
نکته کاربردی برای پزشک: پیش از شروع تزریق، ارزیابی دقیق شرایط دهانه رحم با استفاده از سیستم نمره دهی بالینی الزامی است. در صورتی که دهانه رحم آماده نباشد، ابتدا باید از روش های مکانیکی یا دارویی دیگر برای آماده سازی استفاده شود. پایش مداوم ضربان قلب جنین و بررسی قدرت و دفعات انقباضات رحمی برای جلوگیری از بیش فعالی رحم و زجر جنینی بسیار حیاتی است.
تقویت زایمان در توقف پیشرفت
در مواردی که زایمان به صورت طبیعی شروع شده اما پیشرفت آن به دلیل ضعف انقباضات رحمی متوقف شده یا بسیار کند است، این دارو برای تقویت انقباضات تجویز می شود.
نکته کاربردی برای پزشک: دوز دارو باید به صورت قطره ای و با استفاده از پمپ انفوزیون به تدریج افزایش یابد تا الگوی انقباضی مناسب، یعنی حدود سه تا پنج انقباض در ده دقیقه، ایجاد شود. قطع فوری تزریق در صورت بروز افت ضربان قلب جنین، استراحت ناکافی رحم بین انقباضات یا انقباضات طولانی مدت رحم، اولین اقدام بالینی است که باید فورا توسط تیم درمان انجام گیرد.
پیشگیری و کنترل خونریزی پس از زایمان
اکسی توسین مهم ترین و پرکاربردترین دارو برای پیشگیری و درمان خونریزی های شدید پس از زایمان ناشی از شلی رحم یا آتونی رحم است.
نکته کاربردی برای پزشک: برای پیشگیری، دارو معمولا بلافاصله پس از خروج شانه قدامی نوزاد یا پس از خروج کامل جفت به صورت تزریق عضلانی یا انفوزیون وریدی تجویز می شود. تزریق سریع وریدی این دارو به صورت رقیق نشده مطلقا ممنوع است، زیرا می تواند منجر به افت شدید و ناگهانی فشار خون، تپش قلب و حتی آریتمی های خطرناک قلبی و کلاپس عروقی شود.
مدیریت سقط جنین
در موارد سقط فراموش شده، سقط ناقص یا سقط اجتناب ناپذیر، این دارو برای کمک به تخلیه کامل بقایای حاملگی از رحم و کنترل خونریزی های ناشی از آن استفاده می شود.
نکته کاربردی برای پزشک: دوز مورد نیاز برای مدیریت سقط معمولا به مراتب بالاتر از دوز القا زایمان است. پزشک باید مراقب عوارض ناشی از دوزهای بالا، به ویژه مسمومیت با آب ناشی از شباهت ساختاری این دارو به هورمون ضد ادراری باشد. در این موارد محدودیت مصرف مایعات و پایش الکترولیت ها به ویژه سدیم خون توصیه می شود.
موارد مصرف خارج برچسب اکسی توسین
آزمون استرس انقباضی
این آزمون تشخیصی برای ارزیابی سلامت جنین و میزان تحمل او در برابر استرس ناشی از انقباضات رحمی، پیش از شروع زایمان طبیعی انجام می شود.
نکته کاربردی برای پزشک: اکسی توسین با دوز بسیار پایین و به صورت کاملا تدریجی انفوزیون می شود تا زمانی که سه انقباض در ده دقیقه ایجاد گردد. در صورت مشاهده افت دیرهنگام ضربان قلب جنین پس از انقباضات، آزمون مثبت تلقی شده و نشان دهنده نارسایی جفتی است که نیازمند مداخله فوری زایمانی و در اکثر موارد ختم بارداری به روش سزارین خواهد بود.
مدیریت جفت باقیمانده در رحم
در مواردی که جفت پس از زمان استاندارد و با روش های معمول از رحم خارج نمی شود، تزریق دارو به داخل ورید نافی یکی از روش های خارج برچسب برای کمک به جدا شدن جفت است.
نکته کاربردی برای پزشک: این روش می تواند نیاز به مداخله تهاجمی خروج دستی جفت را که همواره با خطرات بالای عفونت و خونریزی همراه است، کاهش دهد. معمولا دارو با محلول نرمال سالین رقیق شده و مستقیما توسط کاتتر به داخل ورید بند ناف تزریق می شود تا دارو با غلظت بالا به بستر جفت برسد و باعث انقباض موضعی و جدا شدن آن گردد.
