اوسیمرتینیب یک مهارکننده نسل سوم و برگشتناپذیر آنزیم تیروزین کیناز است که با دقت بسیار بالا، فرمهای جهشیافته گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی را هدف قرار میدهد. این دارو به گونهای طراحی شده است که علاوه بر جهشهای فعالکننده اولیه، بر جهشهای مقاومتی نیز موثر باشد.
موارد مصرف تایید شده (اندیکاسیونهای رسمی)این موارد بر اساس نتایج کارآزماییهای بالینی بزرگمقیاس تایید شده و به عنوان استاندارد مراقبتی در سرطانشناسی شناخته میشوند:
۱. درمان خط اول سرطان ریه غیر کوچک پیشرفته یا متاستاتیک
- اوسیمرتینیب به عنوان اولین انتخاب درمانی برای بیمارانی که تومور آنها دارای جهشهای حذفی در اگزون ۱۹ یا جهش جایگزینی در اگزون ۲۱ است، تجویز میشود.
- نکته بالینی: این دارو در مقایسه با مهارکنندههای نسل اول و دوم، بقای بدون پیشرفت بیماری را به طور معناداری افزایش میدهد و به دلیل عبور عالی از سد خونی مغزی، در کنترل ضایعات مغزی بسیار موثرتر است.
۲. درمان کمکی پس از جراحی تومور (ادجوانت)
- این دارو برای بیماران مبتلا به سرطان ریه غیر کوچک در مراحل اولیه (مرحله یک بی تا سه آ) که تحت عمل جراحی برداشتن تومور قرار گرفتهاند و دارای جهشهای اختصاصی مذکور هستند، تایید شده است.
- نکته بالینی: هدف از مصرف در این مرحله، کاهش خطر بازگشت بیماری و بهبود بقای کلی بیمار است. درمان معمولاً تا سه سال یا زمان بروز سمیت غیرقابل تحمل ادامه مییابد.
۳. درمان بیماران دارای جهش مقاومتی تی ۷۹۰ ام
- در بیمارانی که بیماری آنها حین یا پس از درمان با مهارکنندههای نسل قبلی پیشرفت کرده است و آزمایشهای ژنتیکی وجود جهش مقاومتی تی ۷۹۰ ام را تایید کردهاند، اوسیمرتینیب داروی انتخابی است.
موارد مصرف خارج از برچسب (کاربردهای بالینی جانبی)پزشکان متخصص سرطان بر اساس شواهد نوظهور و گزارشهای بالینی، در موارد زیر نیز از اوسیمرتینیب استفاده میکنند:
۱. مدیریت متاستازهای لپتومننژیال
- در بیمارانی که سلولهای سرطانی به پردههای مغز و مایع نخاعی نفوذ کردهاند، حتی اگر جهش تی ۷۹۰ ام منفی باشد، اوسیمرتینیب با دوزهای بالاتر (گاهی ۱۶۰ میلیگرم) به دلیل نفوذپذیری بالا به سیستم عصبی مرکزی استفاده میشود.
- رویکرد بالینی: شواهد نشاندهنده بهبود علائم عصبی و افزایش طول عمر در این بیماران چالشبرانگیز است.
۲. ترکیب درمانی با داروهای مهارکننده رگزایی
- در برخی پروتکلهای تحقیقاتی، اوسیمرتینیب به همراه داروهایی مانند راموسیروماب برای غلبه بر مقاومتهای احتمالی و افزایش زمان کنترل بیماری در موارد پیشرفته به کار میرود.
۳. استفاده در جهشهای نادر گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی
- اگرچه تاییدیه رسمی برای برخی جهشهای غیرمعمول وجود ندارد، اما دادههای بالینی نشان میدهند که اوسیمرتینیب ممکن است در برخی جهشهای کمتر شایع اگزون ۱۸ یا ۲۰ نیز فعالیت ضد توموری داشته باشد.
ملاحظات کلیدی و هشدارهای مدیریتی برای پزشک
- سمیت قلبی: اوسیمرتینیب میتواند باعث طولانی شدن فاصله کیو-تی و کاهش کسر تخلیهای بطن چپ شود. ارزیابی قلبی پیش از شروع و پایش دورهای با اکوکاردیوگرافی الزامی است.
- بیماری بینابینی ریه: در صورت بروز علائم تنفسی ناگهانی (سرفه، تنگی نفس، تب)، دارو باید فوراً قطع و بیمار از نظر التهاب ریه بررسی شود. در صورت تایید این عارضه، مصرف دارو باید برای همیشه قطع گردد.
- پایش خونی و الکترولیتی: بررسی وضعیت پتاسیم و منیزیم خون پیش از شروع درمان ضروری است، زیرا اختلالات الکترولیتی خطر آریتمی قلبی را دوچندان میکنند.
- نحوه مصرف: دارو یک بار در روز، با یا بدون غذا مصرف میشود. در صورت مشکل در بلع، میتوان قرص را در آب غیر گازدار حل کرد.
