سورافنیب یک مهارکننده چندگانه تیروزین کیناز است که مسیرهای دخیل در تکثیر سلولهای توموری و رگزایی را هدف قرار میدهد. این دارو با مهار گیرندههای فاکتور رشد اندوتلیال عروقی و فاکتور رشد مشتق از پلاکت، نقش مهمی در کنترل تومورهای با بافت پرعروق ایفا میکند.
موارد مصرف تایید شده این موارد توسط سازمانهای نظارتی معتبر جهانی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا برای درمان بدخیمیهای خاص تایید شدهاند:
۱. سرطان سلولهای کبدی (هپاتوسلولار کارسینوما):
- سورافنیب برای درمان بیماران مبتلا به سرطان کبد پیشرفته که غیرقابل جراحی هستند، تجویز میشود. از نظر بالینی، این دارو اولین درمان سیستمیکی بود که توانست بقای کلی بیماران را در مراحل پیشرفته افزایش دهد. پزشکان باید توجه داشته باشند که بیشترین سود درمانی در بیمارانی مشاهده میشود که عملکرد کبدی آنها در وضعیت مناسبی (کلاس آ در معیار چایلد-پایو) قرار دارد. مدیریت عوارض پوستی و گوارشی در ابتدای درمان برای تداوم مصرف دارو توسط بیمار حیاتی است.
۲. سرطان سلولهای کلیوی (رنال سل کارسینوما):
- این دارو برای درمان موارد پیشرفته سرطان کلیه تایید شده است. در پروتکلهای درمانی، سورافنیب معمولا در بیمارانی که به درمانهای مبتنی بر سیتوکین پاسخ ندادهاند یا در خطوط بعدی درمان برای کنترل رگزایی تومور استفاده میشود. توانایی این دارو در مهار مسیرهای سیگنالدهی چندگانه، آن را به گزینهای مناسب برای کاهش سرعت پیشرفت بیماری در کلیه تبدیل کرده است.
۳. سرطان تیروئید تمایزیافته:
- سورافنیب برای درمان سرطان تیروئید پیشرفته، موضعی عودکننده یا متاستاتیک که به درمان با ید رادیواکتیو پاسخ نمیدهد، تایید شده است. در این بیماران، سورافنیب با هدف قرار دادن مسیرهای تیروزین کیناز، زمان زنده ماندن بدون پیشرفت بیماری را به طور قابل توجهی افزایش میدهد. پزشک باید پیش از شروع درمان، وضعیت کلسیم و الکترولیتهای بیمار را پایش کند.
موارد مصرف خارج از برچسب این موارد بر اساس شواهد موجود در مقالات معتبر و کارآزماییهای بالینی انجام میشوند، اما ممکن است هنوز در لیست رسمی برچسب دارو قرار نگرفته باشند:
۱. لوسمی حاد میلوئیدی (ای ام ال):
- در بیمارانی که دارای جهش ژنتیکی اف ال تی ۳ هستند، سورافنیب گاهی به صورت خارج از برچسب استفاده میشود. شواهد نشان میدهند که افزودن سورافنیب به رژیمهای شیمیدرمانی استاندارد یا استفاده از آن به عنوان درمان نگهدارنده پس از پیوند سلولهای بنیادی در این زیرگروه خاص از بیماران، میتواند نتایج درمانی و طول عمر بیماران را بهبود بخشد.
۲. تومورهای دسموئید (فیبروماتوز تهاجمی):
- در موارد تومورهای دسموئید پیشرفته یا علامتدار که با جراحی قابل کنترل نیستند، سورافنیب به عنوان یک گزینه درمانی موثر شناخته شده است. کارآزماییهای بالینی فاز ۳ نشان دادهاند که این دارو میتواند باعث کوچک شدن تومور و توقف رشد آن در بخش بزرگی از بیماران شود.
۳. تومورهای استرومای گوارشی (جی آی اس تی):
- در بیمارانی که به داروهای خط اول و دوم (مانند ایماتینیب و سونیتینیب) مقاومت نشان دادهاند، سورافنیب ممکن است به عنوان یک گزینه در خطوط بعدی درمان برای کنترل بیماری در نظر گرفته شود.
۴. آنژیوسارکوما:
- به دلیل خاصیت ضد رگزایی قوی، سورافنیب در درمان برخی سارکومهای عروقی که به درمانهای رایج پاسخ ندادهاند، مورد مطالعه قرار گرفته و نتایج مثبتی در کنترل موقت بیماری نشان داده است.
نکته بالینی برای پزشکان:در تمامی موارد مصرف، پایش فشار خون، بررسی سمیت پوستی (سندرم دست و پا) و ارزیابی فواصل قلبی در نوار قلب برای پیشگیری از عوارض جدی الزامی است. دوز مصرفی باید بر اساس تحمل بیمار و شدت عوارض جانبی به صورت فردی تنظیم گردد.
