دومپریدون یک داروی آنتاگونیست گیرنده دوپامین است که عمدتاً به دلیل خواص ضد استفراغ و تحریککننده حرکات گوارشی شناخته میشود. به دلیل نگرانیهای ایمنی قلبی، استفاده از این دارو در بسیاری از مناطق به شدت محدود شده است
۱. موارد مصرف تایید شدهموارد مصرف تایید شده برای دومپریدون در بسیاری از کشورها به دلیل نگرانی در مورد افزایش خطر عوارض جانبی قلبی، به ویژه طولانی شدن فاصله QT و آریتمیهای جدی، به شدت محدود شده است
تسکین علائم تهوع و استفراغ:
- توضیحات کاربردی و بالینی: این تنها مورد مصرفی است که در بسیاری از مناطق نظارتی (مانند اتحادیه اروپا) برای مصرف خوراکی تأیید شده است. دومپریدون با مسدود کردن گیرندههای دوپامین در ناحیه شیمیدرمانی ماشهای مغز (منطقهای که تهوع و استفراغ را تنظیم میکند) عمل میکند
- نکته مهم برای پزشک: مصرف باید با پایینترین دوز مؤثر و برای کوتاهترین مدت زمان ممکن (معمولاً حداکثر تا یک هفته) محدود شود تا خطر عوارض قلبی کاهش یابد. این دارو دیگر برای علائمی مانند نفخ یا سوزش سردل (ریفلاکس) تأیید نمیشود
۲. موارد مصرف خارج از برچسب استفاده از دومپریدون برای شرایط زیر در بسیاری از کشورها تأییدیه رسمی ندارد، اما بر اساس قضاوت بالینی پزشک و در شرایط خاص ممکن است تجویز شود. پزشکان باید خطرات قلبی را به دقت ارزیابی کرده و در مورد آنها به بیمار هشدار دهند.
اختلال حرکتی دستگاه گوارش فوقانی (مانند گاستروپارزی):
- توضیحات کاربردی و بالینی: گاستروپارزی وضعیتی است که در آن تخلیه معده به تأخیر میافتد، که اغلب در بیماران دیابتی رخ میدهد و علائمی مانند تهوع مزمن، استفراغ، سیری زودرس و درد شکم ایجاد میکند. دومپریدون به عنوان یک عامل تحریککننده حرکات دستگاه گوارش، انقباضات معده را افزایش داده و اسفنکتر تحتانی مری را شل میکند و به تسکین علائم کمک میکند.
- نکته مهم برای پزشک: از آنجایی که متوکلوپرامید میتواند عوارض جانبی عصبی مرکزی ایجاد کند، دومپریدون اغلب به عنوان گزینه خط دوم برای گاستروپارزی مقاوم به درمان در نظر گرفته میشود.
تحریک ترشح شیر (به عنوان گالاکتاگوگ):
- توضیحات کاربردی و بالینی: دومپریدون با مسدود کردن گیرندههای دوپامین در غده هیپوفیز، باعث افزایش ترشح پرولاکتین میشود. پرولاکتین هورمونی است که تولید شیر مادر را تحریک میکند. این استفاده اغلب در مادرانی که به دلایل مختلف (مانند زایمان نارس یا القای شیردهی) با مشکل کمبود عرضه شیر مواجه هستند، به کار میرود.
- نکته مهم برای پزشک: سازمانهای نظارتی بهداشتی استفاده از دومپریدون برای تحریک شیردهی را تأیید نکردهاند و به دلیل خطرات قلبی، هشدار دادهاند. تجویز برای این منظور باید پس از شکست سایر اقدامات غیردارویی و با آگاهی کامل از خطرات انجام شود.
پیشگیری از علائم گوارشی مرتبط با داروهای ضد پارکینسون:
- توضیحات کاربردی و بالینی: برخی داروهای آگونیست دوپامین مورد استفاده در درمان بیماری پارکینسون (مانند آپومورفین) میتوانند تهوع و استفراغ شدید ایجاد کنند. دومپریدون، بدون عبور قابل توجه از سد خونی مغزی، گیرندههای دوپامین محیطی را مسدود کرده و به عنوان ضد استفراغ عمل میکند و عوارض جانبی عصبی کمتری نسبت به سایر داروهای مشابه دارد.
