موارد مصرف تایید شده داروی نیستاتین یک ضد قارچ غشایی از خانواده پلیانها است که با اتصال به ارگوسترول در دیواره سلولی قارچ، باعث مرگ آن میشود. این دارو به دلیل عدم جذب سیستمیک از دستگاه گوارش، عمدتاً برای اثرات موضعی استفاده میشود.
کاندیدیاز دهانی (برفک دهانی):
- این رایجترین مورد مصرف نیستاتین است. در بزرگسالان و کودکان، سوسپانسیون خوراکی به صورت نگه داشتن در دهان و سپس بلعیدن استفاده میشود. دوز معمول در بزرگسالان بین 400,000 تا 600,000 واحد، چهار بار در روز است. توصیه بالینی این است که دارو تا حد ممکن در دهان چرخانده شود تا زمان تماس با ضایعات افزایش یابد. در نوزادان، دوز معمول 100,000 تا 200,000 واحد، چهار بار در روز است که با اپلیکاتور در طرفین دهان مالیده میشود.
کاندیدیاز رودهای:
- نیستاتین به شکل قرص خوراکی برای درمان عفونتهای قارچی غیر سیستمیک در مجرای گوارشی تجویز میشود. از آنجا که این دارو از روده جذب نمیشود، مستقیماً بر لومن روده اثر میگذارد. دوز استاندارد در بزرگسالان بین 500,000 تا 1,000,000 واحد، سه بار در روز است. این درمان تا ۴۸ ساعت پس از بهبودی بالینی باید ادامه یابد تا از عود بیماری جلوگیری شود.
کاندیدیاز پوستی و مخاطی:
- برای درمان عفونتهای قارچی پوست، به ویژه در نواحی چینخورده (مانند کشاله ران یا زیر سینه) که توسط گونههای کاندیدا ایجاد شدهاند، استفاده میشود. اشکال دارویی شامل کرم، پماد و پودر است. پودر نیستاتین به طور خاص در ضایعات مرطوب بسیار موثر است. دوز معمول شامل ۲ تا ۳ بار استفاده در روز در محل ضایعه تا زمان بهبودی کامل است.
موارد مصرف خارج برچسباین موارد بر اساس مطالعات بالینی گسترده و منابعی همچون آپتودیت و لکسیکامپ در پروتکلهای درمانی گنجانده شدهاند:
پیشگیری از کاندیدیاز تهاجمی در نوزادان نارس:
- در بخشهای مراقبت ویژه نوزادان، برای نوزادان با وزن بسیار پایین هنگام تولد (کمتر از ۱۵۰۰ گرم)، نیستاتین به عنوان یک استراتژی پیشگیرانه برای جلوگیری از کلونیزاسیون قارچی و کاهش خطر عفونتهای قارچی تهاجمی استفاده میشود. مطالعات نشان دادهاند که تجویز خوراکی نیستاتین میتواند به طور قابل توجهی احتمال بروز کاندیدیاز سیستمیک را در این نوزادان حساس کاهش دهد.
پیشگیری در بیماران دارای نقص ایمنی (نوتروپنی):
- در بیمارانی که تحت شیمیدرمانیهای شدید هستند یا به هر دلیلی دچار کاهش شدید سطح گلبولهای سفید شدهاند، نیستاتین جهت پیشگیری از رشد بیش از حد قارچ در دهان و لوله گوارش تجویز میشود. این اقدام با هدف جلوگیری از ورود قارچ به خون از طریق مخاط آسیبدیده (موکوزیت) انجام میگیرد.
درمان کمکی در عفونتهای قارچی گوش (اتومیکوزیس):
- اگرچه نیستاتین به طور اختصاصی برای گوش تایید نشده است، اما در مواردی که عفونت مجرای گوش خارجی توسط گونههای کاندیدا ایجاد شده و به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد، استفاده موضعی از پودر یا قطره نیستاتین (به صورت ترکیبی) توسط متخصصان توصیه میشود.
کاندیدیاز واژینال (در موارد خاص):
- در حالی که داروهای خانواده آزول (مانند فلوکونازول یا کلوتریمازول) خط اول درمان هستند، در موارد مقاوم به درمان یا حساسیت بیمار به ترکیبات آزول، نیستاتین به صورت شیاف واژینال (با دوز 100,000 واحد روزانه به مدت ۱۴ روز) به عنوان یک جایگزین ایمن و موثر استفاده میشود.
نکات کلیدی برای پزشکان در مدیریت درمانی - عدم جذب سیستمیک: پزشک باید در نظر داشته باشد که نیستاتین برای درمان عفونتهای قارچی سیستمیک یا خونی به هیچ عنوان کاربرد ندارد، زیرا جذب خونی آن پس از مصرف خوراکی یا موضعی در حد صفر است.
- تداوم درمان: یکی از علل شایع شکست درمان با نیستاتین، قطع زودهنگام دارو است. تاکید بر ادامه مصرف دارو تا حداقل ۴۸ تا ۷۲ ساعت پس از ناپدید شدن کامل علائم بالینی ضروری است.
- ایمنی در دوران بارداری: نیستاتین در رده دارویی سی © قرار دارد، اما به دلیل عدم جذب سیستمیک، معمولاً برای درمان کاندیدیاز واژینال یا پوستی در دوران بارداری ایمنتر از بسیاری از داروهای سیستمیک در نظر گرفته میشود.
- تداخلات دارویی: به دلیل عدم جذب سیستمیک، تداخلات دارویی معناداری برای نیستاتین خوراکی یا موضعی گزارش نشده است که یک مزیت بزرگ در بیماران با چند دارویی محسوب میشود.
