موارد مصرف تایید شده پوویدون-آیوداین یک ماده ضدعفونیکننده وسیعالطیف است که از طریق آزاد کردن تدریجی یود، باعث تخریب پروتئینها و اکسیداسیون ساختارهای حیاتی میکروارگانیسمها میشود.
۱. آمادهسازی پیش از جراحی پوست و غشاهای مخاطی
- این ماده استاندارد طلایی برای کاهش بار میکروبی پوست بیمار پیش از ایجاد برش جراحی است.
- توضیح بالینی: برای اثربخشی کامل، محلول باید روی پوست مالیده شده و اجازه داده شود تا به طور کامل خشک شود (حدود ۲ دقیقه). خشک شدن محلول باعث تشکیل یک لایه نازک میگردد که آزادسازی مداوم یود آزاد را تضمین میکند. این ماده بر طیف وسیعی از باکتریهای گرم مثبت و منفی، قارچها و برخی ویروسها موثر است.
۲. ضدعفونی کردن دست جراح و کادر درمان
- استفاده از اسکرابهای حاوی این ماده برای شستشوی دست پیش از پوشیدن دستکشهای جراحی.
- توضیح بالینی: برخلاف صابونهای معمولی، این ترکیب دارای اثر باقیمانده است که از رشد مجدد باکتریها در زیر دستکش برای چندین ساعت جلوگیری میکند.
۳. پیشگیری و درمان عفونت در جراحات سطحی و سوختگیها
- استفاده در خراشیدگیها، بریدگیهای کوچک و سوختگیهای درجه دو سطحی.
- توضیح بالینی: در زخمهای باز، استفاده از غلظتهای استاندارد (۱۰ درصد) برای جلوگیری از کلونیزاسیون باکتریایی توصیه میشود. با این حال، باید توجه داشت که تماس طولانیمدت در زخمهای بسیار وسیع ممکن است باعث جذب سیستمیک یود و اختلالات تیروئیدی شود.
۴. آمادهسازی واژینال پیش از اعمال جراحی زنان
- استفاده از محلولهای رقیقشده برای کاهش خطر عفونت پس از جراحیهای واژینال یا هیسترکتومی.
موارد مصرف خارج برچسبدر سالهای اخیر، تحقیقات بینالمللی کاربردهای جدیدی را برای این ماده در شرایط بالینی خاص معرفی کردهاند:
۱. شستشوی دهان و گلو برای کاهش بار ویروسی
- استفاده از محلولهای بسیار رقیق (حدود ۰.۵ تا ۱ درصد) به صورت قرقره کردن.
- توضیح بالینی: مطالعات نشان دادهاند که قرقره کردن پوویدون-آیوداین میتواند بار ویروسی را در ناحیه حلق و دهان در بیماران مبتلا به عفونتهای تنفسی ویروسی (مانند آنفلوانزا و کروناویروسها) به شدت کاهش دهد. این روش به ویژه برای محافظت از کادر درمان در حین معاینات دندانپزشکی یا گوش و حلق و بینی کاربرد دارد.
۲. درمان عفونتهای چشمی و پیشگیری از التهاب ملتحمه نوزادان
- استفاده از قطرههای چشمی با غلظت کنترلشده (معمولاً ۵ درصد).
- توضیح بالینی: در برخی پروتکلهای بینالمللی، به جای نقره نیترات یا آنتیبیوتیکها، از این ماده برای پیشگیری از عفونت چشم در نوزادان تازه متولد شده استفاده میشود. همچنین در درمان کراتیتهای عفونی مقاوم به آنتیبیوتیک تحت نظارت دقیق متخصص چشم کاربرد دارد.
۳. شستشوی داخل مفصلی و زخمهای عمیق حین جراحی
- استفاده از محلولهای رقیق در پایان جراحیهای ارتوپدی یا ستون فقرات برای پیشگیری از عفونت محل جراحی.
- توضیح بالینی: شستشوی محل جراحی با محلول رقیقشده (مثلاً نسبت ۱ به ۱۰) قبل از بستن لایههای بافتی، به میزان قابل توجهی احتمال ایجاد عفونتهای پس از عمل را در جراحیهای حساس کاهش میدهد.
۴. مدیریت پلورودز (چسباندن پرده جنب)
- در موارد نشت مزمن مایع ریوی یا هوای مکرر در قفسه سینه.
- توضیح بالینی: به عنوان یک عامل تحریککننده برای ایجاد چسبندگی بین لایههای پرده جنب در بیمارانی که به عوامل دیگر پاسخ ندادهاند، استفاده میشود.
نکات کلیدی مدیریت بالینی برای پزشک - حساسیت به یود: پیش از استفاده، حتماً سابقه حساسیت بیمار به یود یا غذاهای دریایی بررسی شود. واکنشهای آنافیلاکسی اگرچه نادرند، اما گزارش شدهاند.
- تداخل با پانسمانها: از استفاده همزمان با ترکیبات حاوی نقره یا پراکسید هیدروژن خودداری کنید، زیرا باعث خنثی شدن اثر یکدیگر و آسیب بافتی میشوند.
- نوزادان و بارداری: جذب سیستمیک یود از طریق پوست نوزادان یا واژن زنان باردار میتواند منجر به کمکاری تیروئید موقت در نوزاد شود؛ لذا در این گروهها باید با احتیاط فراوان و در حداقل مقدار ممکن استفاده شود.
