هورمون رشد (سوماتوتروپین) یک پروتئین استخراج شده از تکنولوژی دی ان ای نوترکیب است که دقیقاً مشابه هورمون طبیعی مترشحه از بخش پیشین غده هیپوفیز عمل می‌کند. این هورمون نه تنها بر رشد طولی استخوان‌ها، بلکه بر متابولیسم پروتئین، چربی و کربوهیدرات در تمام سنین تاثیرگذار است.
موارد مصرف تایید شده بالینیاین بخش شامل کاربردهایی است که توسط سازمان‌های نظارتی دارویی معتبر جهان به طور رسمی برای کودکان و بزرگسالان تایید شده است.
کمبود هورمون رشد در کودکان
- این مورد برای درمان کودکانی که به دلیل عدم ترشح کافی هورمون رشد از غده هیپوفیز دچار اختلال رشد شده‌اند، تایید شده است.
- نکته کاربردی برای پزشک: تشخیص باید با استفاده از آزمون‌های تحریک هورمون رشد و بررسی سن استخوانی تایید شود. درمان باید تا زمان بسته شدن صفحات رشد استخوانی ادامه یابد. پایش سطح فاکتور رشد شبه انسولین یک برای تنظیم دوز ضروری است.
کوتاهی قد ناشی از سندرم ترنر
- استفاده از هورمون رشد برای بهبود قد نهایی در دختران مبتلا به این اختلال ژنتیکی تایید شده است.
- نکته کاربردی برای پزشک: درمان معمولاً با دوزهای بالاتر از موارد کمبود هورمون رشد انجام می‌شود. شروع زودهنگام درمان (اغلب از سن دو تا پنج سالگی) بهترین نتایج را در افزایش قد نهایی بزرگسالی نشان داده است.
نارسایی مزمن کلیوی
- برای درمان اختلال رشد در کودکان مبتلا به نارسایی کلیه تا زمان پیوند کلیه تایید شده است.
- نکته کاربردی برای پزشک: هورمون رشد می‌تواند سرعت رشد را در این کودکان که به دلیل شرایط متابولیک دچار توقف رشد شده‌اند، بهبود بخشد. پس از پیوند کلیه، معمولاً درمان با هورمون رشد متوقف می‌شود.
کودکان کم وزن و کوتاه قد
- کودکانی که با وزن یا قد بسیار کم متولد شده‌اند و تا سن دو سالگی نتوانسته‌اند رشد جبرانی مناسب داشته باشند.
- نکته کاربردی برای پزشک: مطالعات نشان می‌دهند که این کودکان در معرض خطر کوتاهی قد در بزرگسالی هستند. هورمون رشد در این بیماران به بهبود متابولیسم و دستیابی به قد نرمال کمک می‌کند.
کمبود هورمون رشد در بزرگسالان
- این مورد برای بزرگسالانی که دچار کمبود شدید هورمون رشد ناشی از بیماری‌های هیپوفیز، جراحی، تابش اشعه یا تداوم کمبود از دوران کودکی هستند، تایید شده است.
- نکته کاربردی برای پزشک: هدف در بزرگسالان افزایش قد نیست، بلکه بهبود ترکیب بدنی (کاهش توده چربی و افزایش توده عضلانی)، افزایش تراکم استخوان، بهبود پروفایل چربی خون و ارتقای کیفیت زندگی است.
سندرم روده کوتاه
- در بزرگسالانی که بخش زیادی از روده کوچک آن‌ها طی جراحی برداشته شده و وابسته به تغذیه وریدی هستند.
- نکته کاربردی برای پزشک: هورمون رشد در ترکیب با رژیم غذایی خاص، باعث بهبود جذب مواد مغذی از روده باقی‌مانده می‌شود و می‌تواند نیاز بیمار به تغذیه وریدی را کاهش دهد.
موارد مصرف Off-Labelاین بخش شامل کاربردهایی است که شواهد علمی در برخی منابع بین‌المللی از آن‌ها حمایت می‌کنند، اما هنوز به عنوان اندیکاسیون رسمی در برچسب تمامی داروها گنجانده نشده‌اند.
پیری و جوانسازی
- استفاده از هورمون رشد برای مقابله با تغییرات ناشی از سن مانند کاهش توده عضلانی و تغییرات پوست.
- نکته کاربردی برای پزشک: مراجع معتبر بین‌المللی مانند انجمن غدد درون‌ریز به شدت علیه تجویز هورمون رشد برای افراد مسن که کمبود مرضی ندارند، هشدار می‌دهند. خطراتی مانند دیابت، ورم اعضا و دردهای مفصلی در این استفاده غیرمجاز بسیار بالا است.
آسیب‌های ورزشی و ترمیم بافت
- برخی مطالعات بر استفاده از هورمون رشد برای تسریع بهبود پارگی تاندون‌ها یا شکستگی‌های شدید استخوان تمرکز دارند.
- نکته کاربردی برای پزشک: اگرچه هورمون رشد سنتز کلاژن را تحریک می‌کند، اما شواهد بالینی کافی برای تایید آن به عنوان یک پروتکل روتین در پزشکی ورزشی وجود ندارد و استفاده از آن در ورزش‌های حرفه‌ای ممنوع (دوپینگ) محسوب می‌شود.
فیبرومیالژیا
- در برخی بیماران مبتلا به فیبرومیالژیا که سطح فاکتور رشد شبه انسولین پایین دارند، استفاده از هورمون رشد بررسی شده است.
- نکته کاربردی برای پزشک: نتایج برخی کارآزمایی‌های کوچک نشان‌دهنده کاهش درد و بهبود کیفیت خواب در این بیماران بوده است، اما به دلیل هزینه بالا و عوارض جانبی، هنوز به عنوان یک درمان استاندارد شناخته نمی‌شود.
ناباروری
- استفاده کمکی از هورمون رشد در پروتکل‌های تحریک تخمک‌گذاری برای زنانی که پاسخ ضعیفی به درمان‌های معمول باروری می‌دهند.
- نکته کاربردی برای پزشک: شواهد نشان می‌دهند که هورمون رشد ممکن است کیفیت تخمک و پاسخ تخمدان به داروهای محرک را بهبود بخشد، اما تاثیر آن بر نرخ زایمان زنده هنوز نیاز به مطالعات وسیع‌تر دارد.
ملاحظات حیاتی بالینی برای پزشکاندر تمامی موارد تجویز، پایش گلوکز خون ضروری است زیرا هورمون رشد اثرات ضد انسولینی دارد و می‌تواند منجر به عدم تحمل گلوکز یا دیابت شود. همچنین معاینه دوره‌ای برای بررسی لغزش اپیفیز سر استخوان ران در کودکان و پایش فشار خون جمجمه‌ای (برای پیشگیری از فشار خون کاذب مغزی) الزامی است.
