فیاسپ چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟
- فیاسپ (Fiasp) قلم تزریقی حاوی انسولین آسپارت است؛ یک انسولین سریع الاثر که برای کمک به کنترل قند خون هنگام غذا استفاده می شود. هر میلی لیتر از این فرآورده ۱۰۰ واحد انسولین آسپارت دارد و هر قلم ۳ میلی لیتری در مجموع ۳۰۰ واحد انسولین دارد.
- فیاسپ برای کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت، همراه با برنامه درمانی تجویز شده، استفاده می شود. پزشک ممکن است آن را برای بزرگسالان و در شرایط مناسب برای کودکان مبتلا به دیابت تجویز کند.
- در دیابت نوع ۱، فیاسپ معمولا بخشی از درمان انسولینی است و به تنهایی جایگزین انسولین پایه نمی شود. در دیابت نوع ۲ نیز ممکن است در کنار سایر درمان ها و بر اساس ارزیابی پزشک تجویز شود.
فیاسپ چگونه اثر می کند؟
- انسولین آسپارت جایگزین یا مکمل انسولین بدن می شود و به ورود گلوکز از خون به سلول ها کمک می کند. فیاسپ برای اثر سریع در حوالی وعده غذایی طراحی شده است و به کنترل افزایش قند خون پس از غذا کمک می کند.
- سرعت و مدت اثر انسولین ممکن است با توجه به دوز، محل تزریق، فعالیت بدنی و شرایط فرد تغییر کند. بنابراین زمان تزریق و مقدار مصرف باید طبق برنامه تجویزی باشد.
فیاسپ برای چه افرادی تجویز می شود؟
- پزشک ممکن است فیاسپ را برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ تجویز کند، اگر به انسولین وعده غذایی نیاز داشته باشند. مناسب بودن دارو به قند خون، نوع دیابت، درمان های قبلی، سبک زندگی و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد.
- فیاسپ را برای فرد دیگری استفاده نکنید و قلم خود را با کسی به اشتراک نگذارید، حتی اگر سوزن آن تعویض شده باشد.
زمان تزریق فیاسپ؛ قبل یا بعد از غذا؟
- بر اساس اطلاعات رسمی فرآورده، فیاسپ معمولا درست پیش از شروع وعده غذایی تزریق می شود. در برخی دستورالعمل های رسمی، تزریق تا ۲۰ دقیقه پس از شروع غذا نیز مجاز دانسته شده است. دستور بروشور محصول عرضه شده و برنامه ای را که پزشک برای شما تعیین کرده است ملاک قرار دهید.
- اگر وعده غذایی را شروع نمی کنید، طبق برنامه درمانی خود عمل کنید و دوز وعده غذایی را خودسرانه تزریق نکنید.
- برای تغییر زمان تزریق با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- اگر به علت بیماری، تهوع یا استفراغ نمی توانید غذا بخورید، برای راهنمایی درباره دوز با تیم درمان تماس بگیرید.
دوز فیاسپ چگونه تعیین می شود؟
- دوز فیاسپ برای هر فرد جداگانه تعیین می شود. پزشک عواملی مانند مقدار غذای مصرفی، قند خون، حساسیت بدن به انسولین، فعالیت بدنی، انسولین های دیگر و سابقه افت قند را در نظر می گیرد.
- دوز را فقط طبق نسخه و آموزش تیم درمان تنظیم کنید.
- از تغییر دوز برای جبران غذای بیشتر یا قند خون بالا، بدون برنامه مشخص، خودداری کنید.
- اگر دوز تجویزی را فراموش کرده اید یا درباره مقدار آن مطمئن نیستید، با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
- هرگز برای جبران دوز فراموش شده، دو برابر انسولین تزریق نکنید.
روش تزریق قلم فیاسپ
فیاسپ با قلم به صورت زیرجلدی تزریق می شود. روش استفاده به مدل قلم بستگی دارد؛ بروشور داخل جعبه را بخوانید و آموزش عملی را از پزشک، پرستار دیابت یا داروساز بگیرید.
نکات عمومی تزریق:
- پیش از استفاده، نام دارو، غلظت و ظاهر محلول را بررسی کنید.
- اگر محلول یخ زده، کدر، تغییر رنگ داده یا ذرات قابل مشاهده دارد، از آن استفاده نکنید.
- برای هر تزریق از سوزن نو استفاده کنید.
- آماده سازی قلم و بررسی جریان دارو را طبق دستورالعمل همان قلم انجام دهید.
- پس از تزریق، سوزن را جدا و به شکل ایمن دفع کنید.
- قلم را با فرد دیگری به اشتراک نگذارید.
- فیاسپ را با سرنگ از قلم خارج نکنید و قلم را دوباره پر نکنید.
محل تزریق فیاسپ کجاست؟
- فیاسپ معمولا زیر پوست شکم، ران، باسن یا قسمت بالای بازو تزریق می شود؛ محل های مجاز را با بروشور و آموزش تیم درمان تطبیق دهید. محل تزریق را در هر نوبت تغییر دهید و در یک ناحیه، نقطه تزریق را جابه جا کنید.
- از تزریق در پوست زخمی، متورم، سفت، کبود یا دارای تغییر بافت خودداری کنید. تزریق مکرر در یک نقطه می تواند باعث تغییر بافت چربی زیر پوست شود و جذب انسولین را تحت تاثیر قرار دهد.
فیاسپ با چه داروهایی قابل استفاده است؟
- فیاسپ ممکن است به عنوان انسولین وعده غذایی همراه با انسولین پایه استفاده شود. ترکیب درمان را پزشک تعیین می کند.
- اگر از پمپ انسولین استفاده می کنید، فقط در صورتی فیاسپ را در پمپ به کار ببرید که این روش برای محصول شما در بروشور رسمی مجاز باشد و تیم درمان آموزش لازم را داده باشد. قلم تزریقی را مستقیما به پمپ وصل نکنید و انسولین را از قلم با سرنگ خارج نکنید.
عوارض جانبی فیاسپ
مهم ترین عارضه انسولین، افت قند خون است. عوارض احتمالی دیگر عبارت اند از:
- واکنش محل تزریق، مانند قرمزی، درد، تورم یا خارش.
- تغییر بافت چربی زیر پوست در محل تزریق.
- واکنش حساسیتی.
- تورم یا احتباس مایعات در برخی افراد.
- افت پتاسیم خون، به ویژه در شرایط خاص یا با داروهای همزمان.
اگر عارضه شدید، ماندگار یا نگران کننده است، با پزشک تماس بگیرید. تورم صورت یا زبان، دشواری تنفس یا واکنش حساسیتی شدید نیازمند رسیدگی فوری است.
علائم افت قند خون و اقدام لازم
افت قند خون ممکن است در اثر تزریق بیش از نیاز، تاخیر یا حذف وعده غذایی، فعالیت بدنی بیشتر از معمول، مصرف الکل یا تغییر برنامه درمان رخ دهد.
نشانه های افت قند می تواند شامل موارد زیر باشد:
- تعریق، لرزش یا گرسنگی.
- تپش قلب، سردرد یا ضعف.
- گیجی، خواب آلودگی یا دشواری تمرکز.
- تاری دید یا تغییر رفتار.
- تشنج یا بیهوشی در موارد شدید.
قند خون را طبق برنامه پزشک بررسی کنید و درمان افت قند را مطابق آموزشی که دریافت کرده اید انجام دهید. اگر فرد بیهوش است یا نمی تواند چیزی را ببلعد، چیزی به او ندهید و با اورژانس تماس بگیرید.
افزایش قند خون و کتواسیدوز دیابتی
- قطع یا کم بودن انسولین، بیماری، عفونت، مشکل در قلم یا سوزن و اختلال در برنامه درمان می تواند باعث بالا رفتن قند خون شود. تشنگی زیاد، تکرر ادرار، خستگی و تاری دید از نشانه های احتمالی قند بالا هستند.
- اگر قند خون بالا با تهوع، استفراغ، درد شکم، تنفس غیرعادی یا خواب آلودگی همراه است، فورا کمک پزشکی بگیرید. برنامه بررسی کتون و اقدام هنگام بیماری را از پزشک دریافت کنید.
تداخل دارویی فیاسپ
- داروهای مختلف می توانند نیاز بدن به انسولین را تغییر دهند. بعضی داروها قند خون را پایین می آورند و برخی دیگر ممکن است آن را بالا ببرند. بتابلوکرها نیز ممکن است بخشی از نشانه های هشدار افت قند را پنهان کنند.
- فهرست داروهای نسخه ای، بدون نسخه، مکمل ها و فرآورده های گیاهی خود را به پزشک و داروساز بدهید. داروی جدید را بدون بررسی تداخل ها شروع نکنید و داروی تجویزی را خودسرانه قطع نکنید.
مصرف فیاسپ در بارداری و شیردهی
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر می دهید، پیش از تغییر یا شروع درمان با پزشک مشورت کنید. نیاز به انسولین ممکن است در طول بارداری و پس از زایمان تغییر کند؛ پایش قند خون و تنظیم درمان اهمیت دارد.
- دوز فیاسپ را در این دوره ها خودسرانه تغییر ندهید و در صورت باردار شدن، پزشک را مطلع کنید.
اگر تزریق فیاسپ فراموش شد چه کنیم؟
- اگر تزریق وعده غذایی را فراموش کرده اید، دوز را خودسرانه دو برابر نکنید. قند خون خود را طبق برنامه بررسی کنید و بر اساس راهنمایی پزشک یا دستور بروشور اقدام کنید.
- اگر نمی دانید باید دوز را تزریق کنید یا خیر، یا چند نوبت را از دست داده اید، با پزشک یا داروساز تماس بگیرید. در صورت قند خون بسیار بالا یا علائم بیماری، راهنمایی فوری پزشکی دریافت کنید.
نحوه نگهداری قلم فیاسپ
- برای نگهداری ایمن، بروشور داخل جعبه همان محصول را بررسی کنید؛ شرایط و مدت مجاز نگهداری ممکن است بر اساس نوع قلم و کشور عرضه متفاوت باشد.
- قلم استفاده نشده معمولا باید در یخچال و در دمای مشخص شده در بروشور نگهداری شود.
- فیاسپ را منجمد نکنید و از قلمی که یخ زده است استفاده نکنید.
- قلم را از گرما و نور مستقیم دور نگه دارید.
- مدت مجاز استفاده پس از شروع را از بروشور بررسی و تاریخ شروع را یادداشت کنید.
- قلم را در خودرو یا مکان داغ رها نکنید.
- دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
آیا می توان فیاسپ را با انسولین های دیگر مخلوط کرد؟
- قلم فیاسپ برای تزریق مستقل طراحی شده است؛ انسولین را در قلم با داروی دیگری مخلوط نکنید. اگر پزشک درباره استفاده از فیاسپ همراه با انسولین دیگر یا انتقال آن به روش تزریق دیگری دستور داده است، روش دقیق را از بروشور رسمی و تیم درمان دریافت کنید.
- هرگز انسولین را با سرنگ از قلم خارج نکنید، مگر آنکه در اطلاعات رسمی محصول و آموزش درمانی، روش مشخصی برای شرایط خاص ارائه شده باشد.
نکات ایمنی مهم هنگام مصرف فیاسپ
- همیشه برچسب قلم را پیش از تزریق بررسی کنید تا انسولین را با داروی دیگری اشتباه نگیرید.
- قلم را به دیگران ندهید و از قلم فرد دیگری استفاده نکنید.
- هنگام تغییر برند یا نوع انسولین، دوز و برنامه تزریق را با پزشک بررسی کنید.
- از رانندگی یا کار با دستگاه در صورت بروز افت قند یا علائم هشدار آن خودداری کنید.
- درباره روزهای بیماری، ورزش، سفر و تغییر وعده غذایی برنامه مشخصی از پزشک بگیرید.
- دستبند یا کارت شناسایی دیابت می تواند در شرایط اضطراری مفید باشد.
پرسش های پرتکرار درباره قلم فیاسپ
هر قلم فیاسپ ۳ میلی لیتری چند واحد دارد؟
با غلظت ۱۰۰ واحد در میلی لیتر، قلم ۳ میلی لیتری در مجموع ۳۰۰ واحد انسولین آسپارت دارد.
فیاسپ را قبل از غذا تزریق کنیم یا بعد از غذا؟
معمولا درست پیش از شروع غذا تزریق می شود. بعضی اطلاعات رسمی مصرف تا ۲۰ دقیقه پس از شروع غذا را نیز مجاز می دانند؛ بروشور محصول و دستور پزشک خود را ملاک قرار دهید.
آیا فیاسپ برای دیابت نوع ۱ استفاده می شود؟
بله، ممکن است برای کنترل قند خون وعده غذایی در دیابت نوع ۱ تجویز شود، اما در این بیماری معمولا به انسولین پایه نیز نیاز است. برنامه درمان را پزشک تعیین می کند.
آیا قلم فیاسپ را می توان با فرد دیگری به اشتراک گذاشت؟
خیر. قلم انسولین نباید با فرد دیگری به اشتراک گذاشته شود، حتی اگر سوزن تعویض شده باشد.
اگر بعد از تزریق فیاسپ غذا نخورم چه می شود؟
ممکن است خطر افت قند خون افزایش یابد. اگر وعده غذایی حذف شده یا نمی توانید غذا بخورید، طبق برنامه ای که پزشک برای چنین شرایطی به شما داده است عمل کنید و در صورت تردید با تیم درمان تماس بگیرید.
نکات تخصصی برای پزشکان و داروسازان
- فرآورده مورد بحث، انسولین آسپارت با غلظت ۱۰۰ واحد در میلی لیتر و حجم قلم ۳ میلی لیتر است؛ مقدار کل انسولین در هر قلم ۳۰۰ واحد است.
- فیاسپ انسولین وعده غذایی سریع الاثر است. اطلاعات رسمی فرآورده زمان مصرف را درست پیش از غذا و، در برخی برچسب ها، تا ۲۰ دقیقه پس از شروع غذا ذکر می کند. زمان مجاز باید با بروشور محلی تطبیق داده شود.
- در دیابت نوع ۱، انسولین وعده غذایی باید در چارچوب رژیم کامل انسولینی و همراه با انسولین پایه یا روش جایگزین مورد تایید تجویز شود.
- هنگام تغییر از فرآورده انسولین آسپارت دیگر یا انسولین وعده غذایی، پایش قند و ارزیابی دوز اهمیت دارد؛ تبدیل دوز باید بر اساس اطلاعات محصول و وضعیت بیمار انجام شود.
- در صورت استفاده در پمپ، سازگاری روش مصرف، مجموعه تزریق و دستورالعمل محصول باید تایید شود. قلم از پیش پر شده نباید به پمپ متصل شود.
- خطر افت قند با تغییر وعده غذایی، فعالیت بدنی، مصرف الکل، بیماری و داروهای همزمان افزایش می یابد. آموزش پایش قند و برنامه روزهای بیماری ضروری است.
- داروهای همزمان می توانند نیاز به انسولین را تغییر دهند؛ بتابلوکرها ممکن است علائم هشدار افت قند را بپوشانند.
- بیمار باید روش بررسی نام و غلظت قلم، آماده سازی قلم، استفاده از سوزن نو، چرخش محل تزریق و دفع ایمن سوزن را یاد بگیرد.
- نام تولیدکننده، دارنده پروانه و محل تولید را از روی جعبه و بروشور محصول عرضه شده در ایران بررسی کنید؛ اطلاعات بازارهای مختلف ممکن است متفاوت باشد.