این فرآورده دارویی یک عامل قلیایی کننده قوی و تامین کننده یون های سدیم و بیکربنات است که نقش کلیدی در تنظیم تعادل اسید و باز، تصحیح اختلالات الکترولیتی و خنثی سازی اثرات سمی برخی داروها ایفا می کند.
موارد مصرف تایید شدهاسیدوز متابولیک شدید
- توضیح بالینی برای پزشک: استفاده از سدیم بیکربنات تزریقی برای درمان اسیدوز متابولیک شدید در بیماری های پیشرفته کلیوی، نارسایی گردش خون ناشی از شوک یا کم آبی شدید، اسیدوز لاکتیک و کتواسیدوز دیابتی تحت شرایط خاص تایید شده است. هدف اصلی بالینی، افزایش سطح بیکربنات پلاسما و بالابردن پی اچ خون به محدوده ایمن بالاتر از هفت و ده دهم تا هفت و بیست دهم است تا از افت شدید انقباض پذیری میوکارد و بروز آریتمی های کشنده جلوگیری شود. محاسبه دقیق دوز بر اساس کسری بیکربنات و پایش مداوم گازهای خون شریانی الزامی است.
هایپرکالمی شدید و حاد
- توضیح بالینی برای پزشک: سدیم بیکربنات به عنوان بخشی از پروتکل اورژانسی مدیریت هایپرکالمی حاد و همراه با اختلالات الکتروکاردیوگرام تایید شده است. ورود بیکربنات به جریان خون باعث القای آلکالوز متابولیک موقت می شود که خروج پروتون از سلول ها و ورود جبرانی پتاسیم به داخل فضای درون سلولی را از طریق تبادل هیدروژن و پتاسیم و فعال سازی پمپ های سلولی تحریک می کند. این اثر به ویژه در بیمارانی که همزمان دچار اسیدوز متابولیک هستند بیشترین اثربخشی را دارد.
سمیت قلبی و مسمومیت با داروهای ضدافسردگی سه حلقه ای
- توضیح بالینی برای پزشک: این دارو درمان خط اول و نجات بخش در مسمومیت با داروهای ضدافسردگی سه حلقه ای و سایر داروهای مسدودکننده کانال سدیم است که دچار تعریض کمپلکس کیو آر اس بالاتر از یکصد میلی ثانیه، افت فشار خون یا آریتمی بطنی شده اند. مکانیسم اثر دوگانه است، بارگیری شدید سدیم موجب غلبه بر بلوک کانال های سدیمی قلب شده و قلیایی کردن پلاسما تا پی اچ هفت و چهل و پنج دهم تا هفت و پنجاه و پنج دهم باعث اتصال بیشتر دارو به پروتئین های پلاسما و غیرفعال شدن آن می گردد.
قلیایی کردن ادرار در مسمومیت ها و دفع اسید اوریک
- توضیح بالینی برای پزشک: تزریق سدیم بیکربنات برای قلیایی کردن ادرار و رسیدن به پی اچ ادراری بالای هفت و نیم در مسمومیت های حاد با داروهای اسیدی ضعیف مانند سالیسیلات ها و فنوباربیتال تایید شده است. این اقدام با یونیزه کردن دارو در لوله های کلیوی، از بازجذب مجدد آن جلوگیری کرده و دفع کلیوی را به شدت افزایش می دهد. همچنین در هایپراوریسمی برای پیشگیری از رسوب کریستال های اسید اوریک در کلیه استفاده می شود.
احیای قلبی ریوی در شرایط خاص و طولانی مدت
- توضیح بالینی برای پزشک: استفاده عمومی و روتین از سدیم بیکربنات در ایست قلبی توصیه نمی شود، اما در احیای قلبی ریوی طولانی مدت، ایست قلبی ناشی از هایپرکالمی پیشین، اسیدوز متابولیک شدید قبلی یا مسمومیت با اسیدهای ضعیف تایید شده است. تجویز آن باید پس از برقراری تهویه مناسب و ماساژ قلبی موثر انجام گیرد تا از تجمع دی اکسید کربن در سلول ها جلوگیری شود.
سوء هاضمه و خنثی سازی اسید معده
- توضیح بالینی برای پزشک: فرم خوراکی سدیم بیکربنات به عنوان آنتاسید برای خنثی سازی سریع اسید معده و تسکین علامت دار سوزش سر دل، ترش کردن و سوء هاضمه ناشی از اسید تایید شده است. واکنش آن با اسید معده موجب تولید دی اکسید کربن و آب می شود.
موارد مصرف خارج برچسبپیشگیری از آسیب کلیوی ناشی از مواد حاوی کنتراست
- توضیح بالینی برای پزشک: استفاده از محلول تزریقی سدیم بیکربنات جهت هیدراتاسیون پیش از انجام تصویربرداری با مواد کنتراست در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه به صورت خارج برچسب انجام می شود. قلیایی کردن مایع لوله های کلیوی موجب کاهش تولید گونه های اکسیژن فعال و کاهش آسیب های اکسیداتیو ناشی از مواد کنتراست به بافت کلیه می گردد.
رابدومیولیز و میوگلوبینوری
- توضیح بالینی برای پزشک: در بیماران مبتلا به تخریب شدید عضلانی یا رابدومیولیز ناشی از تروما یا له شدگی، استفاده خارج برچسب از سرم سدیم بیکربنات برای قلیایی کردن ادرار و حفظ پی اچ ادرار بالای شش و نیم توصیه می شود. این عمل مانع از ترسیب میوگلوبین و تشکیل مهارکننده های سمی در لوله های کلیوی شده و از نارسایی حاد کلیه جلوگیری می کند.
پروتکل تزریق متوترکسات با دوز بالا
- توضیح بالینی برای پزشک: در شیمی درمانی با متوترکسات دوز بالا، تجویز سدیم بیکربنات به صورت خارج برچسب جهت نگهداری پی اچ ادرار بالای هفت الزامی است. این کار انحلال پذیری متوترکسات و متابولیت های آن را در ادرار به طور چشمگیری افزایش داده و از رسوب دارو در کلیه ها و بروز نفروپاتی کریستالی جلوگیری می کند.
قلیایی کردن داروهای بی حسی موضعی
- توضیح بالینی برای پزشک: افزودن مقادیر اندک سدیم بیکربنات به محلول های بی حسی موضعی مانند لیدوکائین پیش از تزریق بافت، یک مورد مصرف خارج برچسب رایج است. این عمل موجب افزایش بخش غیریونی و محلول در چربی دارو شده، سرعت شروع اثر بی حسی را افزایش می دهد و سوزش ناشی از تزریق محلول های اسیدی بی حسی را کاهش می دهد.
تسهیل دفع کلیوی کلرپروپامید و فرمات
- توضیح بالینی برای پزشک: در مسمومیت با کلرپروپامید یا مسمومیت شدید با متانول که منجر به تجمع اسید فرمیک می شود، قلیایی کردن ادرار با سدیم بیکربنات به صورت خارج برچسب جهت تسریع پاکسازی کلیوی این سموم اسیدی کاربرد بالینی دارد.
