بیکربنات یا سدیم بیکربنات، مادهای است که به تنظیم میزان اسیدی بودن خون و مایعات بدن کمک میکند. پیاچ (میزان اسیدی یا قلیایی بودن یک ماده) باید در محدوده مشخصی باقی بماند تا بدن درست کار کند.
بیکربنات میتواند اسیدهای اضافی را خنثی کند. در پزشکی، از آن برای قلیایی کردن محیط بدن و تأمین سدیم و بیکربنات استفاده میشود.
بیکربنات در خون با اسیدها واکنش میدهد و آب و دیاکسید کربن تولید میکند. دیاکسید کربن سپس از راه ریهها خارج میشود.
وقتی مقدار بیکربنات خون افزایش پیدا کند، کلیهها بخشی از آن را وارد ادرار میکنند. در نتیجه، ادرار قلیاییتر میشود و دفع بعضی داروها و مواد سمی اسیدی ممکن است افزایش یابد.
قرص بیکربنات یک داروی خوراکی است که طبق استانداردهای داروسازی تولید میشود. مصرف آن باید طبق دستور پزشک یا داروساز باشد.
مصرف مقدار نامناسب بیکربنات میتواند تعادل سدیم، پتاسیم و دیگر املاح بدن را برهم بزند.
بیکربنات به شکل قرص، پودر خوراکی و محلول تزریقی تولید میشود. محلول تزریقی با غلظتهای مختلف در مراکز درمانی به کار میرود.
نوع دارو، مقدار مصرف و روش استفاده باید با توجه به وضعیت فرد توسط پزشک یا داروساز تعیین شود.
بیکربنات تزریقی در بیمارستان برای بعضی موارد شدید اسیدوز متابولیک استفاده میشود. اسیدوز متابولیک (اسیدی شدن بیش از حد خون به دلیل اختلال در سوختوساز یا بیماری زمینهای) به بررسی و مراقبت پزشکی نیاز دارد.
در بعضی مسمومیتهای شدید، مانند مسمومیت با سالیسیلاتها، قلیایی کردن ادرار با بیکربنات میتواند به دفع ماده سمی کمک کند. این درمان فقط در مرکز درمانی و با کنترل دقیق انجام میشود.
قلیایی کردن ادرار با بیکربنات ممکن است در شرایط خاص به کاهش رسوب اسید اوریک و بعضی سنگهای ادراری کمک کند. این روش برای همه انواع سنگ کلیه مناسب نیست.
نوع سنگ و عملکرد کلیه باید پیش از مصرف بررسی شود. مصرف خودسرانه بیکربنات برای سنگ کلیه توصیه نمیشود.
بیکربنات درمان تأییدشدهای برای سرطان، پیشگیری از بیماریهای مزمن یا قلیایی کردن بدن با هدف حفظ سلامت عمومی نیست.
همچنین نباید از بیکربنات به عنوان درمان معمول ایست قلبی یا روشی برای تعیین جنسیت جنین استفاده شود.
بیکربنات خوراکی مانند یک داروی ضداسید عمل میکند و با خنثی کردن اسید معده، ممکن است سوزش و سوءهاضمه ناشی از اسید را موقتاً کاهش دهد.
واکنش بیکربنات با اسید معده گاز تولید میکند. به همین دلیل، آروغ، نفخ، احساس پری یا ناراحتی شکم ممکن است پس از مصرف ایجاد شود.
بیکربنات میتواند سوزش سر دل را برای مدت کوتاهی کاهش دهد، اما درمان طولانیمدت برگشت اسید معده نیست. برگشت اسید معده (حرکت اسید از معده به سمت مری) در صورت تکرار یا شدت زیاد باید بررسی شود.
سوزش مکرر معده ممکن است به علت بیماریهای مختلفی ایجاد شود. تشخیص علت و انتخاب درمان مناسب باید توسط پزشک انجام شود.
بیکربنات زخم معده را درمان نمیکند. مصرف مکرر آن ممکن است علائم را برای مدتی پنهان کند و تشخیص بیماری را به تأخیر بیندازد.
معدهدرد مداوم، کاهش وزن بیدلیل، استفراغ خونی، مدفوع سیاه، مشکل در بلع یا درد شدید به مراجعه پزشکی نیاز دارد.
زمان مصرف بیکربنات به علت مصرف، شکل دارو، بیماریهای زمینهای و داروهای همزمان بستگی دارد.
مصرف آن پس از غذای سنگین ممکن است نفخ و احساس پری معده را بیشتر کند. زمان مناسب مصرف باید طبق دستور پزشک یا داروساز باشد.
قرص یا پودر بیکربنات باید با یک لیوان کامل آب مصرف شود، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.
برای اثر سریعتر نباید مقدار دارو افزایش یابد یا دفعات مصرف بیشتر شود.
بیکربنات میتواند جذب بعضی داروهای خوراکی را تغییر دهد. فاصله مناسب با هر دارو یکسان نیست و باید از پزشک یا داروساز پرسیده شود.
برای جبران نوبت فراموششده نباید دو نوبت همزمان مصرف شود. ادامه برنامه درمانی باید طبق دستور پزشک باشد.
مقدار بیکربنات بر اساس علت مصرف، وزن فرد، شدت اسیدی شدن خون، عملکرد کلیه و نتیجه آزمایشها تعیین میشود.
مصرف مقدار نامناسب میتواند سدیم خون را افزایش دهد، پتاسیم را کاهش دهد یا خون را بیش از حد قلیایی کند.
تعداد دفعات مصرف به برنامه درمانی بستگی دارد. در بیماریهای کلیوی یا اختلالات مربوط به اسیدیته خون، مصرف دارو ممکن است به آزمایشهای دورهای نیاز داشته باشد.
مصرف روزانه و طولانیمدت بیکربنات فقط با تجویز پزشک مجاز است. مصرف خودسرانه میتواند باعث آلکالوز متابولیک (قلیایی شدن بیش از حد خون) و اختلال املاح شود.
افراد مبتلا به بیماری کلیوی، بیماری قلبی، فشار خون بالا یا افرادی که باید نمک کمی مصرف کنند، به مراقبت بیشتری نیاز دارند.
اثر ضداسید خوراکی بیکربنات معمولاً در چند دقیقه شروع میشود، اما کوتاهمدت است و علت اصلی سوزش معده را درمان نمیکند.
اثر نوع تزریقی بر اسیدیته خون ممکن است سریع ایجاد شود. تزریق باید در مرکز درمانی و با بررسی دقیق وضعیت فرد انجام شود.
مدت اثر بیکربنات به مقدار مصرف، علت مصرف، عملکرد کلیه، وضعیت تنفس و شرایط بدن بستگی دارد. بنابراین مدت اثر آن در همه افراد یکسان نیست.
بیکربنات در معده به سرعت با اسید واکنش میدهد. اثر آن بر ادرار به دفع دارو از کلیه و وضعیت بدن بستگی دارد و ممکن است دیرتر ایجاد شود.
تولید گاز در معده میتواند باعث آروغ، نفخ، احساس پری، دلدرد و ناراحتی گوارشی شود. مصرف مکرر یا مصرف پس از غذای سنگین ممکن است این علائم را بیشتر کند.
بیکربنات سدیم حاوی سدیم است و ممکن است باعث افزایش فشار خون، نگهداشتن آب در بدن و ورم شود.
بیماران قلبی و افرادی که فشار خون بالا دارند یا باید مصرف نمک را محدود کنند، نباید بدون نظر پزشک بیکربنات مصرف کنند.
کاهش عملکرد کلیه میتواند دفع سدیم و بیکربنات را کم کند. در این شرایط، خطر تجمع مایعات، ورم و افزایش فشار خون بیشتر میشود.
مصرف بیکربنات در بیماران کلیوی باید همراه با مراقبت و بررسیهای پزشکی باشد.
مصرف زیاد یا طولانیمدت بیکربنات میتواند باعث قلیایی شدن بیش از حد خون، افزایش سدیم، کاهش پتاسیم و تغییر مقدار کلسیم خون شود.
این تغییرات ممکن است بر عضلات، قلب، فشار خون و سطح هوشیاری اثر بگذارند.
در صورت مصرف بیش از حد یا بروز علائم هشدار، مراجعه فوری به اورژانس لازم است. فرد نباید برای کنترل وضعیت، داروی دیگری را خودسرانه مصرف کند.
بیکربنات با تغییر اسیدیته معده میتواند جذب آهن، کلسیم و بعضی مکملها را تغییر دهد. زمان مصرف مکملها باید با پزشک یا داروساز تنظیم شود.
بیکربنات ممکن است جذب بعضی داروهای خوراکی، از جمله لووتیروکسین و برخی آنتیبیوتیکها، را تغییر دهد.
قلیایی شدن ادرار نیز میتواند دفع آسپرین و ترکیبات مشابه را افزایش دهد. مصرف همزمان این داروها باید با نظر پزشک یا داروساز باشد.
سدیم موجود در بیکربنات ممکن است ورم و افزایش فشار خون را تشدید کند. بیماران قلبی و مبتلایان به فشار خون بالا باید پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
افراد مبتلا به نارسایی کلیه یا قلب، فشار خون بالا، ورم، بیماری شدید کبدی، محدودیت مصرف نمک یا اختلال املاح خون نباید بیکربنات را خودسرانه مصرف کنند.
افرادی که سابقه قلیایی شدن بیش از حد خون یا بالا بودن سدیم خون دارند نیز پیش از مصرف به بررسی پزشکی نیاز دارند.
در صورت بروز این علائم، مراجعه سریع به مرکز درمانی ضروری است.
مصرف بیکربنات در بارداری باید فقط با نظر پزشک باشد. سدیم موجود در آن ممکن است در بعضی افراد باعث ورم یا افزایش فشار خون شود.
مصرف بیکربنات در دوران شیردهی باید با نظر پزشک انجام شود، بهویژه اگر مادر بیماری کلیوی، قلبی یا فشار خون بالا داشته باشد.
مصرف بیکربنات در کودکان و نوزادان فقط با نظر پزشک مجاز است. بدن آنها به تغییرات سدیم، املاح و پیاچ حساستر است.
تزریق سریع یا غلیظ بیکربنات در نوزادان میتواند خطرناک باشد و باید توسط تیم تخصصی انجام شود.
سالمندان ممکن است به دلیل کاهش عملکرد کلیه و حساسیت بیشتر به سدیم، بیشتر در معرض ورم، افزایش فشار خون و اختلال املاح قرار بگیرند.
بیکربنات ممکن است باعث تجمع سدیم و آب، تشدید نارسایی قلبی یا ادم ریه (تجمع آب در ریه) شود. مصرف آن در این بیماران باید پس از ارزیابی پزشک انجام شود.
بیکربنات میتواند مقدار سدیم، پتاسیم، بیکربنات و کلسیم خون را تغییر دهد. مصرف آن باید هنگام مراجعه یا انجام آزمایش به پزشک اطلاع داده شود.
بیکربنات میتواند پیاچ ادرار را افزایش دهد و نتیجه بعضی آزمایشهای ادرار یا بررسی دفع مواد را تغییر دهد.
شستوشوی خودسرانه واژن با بیکربنات توصیه نمیشود. این کار ممکن است تعادل طبیعی واژن را برهم بزند و باعث تحریک، خشکی یا عفونت شود.
شواهد معتبر نشان نمیدهد بیکربنات بتواند باروری را افزایش دهد. استفاده خوراکی یا موضعی خودسرانه برای این هدف ممکن است آسیبرسان باشد.
بیکربنات روش علمی و قابل اعتمادی برای تعیین جنسیت جنین نیست. استفاده از آن برای این هدف ممکن است به بافتهای مخاطی آسیب بزند.
بیکربنات اعتیادآور نیست، اما مصرف مکرر آن برای علائم معده ممکن است باعث شود فرد به جای پیگیری علت اصلی، فقط علائم را موقتاً کاهش دهد.
اگر بیکربنات برای بیماری کلیوی یا اختلال اسید و باز تجویز شده باشد، تغییر مقدار یا قطع آن باید تحت نظر پزشک انجام شود.
مصرف خودسرانه و طولانیمدت نیز به بررسی فشار خون، عملکرد کلیه و املاح خون نیاز دارد.
ماده اصلی بیکربنات سدیم همان جوش شیرین است، اما نوع دارویی از نظر خلوص، مقدار ماده مؤثر، کنترل کیفیت و در برخی شکلها استریل بودن، با جوش شیرین خانگی تفاوت دارد.
جوش شیرین خانگی برای مصرف پزشکی تولید نشده است و نباید جایگزین فرآورده دارویی یا داروی تجویزشده شود.
سدیم کلرید برای تأمین سدیم و مایعات استفاده میشود. بیکربنات علاوه بر سدیم، خاصیت قلیاییکنندگی دارد و بر اسیدیته خون، معده و ادرار اثر میگذارد.
بیکربنات اسید معده را خنثی میکند و اثر آن سریع اما کوتاهمدت است. امپرازول و فاموتیدین تولید اسید معده را به روشهای متفاوت کاهش میدهند.
انتخاب میان این داروها به علت و شدت علائم و شرایط فرد بستگی دارد و باید توسط پزشک یا داروساز انجام شود.
جایگزین بیکربنات به علت مصرف بستگی دارد. درمان سوزش معده، سنگ ادراری، اسیدی شدن خون و مسمومیتها متفاوت است و باید توسط پزشک تعیین شود.
قرص سدیم بیکربنات یوروویتال یکی از فرآوردههای موجود در بازار است. مناسب بودن آن برای هر فرد به شکل دارو، مقدار مصرف و شرایط پزشکی او بستگی دارد.
نامهای تجاری مختلف بیکربنات ممکن است از نظر شرکت تولیدکننده، شکل دارو، مقدار ماده مؤثر و کیفیت ساخت متفاوت باشند. انتخاب فرآورده مناسب باید با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
برخی مصرفکنندگان کاهش سریع اما کوتاهمدت سوزش معده و ترش کردن را گزارش میکنند. این تجربه، دلیل اثربخشی قطعی یا درمان علت اصلی بیماری نیست.
مصرف بیکربنات برای قلیایی کردن ادرار یا بعضی سنگها باید طبق برنامه پزشک و همراه با بررسی پیاچ ادرار و وضعیت کلیه باشد.
نفخ، ورم، افزایش فشار خون و ناراحتی گوارشی ممکن است با مصرف زیاد یا طولانیمدت بیکربنات رخ دهد. این گزارشها جایگزین شواهد علمی یا ارزیابی پزشکی نیستند.
بیکربنات میتواند سوزش و ترش کردن ناشی از اسید را موقتاً کاهش دهد، اما درمان قطعی مشکلات معده نیست و نباید جایگزین بررسی علائم مکرر شود.
ایمنی بیکربنات به مقدار مصرف و شرایط فرد بستگی دارد. مصرف خودسرانه یا بیش از حد ممکن است باعث اختلال املاح، افزایش فشار خون، ورم و قلیایی شدن خون شود.
بهتر است بیکربنات با آب ساده مصرف شود. زمان مصرف آن با سایر داروها باید با پزشک یا داروساز هماهنگ شود.
مصرف بیکربنات در کودکان فقط با نظر پزشک مجاز است، زیرا کودکان به تغییرات سدیم، پتاسیم و پیاچ بدن حساستر هستند.
مصرف خودسرانه بیکربنات در بارداری توصیه نمیشود. به دلیل داشتن سدیم، انتخاب درمان مناسب باید با نظر پزشک انجام شود.
تنگی نفس، ورم شدید، درد قفسه سینه، ضربان قلب نامنظم، گیجی، تشنج، استفراغ مداوم یا ضعف شدید پس از مصرف بیکربنات به مراجعه فوری به مرکز درمانی نیاز دارد.
این فرآورده دارویی یک عامل قلیایی کننده قوی و تامین کننده یون های سدیم و بیکربنات است که نقش کلیدی در تنظیم تعادل اسید و باز، تصحیح اختلالات الکترولیتی و خنثی سازی اثرات سمی برخی داروها ایفا می کند.
موارد مصرف تایید شده
این فرآورده دارویی به عنوان یک عامل قلیایی کننده سیستمیک و ادراری، ایفا کننده نقش حیاتی در تنظیم تعادل اسید و باز و عملکرد الکترولیتی بدن است و شناخت دقیق رفتار فارماکولوژیک آن برای پزشکان اهمیت بالایی دارد. مکانیسم اثر سدیم بیکربنات حاصل عملکرد مستقیم یون بیکربنات در خنثی سازی پروتون ها، تغییر پی اچ مایعات زیستی، جابجایی الکترولیت ها و برهم فعل و انفعال با کانال های یونی سلولی است.
ویژگی های فارماکوکینتیک سدیم بیکربنات شامل جذب، توزیع بافتی، متابولیسم بافری درون زا و نحوه دفع آن از راه ریه و کلیه است.
موارد منع مصرف در بیماری
عوارض جانبی شایع با شیوع بین یک تا ده درصد
تداخلات دارویی و نوع تداخل
هشدارها و ملاحظات ایمنی جامع برای پزشک
توصیه های دارویی قابل ارائه به بیمار
| سیترات پتاسیم | ترومتامین |
| اسید سیتریک |
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.
| کد ژنریک | نام شکل دارویی | پرخطر | دما | حیاتی | برچسب هشدار بالا |
|---|---|---|---|---|---|
| 08692 |
بیکربنات کارتریج |
||||
| 01139 |
پودر بیکربنات ۶۵۰ گرم |
||||
| 06521 |
پودر بیکربنات ایدمسا |
||||
| 06517 |
پودر بیکربنات سمارت کارت |
||||
| 11409 |
قرص بیکربنات سدیم استیل سالیسیلیک اسید |
||||
| 17899 |
ویال سدیم بیکربنات ۷٫۵ درصد ۱۰۰ میلیلیتر |
||||
| 20787 |
ویال سدیم بیکربنات ۷٫۵ درصد ۲۵ میلیلیتر |
||||
| 17833 |
سدیم بیکربنات ۷٫۵ درصد ۵۰ میلیلیتر |
||||
| 01140 |
ویال سدیم بیکربنات ۷٫۵ درصد ۵۰ میلیلیتر |
||||
| 02353 |
ویال سدیم بیکربنات ۸٫۴ درصد ۱۰۰ میلیلیتر |
||||
| 07334 |
آمپول سدیم بیکربنات ۸٫۴ درصد ۱۰ میلیلیتر |
||||
| 17718 |
فرآورده تزریقی سدیم بیکربنات ۸٫۴ درصد ۲۰ میلیلیتر |
||||
| 13703 |
سدیم بیکربنات ۸٫۴ درصد ۵۰ میلیلیتر |
||||
| 07601 |
ویال سدیم بیکربنات ۸٫۴ درصد ۵۰ میلیلیتر |
||||
| 17690 |
کارتریج سدیم بیکربنات < ایتوچو > ۷۶۰ |
||||
| 01138 |
پودر سدیم بیکربنات |
||||
| 01678 |
آمپول سدیم لاکتات ۱ / ۶ مولار |
||||
| 51939 |
فرآورده تزریقی سدیم بیکربنات ۸٫۴ درصد ۱۰ میلیلیتر |
||||
| 52605 |
پودر سدیم بیکربنات غیرقابلاعمال |
سلام من یه دختر۱۹ماهه دارم که بیماری متابولیک اسید دوز تشخیص. داده شده توسط دکتر هاشمی روزانه ۱۰عدد قرص سدیم بیکربنات براش تجویض کردن الان یک ساله داریم بهش میدیم درمان قطعی براش ندادن من باید تاکی تین قرصهارو بهش بدم تورو خدا راهنماییم کنید
سلام۰ ایا از بیکربنات سدیم برای برای به تعویق انداختن سطح اسید لاکتیک و بالا بردن کارایی ورزشی میتوان استفاده کرد۰ممنونم
در احیا در چ زمانی کاربرد داره؟
دکتر محمود صرافیان - متخصص جراحی کلیه، مجرای ادراری و تناسلی(ارولوژی ترمیمی)
دارای مدرک دوره تکمیلی ترمیمی بیماریهای مجرای ادرار ،،( تنگی مجرا )
تزریق چربی و فیلر دستگاه تناسلی (1399/8/5)
درودمدتیه توفضای مجازی زیادعنوان میشودکه برای قلیایی شدن بدن وجلوگیری ازبروز بیماریهایی ازقبیل سرطان دربدن روزی یکبارنصف قاشق چایخوری پوردبیکربنات سدیم راباآب ولرم مخلوط ومیل شود،آیااین مفیدیامضراست؟باتشکر
علمی نیست