موارد مصرف تایید شده ایماتینیبایماتینیب یک مهارکننده اختصاصی و قدرتمند آنزیم تیروزین کیناز است که با هدف قرار دادن پروتئینهای همجوش یافته و گیرندههای سلولی، تغییر شگرفی در درمان بدخیمیهای خونی و تومورهای سولید ایجاد کرده است. موارد زیر اندیکاسیونهای رسمی و تایید شده این دارو هستند.
لوسمی میلوئیدی مزمن با کروموزوم فیلادلفیا مثبت
- ایماتینیب به عنوان درمان خط اول در تمام فازهای لوسمی میلوئیدی مزمن شامل فاز مزمن، فاز شتابیافته و فاز بحران بلاست تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: مکانیسم اصلی دارو مهار پروتئین حاصل از ژن همجوشیافته بی سی آر ای بی ال است. دوز استاندارد در فاز مزمن چهارصد میلیگرم روزانه است که در فازهای شتابیافته یا بحران بلاست به ششصد یا هشتصد میلیگرم در روز افزایش مییابد. پایش منظم پاسخهای مولکولی با روش واکنش زنجیرهای پلیمراز در فواصل سه ماهه برای ارزیابی میزان کاهش بیان ژن هدف الزامی است.
لوسمی لومفوبلاستیک حاد با کروموزوم فیلادلفیا مثبت
- این دارو برای درمان لوسمی لومفوبلاستیک حاد در بیماران بزرگسال و کودکان، هم به صورت تکدارویی در موارد عودکننده یا مقاوم به درمان و هم در ترکیب با رژیمهای شیمیدرمانی شیمیایی تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: ترکیب ایماتینیب با شیمیدرمانی القایی، نرخ فروکش کامل بیماری را به شدت افزایش داده و پل ارتباطی مناسبی برای پیوند سلولهای بنیادی آلوژنیک ایجاد میکند. دوز معمول در بزرگسالان ششصد میلیگرم روزانه است.
تومورهای استرومال دستگاه گوارش
- ایماتینیب برای درمان تومورهای استرومال دستگاه گوارش غیرقابل برداشت، متاستاتیک یا عودکننده و همچنین به عنوان درمان کمکی پس از جراحی برداشت کامل تومور در بیماران با خطر بالای عود تومور تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: اثربخشی دارو وابسته به مهار گیرندههای تیروزین کینازی کِت و پلاکتی است. سنجش جهشهای ژنتیکی پیش از شروع درمان الزامی است. بیماران دارای جهش در اگزون یازده بهترین پاسخ درمانی را به دوز چهارصد میلیگرم روزانه میدهند، در حالی که بیماران دارای جهش در اگزون نه نیازمند دوز بالاتر یعنی هشتصد میلیگرم روزانه هستند. طول دوره درمان کمکی پس از جراحی معمولاً سی و شش ماه است.
سندرمهای هیپرائوزینوفیلیک و لوسمی مزمن ائوزینوفیلیک
- تجویز ایماتینیب در بیماران بزرگسال مبتلا به این اختلالات که دارای بازآرایی ژنی گیرنده آلادامپ پنجاه و هشت هستند تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: این بیماران پاسخ فوقالعاده و سریعی به دوزهای پایین ایماتینیب نشان میدهند. دوز شروع معمولاً صد میلیگرم در روز است که در صورت عدم پاسخ کافی و عدم بروز عوارض جانبی قابل افزایش به چهارصد میلیگرم میباشد.
اختلالات میلودیسپلاستیک و میلوپرولیفراتیو
- این دارو برای درمان بیماران بزرگسال مبتلا به اختلالات میلودیسپلاستیک یا میلوپرولیفراتیو که با بازآرایی ژن گیرنده فاکتور رشد مشتق از پلاکت همراه هستند تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: دوز توصیه شده در این اندیکاسیون چهارصد میلیگرم روزانه است. پاسخهای هماتولوژیک و سیتوژنتیک در این گروه از بیماران معمولاً بسیار پایدار و سریع رخ میدهد.
ماستوسیتوز سیستمیک تهاجمی
- ایماتینیب برای درمان ماستوسیتوز سیستمیک تهاجمی در بیماران بزرگسال که فاقد جهش خاص دی هشتصد و شانزده وی در ژن کِت هستند یا وضعیت جهش آنها نامشخص است تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: در صورت وجود جهش دی هشتصد و شانزده وی، سلولها به ایماتینیب مقاوم هستند و مصرف دارو بیاثر خواهد بود. دوز مصرفی در بیماران فاقد این جهش صد تا چهارصد میلیگرم روزانه است.
درماتوفیبروسارکوم پروتروبرانس
- این دارو برای درمان بیماران بزرگسال مبتلا به درماتوفیبروسارکوم پروتروبرانس غیرقابل جراحی، عودکننده یا متاستاتیک تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: این تومور پوستی ناشی از جابهجایی کروموزومی و تولید بیش از حد فاکتور رشد مشتق از پلاکت است. دوز استاندارد درمانی هشتصد میلیگرم روزانه است که به صورت چهارصد میلیگرم دو بار در روز تجویز میشود.
موارد مصرف خارج از برچسب ایماتینیببه دلیل نقش کلیدی ایماتینیب در مهار مسیرهای پیامرسانی سلولی و گیرندههای مختلف کینازی، این دارو در شرایط بالینی متعدد دیگری که بر اساس مطالعات فاز دو و سه اثربخشی آنها به اثبات رسیده است، به صورت خارج از برچسب استفاده میشود.
بیماری پیوند علیه میزبان مزمن
- ایماتینیب به عنوان درمان خط دوم یا سوم در بیماران مبتلا به بیماری پیوند علیه میزبان مزمن مقاوم به کورتیکواستروئیدها پس از پیوند سلولهای بنیادی استفاده میشود.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: ایماتینیب با مهار مسیرهای فیبروتیک وابسته به فاکتور رشد مشتق از پلاکت و فاکتور رشد تغییردهنده بتا، به ویژه در فرمهای فیبروتیک و اسکلرودرماتوس این بیماری موثر است. دوز معمول صد تا چهارصد میلیگرم روزانه است.
فیبروز ریوی ایدیوپاتیک و فیبروز سیستمی
- استفاده از ایماتینیب در اختلالات فیبروتیک پیشرونده مانند اسکلرودرمی سیستمیک به عنوان یک عامل ضد فیبروز مورد مطالعه و استفاده بالینی قرار گرفته است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: مهار همزمان گیرندههای فاکتور رشد مشتق از پلاکت و مسیرهای کینازی داخل سلولی، تکثیر فیبروبلاستها و سنتز کلاژن را کاهش میدهد. با این حال، به دلیل احتمال بروز عوارض ریوی، پایش دقیق عملکرد تنفسی بیمار الزامی است.
سارکوم کاپوسی و تومورهای دسموئید
- در درمان تومورهای دسموئید فیبروماتوز تهاجمی غیرقابل جراحی و همچنین سارکوم کاپوسی مقاوم به درمانهای رایج، ایماتینیب به صورت خارج از برچسب تجویز میشود.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: در تومورهای دسموئید، ایماتینیب با مهار گیرندههای پلاکتی میتواند موجب کنترل رشد تومور و کاهش حجم آن شود. دوز درمانی معمولاً چهارصد تا هشتصد میلیگرم در روز است.
لوسمی میلومونوسیتیک مزمن
- در بیماران مبتلا به لوسمی میلومونوسیتیک مزمن که فاقد بازآرایی ژن گیرنده پلاکتی هستند اما شواهد بالینی پاسخ به مهارکننده کیناز را نشان میدهند، ایماتینیب گاهی امتحان میشود.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: پاسخ درمانی در بیماران فاقد جهشهای حساس متغیر است و نیازمند ارزیابی دقیق پاسخ هماتولوژیک طی یک تا سه ماه اول درمان میباشد.
ملانومای متاستاتیک با جهش در ژن کِت
- در درصدی از بیماران مبتلا به ملانوما به ویژه ملانومهای مخاطی، آکرال یا پوستی ناشی از آفتاب که دارای جهشهای فعالکننده در ژن کِت هستند، ایماتینیب به عنوان درمان هدفمند استفاده میشود.
- توضیحات کاربردی برای پزشک: انجام تستهای ژنتیکی و احراز جهش کِت پیش از شروع درمان الزامی است، زیرا تنها بیماران دارای جهشهای خاص پاسخ بالینی مناسب نشان میدهند. دوز درمانی معمولاً چهارصد میلیگرم روزانه است.
