موارد مصرف تایید شدهتجویز این دارو در موارد زیر به عنوان خطوط اصلی درمان تایید شده است. توجه به نوع بافتشناسی تومور در انتخاب این دارو حیاتی است.
سرطان ریه سلول غیر کوچک از نوع غیر سنگفرشی
- مهمترین کاربرد بالینی این دارو در مدیریت سرطان ریه سلول غیر کوچک پیشرفته یا متاستاتیک است، اما اثربخشی آن منحصرا به تومورهای غیر سنگفرشی (مانند آدنوکارسینوما و کارسینوم سلول بزرگ) محدود میشود. دلیل این امر بالینی، بیان بالای آنزیم تیمیدیلات سنتاز در بافتهای سنگفرشی است که باعث مقاومت ذاتی به این دارو میگردد. کاربردها در این بیماری شامل سه سناریوی زیر است:
- خط اول درمان: به صورت ترکیبی با سیسپلاتین (یا در پروتکلهای جدیدتر همراه با پمبرولیزوماب و یک داروی پلاتینوم) برای بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته موضعی یا متاستاتیک که کاندید جراحی یا پرتودرمانی قطعی نیستند.
- درمان نگهدارنده: به صورت تکدارویی برای بیمارانی که بیماری آنها پس از دریافت چهار دوره شیمیدرمانی خط اول بر پایه پلاتینوم پیشرفت نکرده است. هدف از این رویکرد، طولانی کردن فاز بدون پیشرفت بیماری است.
- خط دوم درمان (پس از عود): به صورت تکدارویی برای بیمارانی که پس از دریافت یک دوره شیمیدرمانی قبلی دچار پیشرفت بیماری شدهاند.
مزوتلیومای بدخیم پلورال
- این دارو در ترکیب با سیسپلاتین، استاندارد طلایی و خط اول درمان برای بیماران مبتلا به مزوتلیومای بدخیم پلورال غیرقابل برداشت است. همچنین در بیمارانی که به دلیل شرایط فیزیکی یا وسعت بیماری کاندید جراحی درمانی نیستند، تجویز میشود.
نکات بالینی ضروری برای پزشک در موارد مصرف تایید شده: - پیشدرمانی با اسید فولیک و ویتامین ب دوازده برای کاهش چشمگیر سمیتهای خونی و گوارشی تهدیدکننده حیات، الزامی است و باید حداقل یک هفته قبل از شروع اولین دوز آغاز شود.
- برای پیشگیری از واکنشهای شدید پوستی، تجویز کورتیکواستروئیدها (مانند دگزامتازون) در روز قبل، روز تزریق و روز بعد از تزریق ضروری است.
- تجویز این دارو در بیمارانی که کلیرانس کراتینین آنها کمتر از چهل و پنج میلیلیتر در دقیقه است، به دلیل خطر سمیت شدید، ممنوع میباشد.
موارد مصرف خارج برچسب انکولوژیستها در شرایط بالینی خاص و پیشرفته که گزینههای درمانی استاندارد اثربخشی خود را از دست دادهاند، با استناد به کارآزماییهای بالینی و دستورالعملهای شبکه ملی جامع سرطان، از این دارو در موارد زیر استفاده میکنند:
تومورهای تیموس (تیموما و کارسینوم تیمیک)
- در بیماران مبتلا به تومورهای پیشرفته، عودکرده یا مقاوم به درمان تیموس که پیشتر شیمیدرمانیهای خط اول را دریافت کردهاند، این دارو به عنوان درمان خط دوم یا خطوط بعدی به صورت تکدارویی نتایج قابل قبولی در کنترل بیماری نشان داده است.
سرطان پیشرفته تخمدان، لوله فالوپ و صفاقی اولیه
- در مدیریت سرطانهای اپیتلیال تخمدان که به درمان با داروهای پلاتینوم مقاوم شدهاند یا پس از درمان عود کردهاند، این دارو به عنوان یک گزینه درمانی جایگزین در خطوط بعدی کاربرد دارد. پروفایل سمیت نسبتا قابل تحمل این دارو در مقایسه با برخی رژیمهای ترکیبی، آن را برای بیماران با شرایط شکننده مناسب میسازد.
کارسینوم دستگاه ادراری (اوروتلیال)
- در سرطانهای پیشرفته یا متاستاتیک مثانه و مجاری ادراری، به ویژه در بیمارانی که پس از دریافت شیمیدرمانی خط اول (بر پایه پلاتینوم) و ایمونوتراپی دچار پیشرفت بیماری شدهاند، این دارو به عنوان درمان نجات یا خطوط بعدی مورد ارزیابی و تجویز قرار میگیرد.
سرطان دهانه رحم
- در موارد سرطان دهانه رحم عودکننده، متاستاتیک یا مقاوم به درمان که گزینههای درمانی اصلی شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمیدرمانیهای استاندارد با شکست مواجه شدهاند، این دارو به عنوان یک عامل سایتوتوکسیک تکدارویی برای کنترل تسکینی بیماری استفاده میشود.
لنفوم اولیه سیستم عصبی مرکزی
- به دلیل توانایی نسبی این دارو در نفوذ به سیستم عصبی مرکزی، در موارد لنفوم اولیه سیستم عصبی که پس از درمانهای بر پایه متوترکسات با دوز بالا دچار عود شده یا مقاوم هستند، کاربرد خارج برچسب دارد.
ملاحظه بالینی در خصوص تداخلات حین مصرف:پزشکان باید توجه داشته باشند که مصرف همزمان داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی میتواند پاکسازی کلیوی پیمترکسید را کاهش داده و سمیت آن را بالا ببرد. بر اساس عملکرد کلیوی بیمار، این داروها باید چند روز قبل و بعد از تزریق پیمترکسید قطع شوند.
