واکسن واکسی گریپ چیست؟
- واکسی گریپ واکسنی برای پیشگیری از آنفلوانزای فصلی است که به شکل سرنگ آماده تزریق ۰.۵ میلی لیتری عرضه می شود. این فرآورده از ویروس های غیرفعال شده یا اجزای ویروس ساخته می شود و برای ایجاد پاسخ ایمنی به کار می رود؛ واکسن غیرفعال نمی تواند باعث ابتلا به آنفلوانزا شود.
- این واکسن برای پیشگیری از بیماری است و درمان آنفلوانزای فعال یا عفونت های دیگر تنفسی نیست. همچنین تزریق واکسن احتمال ابتلا را کاملا از بین نمی برد، اما می تواند خطر بیماری شدید و عوارض آن را کاهش دهد.
ترکیبات واکسن واکسی گریپ
- واکسن آنفلوانزا معمولا حاوی آنتی ژن هایی از ویروس هایی است که برای فصل پیش رو انتخاب شده اند. ترکیب سویه ها ممکن است هر سال تغییر کند و باید از روی برچسب و بروشور همان واکسن بررسی شود.
- در اطلاعات عمومی این صفحه، جزئیات مربوط به سویه ها، مقدار آنتی ژن و مواد جانبی به صورت قطعی درج نمی شود؛ زیرا این موارد می توانند با نسخه فصلی فرآورده تفاوت داشته باشند. اگر فرد به یکی از اجزای واکسن یا مواد مورد استفاده در تولید آن حساسیت شدید دارد، پیش از تزریق باید ترکیبات رسمی همان محصول بررسی شود.
واکسن واکسی گریپ برای پیشگیری از چه بیماری هایی است؟
- واکسیناسیون برای کاهش خطر ابتلا به آنفلوانزای فصلی و عوارض آن انجام می شود. عوارض آنفلوانزا ممکن است به ویژه در سالمندان، کودکان خردسال، زنان باردار و افراد دارای بیماری های مزمن شدید باشد.
- واکسن آنفلوانزا از همه بیماری های شبیه سرماخوردگی یا از همه سویه های در گردش محافظت نمی کند. حتی پس از واکسیناسیون نیز رعایت بهداشت دست، تهویه مناسب و دوری از تماس نزدیک با فرد بیمار اهمیت دارد.
چه کسانی بیشتر به واکسن آنفلوانزا نیاز دارند؟
واکسیناسیون سالانه برای بسیاری از افراد توصیه می شود، اما اهمیت آن در گروه های زیر بیشتر است:
- سالمندان.
- کودکان، با توجه به سن مجاز درج شده در بروشور واکسن.
- زنان باردار.
- افراد مبتلا به بیماری های مزمن قلبی، ریوی، کلیوی، کبدی یا متابولیک.
- افراد دارای نقص ایمنی یا کسانی که داروهای تضعیف کننده ایمنی مصرف می کنند.
- کارکنان بخش سلامت و افرادی که احتمال تماس نزدیک با بیماران را دارند.
- مراقبان یا اعضای خانواده افرادی که در معرض خطر بالای عوارض آنفلوانزا هستند.
- توصیه دقیق به سن، وضعیت پزشکی، نوع واکسن موجود و دستورالعمل های جاری منطقه بستگی دارد.
بهترین زمان تزریق واکسن واکسی گریپ
- بهترین زمان واکسیناسیون به شروع فصل آنفلوانزا و زمان در دسترس قرار گرفتن واکسن همان فصل بستگی دارد. پاسخ ایمنی بلافاصله پس از تزریق کامل نمی شود و معمولا حدود دو هفته زمان لازم است تا بدن پاسخ ایمنی ایجاد کند.
- اگر فصل آنفلوانزا آغاز شده باشد، واکسیناسیون در بسیاری از موارد همچنان می تواند سودمند باشد؛ زیرا گردش ویروس ممکن است ادامه داشته باشد. برای انتخاب زمان مناسب، توصیه های مراکز بهداشتی و پزشک را دنبال کنید.
چرا باید واکسن آنفلوانزا هر سال تزریق شود؟
- سویه های ویروس آنفلوانزا در طول زمان تغییر می کنند و ترکیب واکسن نیز برای فصل های مختلف به روز می شود. از سوی دیگر، ایمنی ایجاد شده در برابر آنفلوانزا ممکن است با گذشت زمان کاهش یابد.
- به همین دلیل، واکسیناسیون یک فصل، لزوما جایگزین واکسن فصل بعد نیست. زمان و نیاز به تزریق سالانه را مطابق برنامه همان فصل و دستورالعمل های بهداشتی پیگیری کنید.
مقدار مصرف و روش تزریق واکسی گریپ
این فرآورده در سرنگ آماده تزریق ۰.۵ میلی لیتری عرضه می شود. تزریق باید توسط فرد آموزش دیده و طبق بروشور همان محصول انجام شود. واکسن های تزریقی آنفلوانزا معمولا در عضله تزریق می شوند؛ در بعضی شرایط پزشکی، مسیر تزریق ممکن است طبق دستورالعمل رسمی و تصمیم پزشک متفاوت باشد.
نکات مهم:
- واکسن را به هیچ وجه وریدی تزریق نکنید.
- محل تزریق و روش مصرف باید بر اساس سن، وضعیت بیمار و بروشور فرآورده انتخاب شود.
- سرنگ آماده تزریق را خودسرانه به چند مقدار تقسیم نکنید.
- پیش از تزریق، نام واکسن، تاریخ انقضا، ظاهر فرآورده و سلامت بسته بندی بررسی شود.
- تزریق باید در مرکزی انجام شود که امکان رسیدگی به واکنش حساسیتی شدید را دارد.
دوز واکسن برای کودکان
- مقدار و تعداد دوزهای مورد نیاز کودکان به سن، سابقه واکسیناسیون قبلی و بروشور همان فرآورده بستگی دارد. برخی کودکان که برای نخستین بار واکسن آنفلوانزا دریافت می کنند، ممکن است طبق دستورالعمل رسمی به بیش از یک دوز در همان فصل نیاز داشته باشند.
- برای کودک، مقدار یا برنامه بزرگسالان را حدس نزنید. پزشک یا مرکز واکسیناسیون باید سن کودک و سابقه واکسن های قبلی او را بررسی کند. محدودیت سنی واکسی گریپ نیز باید از روی بروشور نسخه موجود مشخص شود.
عوارض شایع واکسن واکسی گریپ
بیشتر عوارض واکسن خفیف و کوتاه مدت هستند. عوارض احتمالی شامل موارد زیر است:
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق.
- سردرد.
- خستگی یا احساس ناخوشی خفیف.
- درد عضلانی.
- تب خفیف یا لرز.
این علائم معمولا طی چند روز بهتر می شوند. شدت و احتمال عوارض ممکن است بین افراد متفاوت باشد و به نوع فرآورده و سن فرد بستگی دارد.
عوارض جدی و نشانه های نیازمند اقدام فوری
- واکنش حساسیتی شدید نادر است، اما ممکن است به رسیدگی فوری نیاز داشته باشد. در صورت بروز تنگی نفس، ورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، ضعف شدید یا غش، فورا با اورژانس تماس بگیرید.
- اگر پس از واکسیناسیون ضعف پیشرونده، بی حسی، اختلال راه رفتن یا نشانه عصبی تازه ای ایجاد شد، ارزیابی پزشکی ضروری است. این علائم الزاماً ناشی از واکسن نیستند، اما نباید نادیده گرفته شوند.
چه کسانی نباید واکسن واکسی گریپ را دریافت کنند؟
- تزریق برای فردی که پس از دوز قبلی واکسن آنفلوانزا یا به یکی از اجزای مشخص واکسن واکنش حساسیتی شدید داشته است، باید با ارزیابی دقیق پزشکی انجام شود. تصمیم نهایی به علت واکنش، ترکیبات همان واکسن و گزینه های موجود بستگی دارد.
- اگر فرد در روز تزریق دچار بیماری حاد همراه با تب متوسط یا شدید است، معمولا واکسیناسیون تا بهبود وضعیت به تعویق می افتد. سرماخوردگی خفیف بدون تب بالا لزوما مانع تزریق نیست، اما وضعیت باید در مرکز واکسیناسیون ارزیابی شود.
حساسیت به تخم مرغ و واکسن آنفلوانزا
- برخی واکسن های آنفلوانزا ممکن است با استفاده از فرایندهای مرتبط با تخم مرغ تولید شوند. تصمیم درباره واکسیناسیون فرد دارای حساسیت به تخم مرغ باید بر پایه سابقه واکنش، دستورالعمل های به روز و بروشور همان فرآورده باشد.
- اگر سابقه واکنش حساسیتی شدید به تخم مرغ یا واکسن قبلی دارید، موضوع را پیش از تزریق به پزشک یا مسئول واکسیناسیون اطلاع دهید. تزریق باید در محیطی انجام شود که برای تشخیص و درمان واکنش حساسیتی شدید آمادگی دارد.
واکسی گریپ در بارداری و شیردهی
- واکسن غیرفعال آنفلوانزا در بسیاری از دستورالعمل های معتبر برای زنان باردار توصیه می شود؛ زیرا بارداری می تواند خطر عوارض آنفلوانزا را افزایش دهد و واکسیناسیون ممکن است به محافظت مادر و نوزاد کمک کند. زمان و نوع واکسن باید بر اساس سن بارداری، فصل، بروشور فرآورده و نظر پزشک انتخاب شود.
- در دوران شیردهی نیز واکسیناسیون با واکسن غیرفعال معمولا قابل بررسی است. با این حال، وضعیت فرد و نوع فرآورده باید پیش از تزریق ارزیابی شود.
واکسی گریپ در افراد دارای بیماری زمینه ای یا نقص ایمنی
- افراد دارای بیماری مزمن یا نقص ایمنی ممکن است در معرض خطر بیشتری برای عوارض آنفلوانزا باشند، اما پاسخ ایمنی آنها به واکسن می تواند متفاوت باشد. زمان واکسیناسیون در افرادی که شیمی درمانی، داروهای سرکوب کننده ایمنی یا درمان های خاص دریافت می کنند، باید با پزشک هماهنگ شود.
- واکسن تزریقی غیرفعال، عفونت آنفلوانزا ایجاد نمی کند؛ با این حال، انتخاب فرآورده و زمان تزریق در بیمار دارای شرایط ویژه باید بر پایه نظر پزشک و اطلاعات رسمی محصول باشد.
واکسن واکسی گریپ و داروهای دیگر
- پیش از تزریق، بیماری ها، داروها و واکسن های اخیر خود را به پزشک یا مرکز واکسیناسیون اطلاع دهید؛ به ویژه اگر داروی تضعیف کننده ایمنی مصرف می کنید یا درمان ضد انعقاد دارید.
- دریافت همزمان واکسن های دیگر در برخی برنامه ها ممکن است امکان پذیر باشد، اما محل تزریق و فاصله زمانی باید طبق دستورالعمل رسمی تعیین شود. درباره فاصله میان واکسن ها خودسرانه تصمیم نگیرید.
اگر پس از تزریق واکسن بیمار شدم، چه کار کنم؟
- واکسن آنفلوانزا نمی تواند آنفلوانزا ایجاد کند، اما ممکن است برای مدت کوتاهی درد محل تزریق، خستگی یا تب خفیف ایجاد شود. همچنین فرد ممکن است پیش از شکل گیری ایمنی کامل، به ویروس آنفلوانزا یا ویروس تنفسی دیگری مبتلا شود.
- اگر تب بالا، تنگی نفس، درد قفسه سینه، بدتر شدن سریع حال عمومی یا نشانه های شدید دارید، با پزشک تماس بگیرید. واکسن درمان بیماری ایجاد شده نیست و برای علائم شدید باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
نگهداری سرنگ آماده تزریق واکسی گریپ
- شرایط نگهداری باید دقیقا مطابق بروشور و برچسب همان فرآورده باشد. بسیاری از واکسن های آنفلوانزای تزریقی در زنجیره سرد نگهداری می شوند و نباید یخ بزنند، اما شرایط دقیق واکسی گریپ باید از اطلاعات رسمی همان بسته بررسی شود.
- از نگهداری واکسن در فریزر خودداری کنید، مگر اینکه اطلاعات رسمی محصول خلاف آن را بیان کند.
- سرنگ را در معرض نور و گرمای نامناسب قرار ندهید.
- اگر واکسن یخ زده، بیش از حد گرم شده یا زنجیره سرد آن نامعلوم است، پیش از تزریق با داروساز یا مرکز واکسیناسیون مشورت کنید.
- واکسن را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
- از تزریق فرآورده تاریخ گذشته یا دارای بسته بندی آسیب دیده خودداری کنید.
تفاوت واکسن آنفلوانزا با واکسن سرماخوردگی
- واکسن واکسی گریپ برای پیشگیری از آنفلوانزای فصلی است و از سرماخوردگی معمولی، بیماری کووید یا همه عفونت های تنفسی پیشگیری نمی کند. عامل سرماخوردگی و بیماری های دیگر با ویروس آنفلوانزا متفاوت است.
- بنابراین، ابتلا به سرماخوردگی پس از واکسیناسیون به معنی بی اثر بودن واکسن نیست. واکسن فقط در برابر سویه ها و بیماری هایی که برای آنها طراحی شده است، محافظت ایجاد می کند.
پرسش های رایج درباره واکسن واکسی گریپ
آیا واکسن واکسی گریپ باعث ابتلا به آنفلوانزا می شود؟
خیر. واکسن تزریقی غیرفعال، ویروس زنده عامل آنفلوانزا ندارد و نمی تواند آنفلوانزا ایجاد کند. بعضی افراد پس از تزریق دچار عوارض خفیف و گذرا می شوند که با خود بیماری آنفلوانزا یکسان نیست.
چه مدت پس از تزریق ایمنی ایجاد می شود؟
بدن معمولا حدود دو هفته برای ایجاد پاسخ ایمنی زمان نیاز دارد. فرد ممکن است در این فاصله یا پس از آن به آنفلوانزا یا بیماری تنفسی دیگری مبتلا شود.
آیا واکسن آنفلوانزا هر سال لازم است؟
ترکیب واکسن ممکن است هر فصل به روز شود و ایمنی نیز با گذشت زمان کاهش یابد؛ بنابراین درباره تزریق در هر فصل، توصیه های همان سال را دنبال کنید.
اگر بعد از واکسن تب کردم، چه کار کنم؟
تب خفیف می تواند از عوارض گذرا باشد. استراحت و دریافت مایعات کمک کننده است. تب بالا، تداوم علائم، تنگی نفس یا بدتر شدن حال عمومی نیازمند تماس با پزشک است.
بخش تخصصی برای پزشکان و داروسازان
واکسی گریپ واکسن تزریقی غیرفعال آنفلوانزا است. جزئیات سویه ها، مقدار آنتی ژن، گروه سنی مجاز، مسیرهای مجاز تزریق و موارد منع مصرف باید از بروشور رسمی نسخه و فصل مربوطه استخراج شود؛ از تعمیم اطلاعات یک نسخه فصلی یا یک بازار به نسخه دیگر خودداری شود.
نکات کاربردی پیش از تجویز یا تزریق:
- سابقه واکنش حساسیتی شدید به دوز قبلی یا اجزای واکسن بررسی شود.
- سابقه سندرم گیلن باره در فاصله زمانی پس از واکسن قبلی و سایر عوامل خطر عصبی ارزیابی شود.
- بیماری حاد همراه با تب متوسط یا شدید می تواند دلیل تعویق موقت واکسیناسیون باشد.
- در افراد دارای اختلال خونریزی یا مصرف داروهای ضد انعقاد، خطر خونریزی عضلانی و روش تزریق مطابق دستورالعمل بالینی بررسی شود.
- در نقص ایمنی یا درمان سرکوب کننده ایمنی، زمان بندی واکسن و انتظار از پاسخ ایمنی با پزشک معالج هماهنگ شود.
- در کودکان، سن مجاز، سابقه واکسیناسیون و نیاز احتمالی به دوزهای تکمیلی مطابق بروشور و راهنمای همان فصل تعیین شود.
- وضعیت زنجیره سرد، ظاهر سرنگ، تاریخ انقضا و مشخصات سری ساخت پیش از تزریق بررسی شود.
- پس از تزریق، آمادگی برای شناسایی و درمان واکنش حساسیتی شدید وجود داشته باشد.
- گزارش عوارض ناخواسته جدی طبق نظام مراقبت دارویی و واکسیناسیون محل انجام شود.
