پروپوفول یک داروی هوشبر داخل وریدی با اثر کوتاه مدت است که به دلیل شروع اثر سریع و بیداری زودرس و با کیفیت پس از قطع دارو، جایگاه ویژه ای در طبابت بالینی و مراقبت های ویژه دارد. این دارو فاقد خواص ضد درد است و در پروسیجر های دردناک باید همراه با مسکن های مناسب تجویز شود. در ادامه کاربرد های بالینی این دارو به تفکیک بررسی می شود.
موارد مصرف تایید شده داروی پروپوفولالقا بیهوشی عمومی
- پروپوفول به عنوان داروی خط اول برای القا بیهوشی در بیماران بزرگسال و کودکان بالای سه سال استفاده می شود. شروع اثر این دارو بسیار سریع بوده و معمولا در حدود چهل ثانیه از زمان تزریق، بیهوشی ایجاد می کند. این سرعت عمل بالا، همراه با کاهش رفلکس های مجاری هوایی، شرایط بسیار مناسبی را برای لوله گذاری داخل تراشه فراهم می کند. پزشک باید توجه داشته باشد که افت فشار خون و اپنه موقت در زمان القا شایع است و به خصوص در بیماران مسن یا دارای نقص سیستم قلبی و عروقی، دوز دارو باید کاهش یابد و به آرامی تزریق گردد.
حفظ بیهوشی عمومی
- این دارو برای تداوم و حفظ بیهوشی در بزرگسالان و کودکان بالای دو ماه تایید شده است. پروپوفول معمولا به صورت انفوزیون مداوم وریدی تجویز می شود. استفاده از این روش به جای گاز های بیهوشی، بروز تهوع و استفراغ پس از عمل را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد و بیداری سریع تری را برای بیمار به همراه دارد. پایش دقیق عمق بیهوشی و علائم حیاتی در طول انفوزیون برای جلوگیری از افت فشار خون الزامی است.
آرام بخشی تحت مراقبت بیهوشی
- برای پروسیجر های تشخیصی و جراحی سرپایی در بزرگسالان، پروپوفول یک انتخاب ایده ال برای ایجاد آرام بخشی است. به دلیل نیمه عمر کوتاه و ترخیص سریع دارو از خون، بیمار به سرعت هوشیاری خود را به دست می آورد و آماده ترخیص می شود. در این موارد، دارو معمولا به صورت دوز های منقطع کوچک یا انفوزیون با دوز پایین تجویز می شود. حضور پزشک ماهر در مدیریت راه هوایی در زمان استفاده از این روش کاملا ضروری است.
آرام بخشی در بخش مراقبت های ویژه
- پروپوفول برای آرام بخشی بیماران بزرگسال که لوله گذاری شده اند و تحت تهویه مکانیکی در بخش مراقبت های ویژه قرار دارند، کاربرد تایید شده دارد. قطع روزانه انفوزیون برای ارزیابی وضعیت عصبی بیمار به راحتی امکان پذیر است. با این حال، پزشک باید سطح تری گلیسیرید خون بیمار را در زمان انفوزیون های طولانی مدت زیر نظر داشته باشد و نسبت به خطر بروز سندرم انفوزیون پروپوفول که با نارسایی قلبی، اسیدوز متابولیک و رابدومیولیز همراه است، هوشیار باشد.
موارد مصرف خارج از برچسب داروی پروپوفول مدیریت وضعیت صرعی مقاوم به درمان
- در مواردی که تشنج بیمار به دارو های خط اول و دوم مانند بنزودیازپین ها و باربیتورات ها پاسخ نمی دهد، پروپوفول به عنوان یک گزینه درمانی بسیار موثر به صورت انفوزیون مداوم استفاده می شود. این دارو با مهار فعالیت های الکتریکی مغز، می تواند تشنج را کنترل کند. در این شرایط، بیمار حتما باید لوله گذاری شده و تحت تهویه مکانیکی و پایش مداوم نوار مغز قرار گیرد.
آرام بخشی برای پروسیجر های اورژانسی
- در بخش اورژانس، پزشکان از پروپوفول برای آرام بخشی عمیق در زمان انجام پروسیجر های دردناک و کوتاه مدت مانند جا انداختن در رفتگی مفاصل، شوک هماهنگ قلبی یا کاردیوورژن و قرار دادن لوله های سینه ای استفاده می کنند. بیداری سریع بیمار بدون اثرات گیجی طولانی مدت، از مزایای اصلی استفاده از این دارو در اورژانس است. ترکیب این دارو با دوز های پایین کتامین، که به اصطلاح کتافول نامیده می شود، برای حفظ ثبات فشار خون در این شرایط بسیار پرکاربرد است.
درمان و پیشگیری از تهوع و استفراغ پس از عمل
- استفاده از دوز های بسیار پایین و زیر حد خواب اوری پروپوفول، اثرات ضد تهوع قدرتمندی دارد. در بیمارانی که در بخش ریکاوری دچار تهوع شدید می شوند و به دارو های ضد تهوع معمول پاسخ نمی دهند، تزریق دوز های کوچک این دارو می تواند علائم را به سرعت برطرف کند. این روش به ویژه در بیمارانی که خطر بالای اسپیراسیون ریوی دارند، بسیار کمک کننده است.
بیهوشی در درمان با الکتروشوک
- پروپوفول به عنوان داروی القا کننده بیهوشی در بیماران روانپزشکی که کاندید دریافت الکتروشوک درمانی هستند، استفاده می شود. بیداری سریع و کاهش سردرد پس از شوک از مزایای ان است. با این حال، پزشک باید اگاه باشد که پروپوفول می تواند مدت زمان تشنج درمانی را کاهش دهد، بنابراین ممکن است نیاز به تنظیم انرژی دستگاه شوک یا استفاده از دارو های جایگزین در برخی بیماران وجود داشته باشد.
