سیس پلاتین یک داروی ضد سرطان از خانواده ترکیبات حاوی پلاتین است که با ایجاد پیوندهای عرضی در رشتههای دیانای، مانع از تکثیر سلولهای سرطانی شده و مرگ برنامهریزی شده سلولی را القا میکند.
موارد مصرف تایید شده (اندیکاسیونهای رسمی)این موارد بر اساس تاییدیه سازمانهای نظارتی جهانی برای درمان تومورهای جامد به کار میروند:
۱. سرطان بیضه (تومورهای سلول ژرم)
- سیس پلاتین سنگ بنای درمان تومورهای بیضه است و معمولاً در ترکیب با سایر داروهای شیمیدرمانی برای بیمارانی که جراحی یا پرتودرمانی شدهاند، استفاده میشود.
- نکته بالینی: این دارو باعث تغییر چشمگیر در میزان بقای بیماران مبتلا به سرطان بیضه شده است. پایش دقیق عملکرد کلیه پیش از شروع هر دوره الزامی است.
۲. سرطان متاستاتیک تخمدان
- در ترکیب با سایر داروهای استاندارد، برای درمان تومورهای بدخیم تخمدان در بیمارانی که قبلاً تحت جراحی قرار گرفتهاند، تجویز میشود.
- نکته بالینی: در موارد پیشرفته، سیس پلاتین به عنوان خط اول درمان برای کنترل حجم تومور و بهبود علائم بالینی شناخته میشود.
۳. سرطان پیشرفته مثانه
- سیس پلاتین به تنهایی یا در ترکیب با سایر داروها برای بیماران مبتلا به سرطان مثانه که امکان جراحی یا پرتودرمانی موضعی ندارند، تجویز میگردد.
- نکته بالینی: پاسخدهی تومورهای مثانه به این دارو بسیار وابسته به دوز است، اما سمیت کلیوی عامل محدودکننده اصلی در افزایش دوز محسوب میشود.
موارد مصرف خارج از برچسب (کاربردهای بالینی جانبی)شواهد علمی و راهنماهای درمانی سرطان، استفاده از سیس پلاتین را در موارد زیر نیز موثر و ضروری میدانند:
۱. سرطان ریه (نوع غیر کوچک و نوع کوچک)
- سیس پلاتین به طور گسترده در ترکیب با سایر داروها برای درمان مراحل مختلف سرطان ریه استفاده میشود.
- رویکرد بالینی: در بسیاری از پروتکلهای درمانی، این دارو به عنوان درمان کمکی قبل یا بعد از جراحی برای کاهش خطر بازگشت بیماری به کار میرود.
۲. سرطانهای سر و گردن
- برای درمان تومورهای بدخیم حفره دهان، حلق و حنجره، به ویژه در ترکیب با پرتودرمانی (درمان همزمان)، سیس پلاتین نقش کلیدی دارد.
- رویکرد بالینی: اثر همافزایی سیس پلاتین با پرتودرمانی باعث افزایش حساسیت سلولهای سرطانی به اشعه و بهبود نتایج درمان موضعی میشود.
۳. سرطان گردن رحم (سرویکس)
- در ترکیب با پرتودرمانی برای بیمارانی که در مراحل پیشرفته بیماری هستند یا سرطان آنها پس از درمانهای اولیه بازگشته است.
- رویکرد بالینی: پایش سطح منیزیم و کلسیم خون در این بیماران بسیار مهم است، زیرا سیس پلاتین باعث دفع شدید این الکترولیتها از کلیه میشود.
۴. سرطان مری و معده
- در پروتکلهای درمانی پیش از جراحی برای کوچک کردن تومور و افزایش شانس جراحی موفقیتآمیز استفاده میشود.
ملاحظات کلیدی برای مدیریت بالینی توسط پزشک
- سمیت کلیوی: این مهمترین عارضه محدودکننده دوز است. هیدراتاسیون شدید بیمار با سرم نرمال سالین قبل، حین و بعد از تزریق برای کاهش خطر آسیب حاد کلیوی الزامی است.
- سمیت گوش: کاهش شنوایی با فرکانس بالا و وزوز گوش در بسیاری از بیماران رخ میدهد. انجام تست شنواییسنجی در فواصل منظم، به ویژه در کودکان، توصیه میشود.
- تهوع و استفراغ شدید: سیس پلاتین یکی از قویترین داروهای ایجادکننده استفراغ است. استفاده از رژیمهای ضد تهوع چنددارویی شامل مهارکنندههای گیرنده نوروکینین ۱ و مهارکنندههای گیرنده سروتونین برای تمام بیماران الزامی است.
- سمیت عصبی: بروز نوروپاتی محیطی (احساس گزگز در دست و پا) با افزایش دوز تجمعی شایع است و ممکن است حتی پس از قطع دارو نیز پیشرفت کند.
