سرم دکستروز یا گلوکز تزریقی یکی از اصلی ترین محلول های کریستالوئیدی وریکلی است که بر اساس غلظت های مختلف از پنج درصد تا هفتاد درصد، کاربردهای درمانی متعددی در طب اورژانس، مراقبت های ویژه و بخش های داخلی دارد.
موارد مصرف تایید شدهدرمان هیپوگلیسمی حاد و شدید
- استفاده از محلول های تغلیظ شده دکستروز مانند دکستروز پنجاه درصد یا دکستروز ده درصد برای درمان سریع افت قند خون حاد در بیماران غیرهوشیار یا بیمارانی که قادر به دریافت خوراکی نیستند، استاندارد طلایی محسوب می شود. در بالغین، دوز معمول شامل بیست و پنج تا پنجاه گرم دکستروز (معادل پنجاه میلی لیتر از محلول پنجاه درصد) به صورت تزریق وریدی آهسته است. در نوزادان و کودکان، برای جلوگیری از هایپراسمولاریته و آسیب عروقی، باید صرفا از غلظت های پایین تر مانند دکستروز ده درصد به میزان دو میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن استفاده شود. پزشک باید توجه داشته باشد که تزریق وریدی محلول های هایپرتونیک حتما از عروق بزرگ انجام شود تا از بروز فلبیت و نکروز بافتی ناشی از نشت دارو جلوگیری گردد. همچنین پایش قند خون پانزده دقیقه پس از تزریق الزامی است.
تامین آب آزاد و کالری در بیماران نیازمند به تغذیه وریدی
- محلول دکستروز پنج درصد حاوی یکصد و هفتاد کیلوکالری انرژی در هر لیتر است و به عنوان منبعی برای تامین کربوهیدرات و آب آزاد در بیمارانی که توانایی تغذیه دهانی ندارند تجویز می شود. این محلول مانع از کتوز ناشی از گرسنگی می گردد. اگرچه دکستروز پنج درصد در داخل کیسه ایزوتونیک است، اما پس از ورود به بدن و متابولیزه شدن سریع گلوکز توسط انسولین، به یک محلول هایپوتونیک تبدیل شده و آب آزاد ارائه می دهد. از این رو، این سرم برای اصلاح هایپرناترمی و کسر آب آزاد بسیار مناسب است اما به هیچ عنوان نباید به عنوان تنها محلول احیای حجم در شوک هایپوولمیک استفاده شود، زیرا به سرعت از فضای داخل عروقی خارج می گردد.
درمان هایپرکالمی حاد در ترکیب با انسولین
- تجویز همزمان دکستروز هایپرتونیک (مانند دکستروز پنجاه درصد یا ده درصد) همراه با انسولین رگولار یکی از اقدامات اصلی در کاهش سریع سطح پتاسیم سرم است. انسولین موجب ورود پتاسیم به داخل سلول ها می شود و دکستروز برای جلوگیری از افت قند خون ناشی از دوز بالای انسولین تزریق می گردد. دوز معمول شامل بیست و پنج تا پنجاه گرم دکستروز همراه با ده واحد انسولین رگولار وریدی است. پزشک باید پایش مداوم قند خون و پتاسیم را تا چند ساعت پس از تزریق ادامه دهد.
حامل و رقیق کننده برای تجویز وریدی داروها
- محلول دکستروز پنج درصد به عنوان یک حلال و حامل استاندارد برای تزریق وریدی بسیاری از داروها که با محلول نمکی سازگاری ندارند استفاده می شود. به عنوان مثال، داروهایی مانند آمیودارون یا نوراپی نفرین برای حفظ ثبات شیمیایی نیازمند رقیق سازی در دکستروز پنج درصد هستند. پزشک و کادر درمان باید پیش از مخلوط کردن هر گونه دارویی، جدول سازگاری محلول ها را بررسی نمایند.
موارد مصرف خارج برچسبپروتکل انسولین دوز بالا در مسمومیت با مسدودکننده های کانال کلسیم و بتا بلوکرها
- در مسمومیت های شدید و حاد با داروهای مسدودکننده کانال کلسیم یا بتا بلوکرها، استفاده از انسولین دوز بالا به عنوان یک داروی اینوتروپیک و حمایت کننده میوکارد توصیه می شود. در این شرایط، انفوزیون مداوم دکستروز (معمولا دکستروز ده درصد یا بیست درصد) به صورت خارج برچسب برای حفظ سطح قند خون طبیعی در محدوده یکصد تا یکصد و هشتاد میلی گرم در دسی لیتر تجویز می شود. به دلیل مصرف دوزهای بسیار بالای انسولین، نیاز بیمار به دکستروز ممکن است بسیار زیاد باشد و پایش قند خون به صورت هر پانزده تا سی دقیقه در ابتدای درمان الزامی است.
پرولوتراپی و تزریقات بازسازی کننده اسکلتی عضلانی
- تزریق محلول های هایپرتونیک دکستروز با غلظت های ده تا بیست و پنج درصد به داخل مفصل، تاندون ها یا رباط ها، یک روش درمانی خارج برچسب برای آسیب های مزمن تاندونی، آرتروز مفاصل و شلی رباط ها است. مکانیسم پیشنهادی شامل ایجاد یک پاسخ التهابی موضعی و کنترل شده است که موجب تحریک تکثیر فیبروبلاست ها و بازسازی بافت همبند می شود. این اقدام باید تحت هدایت سونوگرافی و توسط متخصصین مجرب انجام گیرد.
هیدرودایسکشن و تزریق اطراف اعصاب محیطی
- در درمان سندرم های گیر افتادگی عصب نظیر سندرم تونل کارپال یا درگیری اعصاب محیطی، استفاده از دکستروز پنج درصد برای هیدرودایسکشن اطراف عصب کاربرد خارج برچسب دارد. تزریق این محلول تحت هدایت سونوگرافی نه تنها موجب آزاد سازی مکانیکی عصب از بافت های اطراف می شود، بلکه با مهار گیرنده های درد و کاهش التهاب نوروژنیک، درد بیمار را کاهش می دهد.
کنترل سرعت اصلاح هایپوناترمی و پیشگیری از تخریب میلین
- در بیمارانی که دچار هایپوناترمی مزمن هستند و اصلاح سطح سدیم در اثر درمان با سالین هایپرتونیک یا دیورز مفرط با سرعت بسیار زیادی رخ داده است، انفوزیون خارج برچسب دکستروز پنج درصد برای کاهش مجدد و کنترل شده سطح سدیم خون تجویز می شود. این اقدام برای جلوگیری از بروز عارضه خطیر و غیرقابل برگشت سندرم دمیلیناسیون منبع مغزی انجام می گیرد.
