موارد مصرف تایید شده ریزیدرونات یک بیسفسفونات نسل سوم است که با مهار فعالیت سلولهای استخوانخوار باعث حفظ تراکم استخوان میشود. موارد تایید شده آن شامل موارد زیر است:
۱. پوکی استخوان پس از یائسگی
- این دارو برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان در زنان پس از سن یائسگی تایید شده است. هدف بالینی در این بیماران، افزایش تراکم معدنی استخوان و کاهش خطر شکستگیهای مهرهای و غیرمهرهای (مانند لگن) است. دادههای بالینی نشان میدهند که ریزیدرونات میتواند خطر شکستگیهای جدید مهرهای را تا حد قابل توجهی در سال اول درمان کاهش دهد.
۲. پوکی استخوان در مردان
- برای افزایش توده استخوانی در مردان مبتلا به پوکی استخوان تجویز میشود. اگرچه شیوع این بیماری در مردان کمتر است، اما عوارض شکستگی در آنها میتواند شدیدتر باشد. ریزیدرونات به حفظ ساختار استخوانی در مردان با کاهش سطح هورمونهای جنسی یا عوامل خطر دیگر کمک میکند.
۳. پوکی استخوان ناشی از مصرف کورتون (گلوکوکورتیکوئیدها)
- در بیماران (زن و مرد) که به دلیل بیماریهای التهابی یا خودایمنی، دوزهای معادل ۷.۵ میلیگرم یا بیشتر از داروی پردنیزولون را برای مدت طولانی مصرف میکنند، ریزیدرونات جهت پیشگیری و درمان کاهش تراکم استخوان توصیه میشود. درمان باید ترجیحاً همزمان با شروع مصرف کورتون آغاز گردد.
۴. بیماری پاژه استخوان
- این دارو برای درمان بیماری پاژه (التهاب استخوان تغییر شکل دهنده) تایید شده است. در این بیماری، بازسازی استخوان به صورت سریع و نامنظم رخ میدهد. ریزیدرونات با سرکوب چرخه غیرطبیعی بازسازی، به نرمالسازی سطح آنزیم فسفاتاز قلیایی در خون و بهبود کیفیت استخوانهای جدید کمک میکند.
موارد مصرف خارج برچسبدر برخی سناریوهای بالینی، بر اساس شواهد موجود در منابع معتبر انکولوژی و روماتولوژی، ریزیدرونات ممکن است در موارد زیر نیز به کار رود:
۱. پیشگیری از کاهش توده استخوان ناشی از درمانهای سرطان
- در زنان مبتلا به سرطان سینه که از داروهای مهارکننده آنزیم آروماتاز استفاده میکنند و مردان مبتلا به سرطان پروستات که تحت درمانهای کاهش هورمون جنسی هستند، ریزیدرونات برای محافظت از استخوانها در برابر اثرات تخریبی این داروها تجویز میشود.
۲. استخوانسازی ناقص (استئوژنز ایمپرفکتا)
- در برخی موارد در بزرگسالان مبتلا به این اختلال ژنتیکی که با شکنندگی شدید استخوان همراه است، از ریزیدرونات برای افزایش تراکم استخوان و کاهش دفعات شکستگی استفاده میشود، هرچند پروتکلهای درمانی در این زمینه همچنان در حال تکامل است.
۳. افزایش کلسیم خون ناشی از بدخیمی
- اگرچه بیسفسفوناتهای وریدی (مانند زولدرونیک اسید) در اولویت هستند، اما در موارد خفیف یا زمانی که دسترسی وریدی میسر نیست، گاهی از دوزهای بالای بیسفسفوناتهای خوراکی مانند ریزیدرونات برای کنترل سطح کلسیم خون استفاده شده است.
نکات کلیدی مدیریت بالینی برای پزشک
- نحوه مصرف صحیح: به دلیل فراهمی زیستی بسیار پایین (کمتر از ۱ درصد)، دارو باید حتماً با شکم خالی، همراه با یک لیوان پر از آب ساده و در حالت ایستاده یا نشسته مصرف شود. بیمار نباید تا ۳۰ دقیقه پس از مصرف دراز بکشد تا خطر التهاب مری کاهش یابد.
- پایش عملکرد کلیه: مصرف ریزیدرونات در بیمارانی که نارسایی شدید کلیوی دارند (پاکسازی کراتینین کمتر از ۳۰ میلیلیتر در دقیقه) توصیه نمیشود.
- مکملهای همراه: اطمینان از دریافت کافی کلسیم و ویتامین دی در طول درمان الزامی است، اما این مکملها نباید همزمان با ریزیدرونات مصرف شوند (حداقل ۲ ساعت فاصله) زیرا مانع جذب دارو میشوند.
