داروی ترکیبی اکسپکتورانت کدئین به عنوان یک فرآورده موثر در مهار سرفه و تسهیل خروج ترشحات برونش شناخته می شود. این فرآورده به طور معمول شامل بخش افیونی ضد سرفه یعنی کدئین، یک ترکیب خلط آور به عنوان محرک ترشحات مخاطی مانند گایافنزین و یک جزء ضد حساسیت آرام بخش مانند کلرفنیرامین می باشد. آگاهی از ابعاد دقیق درمانی و بالینی این دارو، به کارگیری صحیح و اجتناب از خطرات احتمالی ناشی از مصرف نابجای مشتقات تریاک را تضمین می کند.
موارد مصرف تایید شده اکسپکتورانت کدئینموارد مصرف تایید شده این دارو شامل کنترل کوتاه مدت سرفه های ناشی از درگیری حاد مجاری تنفسی است که علائم آن بیمار را به شدت آزرده کرده و کیفیت زندگی، خواب و استراحت او را مختل ساخته است.
کنترل علامتی سرفه های حاد، خشک و آزار دهنده ناشی از عفونت های ویروسی دستگاه تنفس فوقانی مانند سرماخوردگی معمولی و آنفولانزا
- در این شرایط بالینی، کدئین به واسطه اثر مرکزی بر مرکز سرفه در بصل النخاع، آستانه تحریک سرفه را بالا می برد و رفلکس شدید و فرساینده سرفه را مهار می کند. همزمان، جزء رقیق کننده مخاط با کاهش چسبندگی و کشش سطحی ترشحات برونش، به خروج راحت تر موکوس متراکم کمک می کند و جزء ضد حساسیت نیز سبب کاهش احتقان، آبریزش بینی، عطسه و ترشحات پشت حلق می شود.
تسکین سرفه های شبانه مختل کننده خواب در بیماران مبتلا به برونشیت حاد ویروسی فاقد اختلالات انسدادی شدید ریه
- در این بیماران، حملات مداوم سرفه سبب بیداری های مکرر و خستگی مفرط می شود. ویژگی ضد سرفه مرکزی و اثر آرام بخشی فرآورده، به ایجاد خواب ممتد و استراحت تنفسی بیمار کمک می کند.
کاهش تحریکات حاد و دردهای پلورتیک گذرا ناشی از پاروکسیسم های پیاپی سرفه
- با کنترل تناوب سرفه های شدید، فشار عضلانی جدار قفسه سینه کاهش یافته و از آسیب های ناشی از فشار های مکرر به عروق مخاطی و عضلات تنفسی پیشگیری می شود.
نکات و ملاحظات بالینی ویژه پزشک در موارد تایید شده - تجویز این فرآورده در موارد خلط فراوان و خلط دار شدید باید بسیار محتاطانه باشد. سرکوب بیش از حد رفلکس سرفه همزمان با ترشح موکوس غلیظ می تواند موجب احتباس ترشحات ریوی، آتلکتازی و تشدید عفونت باکتریایی زمینه ای گردد.
- طول دوره درمان تایید شده باید در کوتاه ترین زمان ممکن حفظ شود و ترجیحا بیشتر از سه تا پنج روز متوالی ادامه نیابد تا ریسک وابستگی روانی، مقاومت دارویی و عوارض سوء افیونی به حداقل برسد.
- ارزیابی دقیق سن بیمار الزامی است. مصرف این دارو در نوزادان، خردسالان و نوجوانان زیر دوازده سال به علت خطر بالقوه تضعیف تنفسی کشنده و سمیت های حاد ناشی از متابولیسم غیر قابل پیش بینی، در مراجع معتبر جهانی منع مصرف قطعی دارد. همچنین مصرف آن در سنین دوازده تا هجده سال با وجود بیماری های زمینه ای تنفسی نظیر آپنه انسدادی خواب یا چاقی مفرط توصیه نمی شود.
- متغیر بودن سرعت دگرگونی کبدی کدئین به مورفین از طریق مسیر آنزیمی سیتوکرومی کبد باید همواره مد نظر پزشک باشد. در افراد با سرعت دگرگونی فوق العاده سریع، حتی دوزهای پایین و درمانی کدئین ممکن است منجر به ساخت سطوح سمی و کشنده مورفین در خون و تضعیف تنفسی عمیق شود. در مقابل، در بیماران با سرعت دگرگونی آهسته، تبدیل دارو به ترکیب فعال کاهش یافته و اثر ضد سرفه به اندازه کافی ایجاد نخواهد شد.
موارد مصرف خارج برچسب اکسپکتورانت کدئینموارد مصرف خارج برچسب شامل کاربردهایی است که در پروتکل های ثبت رسمی و مرسوم دارویی ذکر نشده اند، اما در شرایط خاص بالینی و با ارزیابی دقیق نسبت فایده به خطر توسط پزشک متخصص به کار گرفته می شوند.
سرفه های مزمن مقاوم به درمان های رایج متعاقب بیماری های حاد ویروسی مجاری هوایی
- در برخی افراد، تحریک پذیری شدید گیرنده های حسی راه های هوایی هفته ها پس از فروکش کردن عفونت حاد اولیه پابرجا می ماند و بیمار دچار حملات مکرر سرفه های بدون خلط می گردد. در شرایطی که داروهای استنشاقی، ضد التهاب ها و داروهای ضد سرفه غیر افیونی اثربخشی نشان نداده باشند، پزشک ممکن است دوره ای بسیار کوتاه مدت و کنترل شده از اکسپکتورانت کدئین را جهت شکستن چرخه تحریک و مهار بازخورد های حسی مرکز سرفه تجویز کند.
سرفه های تحریک آمیز و مقاوم در بیماری های بینابینی و فیبروز بافت ریه
- در این بیماران، کشش غیرطبیعی و تحریک دائمی بافت الاستیک فیبروزه، منجر به سرفه های ناتوان کننده و مکرر می شود. با نظارت مستقیم بالینی، از دوزهای تعدیل شده جهت تسکین رنج بیمار و کاهش فشار تنفسی استفاده می شود.
تسکین علامتی سرفه های مزاحم و درد قفسه سینه ناشی از آسیب دیدگی های فیزیکی جدار سینه مانند شکستگی دنده ها یا تروماهای قفسه سینه
- در این وضعیت، وجود درد شدید مانع از تنفس های عمیق می شود و همزمان بروز سرفه منجر به دردهای طاقت فرسا و عدم تحرک مناسب قفسه سینه می گردد. اثر مهارکننده سرفه همراه با اثر ضد درد خفیف کدئین، تناوب ضربات دردناک ناشی از سرفه را تعدیل می کند.
کنترل سرفه های مداوم و آزار دهنده مرتبط با تومورها و بدخیمی های اولیه یا متاستاتیک برونش و ریه در بخش های مراقبت تسکینی
- در بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته ریوی که سرفه سبب افت شدید بازده عملکردی، خستگی شدید و بی خوابی شده است، از این ترکیب جهت کاهش بار تنفسی و ایجاد آسایش علامتی بهره گرفته می شود.
نکات و ملاحظات بالینی ویژه پزشک در موارد خارج برچسب - پایش مداوم اکسیژن خون و سطح هوشیاری در موارد خارج برچسب به ویژه در بیماران ریوی پیشرفته و بدخیمی ها الزامی است. خطر تجمع گاز دی اکسید کربن در خون و نارسایی حاد تنفسی در اثر دوزهای تکرار شونده دارو بسیار بالا است.
- در بیماران مبتلا به بیماری های مزمن کبدی و کلیوی، دفع و پاکسازی دارو و متابولیت های فعال افیونی آن کاهش یافته و بروز عوارضی نظیر سرگیجه عمیق، منگی، توقف حرکات لوله گوارش، یبوست شدید، انسداد روده و هایپوونتیلاسیون ناگهانی شدت می یابد، بنابراین تنظیم دقیق مقدار مصرف در موارد تجویز خارج برچسب حیاتی است.
- همزمانی مصرف دارو با الکل، مسکن های خواب آور، داروهای آرام بخش خانواده بنزودیازپین ها یا ضد دردهای مخدری دیگر می تواند خطر ایست تنفسی، کما و مرگ را به شدت افزایش دهد و در صورت نیاز بالینی به ترکیب درمانی، حداقل مقادیر موثر تجویز گردد.
- بررسی پیشینه اعتیاد، وابستگی به مواد یا سابقه اختلالات خلقی پیش از هرگونه تجویز خارج برچسب بلندمدت ضروری است، چرا که پتانسیل سوء مصرف و تمایل به دوزهای فزاینده در این فرآورده بالینی بالا می باشد.
