این دارو یک ماده حاجب یددار، غیرفیزولوژیک و غیر یونی است که به دلیل خاصیت ایزواسمولار (همفشار با خون) بودن، در میان مواد حاجب رادیولوژی جایگاه ویژهای دارد.
موارد مصرف تایید شده ایودیکسانولاین موارد بر اساس تاییدیههای مراجع نظارتی بینالمللی برای تصویربرداریهای تشخیصی است:
آنژیوگرافی عروق کرونر و مداخلات قلبی
- ایودیکسانول به طور گسترده در آنژیوگرافی عروق کرونر، ونتریکولوگرافی چپ و مداخلات عروقی زیرپوستی استفاده میشود. به دلیل ایزواسمولار بودن نسبت به خون، این دارو در مقایسه با مواد حاجب با اسمولالیته بالا، تداخل کمتری با عملکرد الکتروفیزیولوژیک قلب دارد و خطر بروز آریتمی یا درد قفسه سینه حین تزریق را کاهش میدهد.
آنژیوگرافی عروقی محیطی و مغزی
- این دارو برای تصویربرداری از عروق مغزی، عروق احشایی و عروق محیطی تایید شده است. در آنژیوگرافی مغزی، پایداری سد خونی-مغزی را بهتر حفظ کرده و عوارض عصبی کمتری ایجاد میکند. همچنین در عروق محیطی، درد ناشی از تزریق که در مواد حاجب قدیمی شایع بود، در ایودیکسانول به حداقل رسیده است.
سیتی اسکن تقویتشده با ماده حاجب
- ایودیکسانول در سیتی اسکن بدن (سر، تنه و اندامها) برای بهبود کنتراست تصاویر و تشخیص دقیقتر ضایعات عروقی و تومورها استفاده میشود. این دارو به ویژه در پروتکلهای تصویربرداری از شکم و قفسه سینه کاربرد فراوانی دارد.
اوروگرافی دفعی (تصویربرداری از سیستم ادراری)
- برای تجسم ساختار کلیهها، حالبها و مثانه، ایودیکسانول به صورت وریدی تزریق میشود. این دارو اطلاعات دقیقی از عملکرد دفعی و ناهنجاریهای ساختاری سیستم ادراری ارائه میدهد.
موارد مصرف خارج برچسب ایودیکسانولپزشکان در شرایط خاص بالینی و بر اساس مطالعات مکمل، از این دارو در موارد زیر نیز استفاده میکنند:
تصویربرداری در بیماران با نارسایی کلیوی (محافظت کلیوی)
- اگرچه بسیاری از مواد حاجب برای کلیه سمی هستند، ایودیکسانول به دلیل ایزواسمولار بودن، در بسیاری از مراکز درمانی به عنوان انتخاب اول "خارج از برچسب رسمی اما مبتنی بر شواهد" برای بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه یا بیماران دیابتی که در معرض خطر بالای آسیب کلیوی ناشی از ماده حاجب هستند، استفاده میشود. مطالعات نشان میدهند که خطر بروز آسیب حاد کلیوی با این دارو در مقایسه با مواد حاجب کماسمولار کمتر است.
تصویربرداری از فضاهای مفصلی (آرتروگرافی)
- در برخی موارد تخصصی ارتوپدی، ایودیکسانول برای تزریق مستقیم داخل مفصل جهت تشخیص پارگیهای تاندونی یا ضایعات غضروفی در امآرآی یا سیتی اسکن مفصل استفاده میشود. ایزواسمولار بودن آن باعث میشود تحریک بافتهای مفصلی و تجمع مایع پس از تزریق کمتر باشد.
هیستروسالپنگوگرافی (تصویربرداری از رحم و لولهها)
- در بررسیهای ناباروری، ایودیکسانول گاهی برای بررسی باز بودن لولههای فالوپ رحم استفاده میشود. تحملپذیری بهتر مخاط رحم نسبت به این ماده حاجب، درد و واکنشهای التهابی حین پروسه را کاهش میدهد.
نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان - آمادگی بیمار: با وجود سمیت کمتر کلیوی، هیدراتاسیون (آبرسانی) مناسب بیمار پیش و پس از تزریق ایودیکسانول همچنان استاندارد طلایی برای پیشگیری از آسیب کلیوی است.
- واکنشهای حساسیتی: مانند تمام مواد حاجب حاوی ید، خطر واکنشهای آلرژیک (از کهیر ساده تا شوک آنافیلاکسی) وجود دارد. سابقه حساسیت به ید باید به دقت بررسی شود.
- تداخل با داروی متفورمین: در بیماران دیابتی که متفورمین مصرف میکنند، به دلیل خطر بروز اسیدوز لاکتیک در صورت افت عملکرد کلیه، مصرف متفورمین باید معمولاً 48 ساعت پس از تزریق ماده حاجب و پس از اطمینان از سلامت عملکرد کلیه متوقف شود.
- دوزبندی اختصاصی: مقدار تزریق باید بر پایه وزن بیمار، نوع دستگاه تصویربرداری و ناحیه مورد بررسی به دقت محاسبه شود تا کمترین دوز موثر استفاده گردد.
