گادوتریک اسید یک ماده حاجب حاوی گادولینیوم با ساختار یونی و ماکروسیکلیک است. به دلیل ساختار ماکروسیکلیک، این دارو پایداری بسیار بالایی در نگهداری یون گادولینیوم دارد و خطر رهاسازی یون آزاد در بدن را به حداقل میرساند. این دارو با کوتاه کردن زمان استراحت پروتونها، باعث افزایش تضاد تصویری در تصویربرداری ام آر آی میشود.
موارد مصرف تایید شده این موارد بر اساس تاییدیههای رسمی مراجع بینالمللی رادیولوژی و سازمانهای نظارتی دارویی تدوین شده است:
۱. تصویربرداری از سیستم عصبی مرکزی (بزرگسالان و کودکان)
- استفاده در ام آر آی مغز، ستون فقرات و بافتهای مرتبط برای شناسایی ضایعات با عروق غیرطبیعی یا مواردی که سد خونی-مغزی دچار اختلال شده است.
- نکات بالینی: این دارو برای تشخیص تومورهای مغزی، متاستازها، ضایعات التهابی مانند پلاکهای ام اس و ناهنجاریهای عروقی بسیار موثر است. به دلیل پایداری ماکروسیکلیک، انتخابی ایمن برای بیماران در معرض خطر به شمار میرود.
۲. تصویربرداری کل بدن (تصویربرداری بدنی)
- تایید شده برای افزایش کیفیت تصاویر در بررسی اعضای شکمی، لگن و سیستم اسکلتی-عضلانی.
- نکات بالینی: پزشکان از این ماده برای بررسی ضایعات کبد، پانکراس و کلیه استفاده میکنند. همچنین در افتراق بافتهای توموری از بافتهای سالم در جراحیهای ارتوپدی و بررسی عفونتهای عمقی بافت نرم کاربرد گستردهای دارد.
۳. آنژیوگرافی با ام آر آی (ام آر ای)
- استفاده برای تجسم بهتر رگهای خونی در مناطق مختلف بدن به جز شریانهای کرونر قلب.
- نکات بالینی: این دارو کنتراست عالی برای شناسایی تنگی شریانها، آنوریسمها و ناهنجاریهای شریانی-وریدی فراهم میکند.
موارد مصرف خارج از برچسب این موارد شامل کاربردهایی است که در گایدلاینهای بالینی تخصصی پذیرفته شدهاند، اما ممکن است در برچسب اولیه دارو قید نشده باشند:
۱. ام آر آی قلب (بررسی زنده بودن عضله قلب)
- استفاده در تصویربرداری قلبی برای شناسایی نواحی فیبروز، اسکار پس از سکته قلبی و بررسی التهاب عضله قلب (میوکاردیت).
- نکات بالینی: تکنیک تقویت تاخیری با استفاده از گادوتریک اسید به پزشکان کمک میکند تا میزان آسیب به بافت قلب و احتمال بازیابی عملکرد آن پس از جراحیهای بازسازی عروق را تخمین بزنند.
۲. آرتوگرافی مستقیم (داخل مفصلی)
- تزریق مستقیم دوز بسیار رقیق شده دارو به فضای مفصلی (مانند شانه یا لگن) برای بررسی پارگیهای ظریف غضروفی و لیگامانی.
- نکات بالینی: اگرچه تزریق وریدی رایج است، اما تزریق داخل مفصلی تحت هدایت فلوروسکوپی یا سونوگرافی کیفیت تشخیصی بسیار بالاتری برای جراحان ارتوپد فراهم میکند.
۳. ام آر آی پستان
- استفاده در غربالگری زنان با خطر بالای سرطان پستان یا ارزیابی میزان گسترش تومور پیش از جراحی.
- نکات بالینی: گادوتریک اسید به دلیل پایداری بالا در مطالعات طولانیمدت پستان، به منظور شناسایی ضایعات بسیار کوچک که در ماموگرافی یا سونوگرافی مشهود نیستند، استفاده میشود.
نکات استراتژیک برای پزشکان - پایش عملکرد کلیه: پیش از تجویز، بررسی شاخص تصفیه کلیوی الزامی است. اگرچه گادوتریک اسید نسبت به داروهای خطی گادولینیوم خطر کمتری برای ایجاد فیبروز سیستمیک کلیوی دارد، اما در بیماران با نارسایی شدید کلیوی باید با احتیاط فراوان تجویز شود.
- واکنشهای حساسیتی: مانند هر ماده حاجب دیگری، آماده بودن تجهیزات احیا برای مقابله با واکنشهای نادر آنافیلاکسی ضروری است.
- تجمع در بدن: مطالعات جدید نشان میدهند که مقادیر ناچیزی از گادولینیوم ممکن است در مغز و استخوان باقی بماند. پزشکان باید از کمترین دوز موثر برای دستیابی به کیفیت تصویری مناسب استفاده کنند، به ویژه در بیمارانی که نیاز به تصویربرداریهای مکرر دارند.
