متیونین یک اسید آمینه ضروری و حاوی گوگرد است که نقش مهمی در متیلاسیون، سنتز پروتئین و تولید آنتیاکسیدانها (به ویژه گلوتاتیون) در بدن ایفا میکند.
موارد مصرف تایید شده مهمترین و شناختهشدهترین کاربرد تایید شده متیونین در اورژانسهای پزشکی است، هرچند که امروزه جایگزینهای موثرتری برای آن وجود دارد.
پادزهر مسمومیت با استامینوفن:
کاربرد بالینی برای پزشک: متیونین به صورت خوراکی به عنوان پادزهر در موارد مصرف بیش از حد و مسمومیت با داروی استامینوفن استفاده میشود. مکانیسم اثر آن بر پایه تامین گروههای سولفیدریل است. استامینوفن در کبد به متابولیتی به شدت سمی تبدیل میشود که به طور طبیعی توسط گلوتاتیون خنثی میگردد. در مسمومیتها، ذخایر گلوتاتیون کبد تخلیه میشود و متابولیت سمی به سلولهای کبدی آسیب میرساند. متیونین به عنوان پیشساز گلوتاتیون عمل کرده و ذخایر آن را در کبد احیا میکند تا از نکروز کبدی جلوگیری شود.
نکات تجویزی و پایش: زمان طلایی برای اثربخشی متیونین بسیار محدود است. این دارو باید ترجیحا در بازه زمانی 10 تا 12 ساعت اولیه پس از مصرف بیش از حد استامینوفن تجویز شود. تجویز آن پس از گذشت 15 ساعت از زمان مسمومیت، نه تنها اثربخشی ندارد، بلکه ممکن است به دلیل ناتوانی کبد آسیبدیده در متابولیزه کردن خود متیونین، خطر آنسفالوپاتی کبدی را تشدید کند.
یادآوری بالینی: امروزه در اکثر پروتکلهای بینالمللی، داروی استیلسیستئین به دلیل اثربخشی بالاتر و قابلیت تزریق وریدی، خط اول درمان مسمومیت با استامینوفن محسوب میشود و متیونین بیشتر در شرایط عدم دسترسی به استیلسیستئین یا در بیماران سرپایی خاص مورد توجه قرار میگیرد. در صورت بروز استفراغ ناشی از مسمومیت، جذب متیونین خوراکی مختل شده و اثربخشی آن کاهش مییابد.
موارد مصرف خارج از برچسب علاوه بر کاربرد تایید شده، متیونین در برخی شرایط بالینی دیگر نیز به دلیل خواص بیوشیمیایی آن توسط پزشکان تجویز میشود. اثربخشی در این موارد نیازمند ارزیابی دقیق شرایط بیمار است.
اسیدی کردن ادرار (مدیریت عفونتها و سنگهای ادراری):
کاربرد بالینی برای پزشک: متیونین پس از متابولیزه شدن در بدن، یونهای سولفات تولید میکند که از طریق کلیهها دفع شده و باعث کاهش پیاچ ادرار (اسیدی شدن) میشوند. این خاصیت در بیمارانی که مستعد ابتلا به سنگهای ادراری وابسته به محیط قلیایی هستند (مانند سنگهای فسفات آمونیوم منیزیم یا استروویت) کاربرد دارد.
نکات تجویزی و پایش: اسیدی نگه داشتن ادرار محیط را برای رشد باکتریهای تولیدکننده آنزیم اورهآز نامساعد میکند. بنابراین، متیونین به عنوان یک درمان کمکی در پیشگیری از عفونتهای مکرر مجاری ادراری، به ویژه در بیمارانی که دارای کاتترهای ادراری طولانیمدت هستند، استفاده میشود تا از رسوب کریستالها و انسداد کاتتر جلوگیری کند. پزشک باید در طول درمان، پیاچ ادرار بیمار را به صورت دورهای پایش کند تا از اسیدی شدن بیش از حد و خطر اسیدوز سیستمیک جلوگیری شود.
اختلالات روانپزشکی و افسردگی (به عنوان درمان کمکی):
کاربرد بالینی برای پزشک: فرم فعال متیونین در بدن در فرآیندهای متیلاسیون سیستم عصبی مرکزی و تولید انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین، دوپامین و نوراپینفرین نقش دارد. بر همین اساس، در برخی پروتکلهای تحقیقاتی یا خارج از برچسب، از آن به عنوان مکمل درمانی در مدیریت افسردگیهای مقاوم به درمان استفاده میشود.
نکات تجویزی: شواهد بالینی در این زمینه همچنان متناقض است و متیونین نباید به عنوان جایگزین داروهای ضد افسردگی استاندارد تجویز شود. همچنین در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی باید با احتیاط فراوان مصرف شود، زیرا دریافت مقادیر بالای متیونین میتواند باعث تشدید علائم سایکوتیک در این بیماران گردد.
حمایت از عملکرد کبد (در شرایط غیر از مسمومیت):
کاربرد بالینی برای پزشک: به دلیل نقش متیونین در جلوگیری از تجمع چربی در کبد (اثر لیپوتروپیک)، در گذشته از آن برای درمان بیماریهای کبدی غیرالکلی استفاده میشد. با این حال، در بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کبدی، مصرف متیونین خطرناک است و میتواند به دلیل عدم متابولیسم صحیح، منجر به تجمع مواد سمی و آنسفالوپاتی شود. تجویز آن در این بیماران نیازمند ارزیابی دقیق ریسک به منفعت است.
