کپسول پیوسته‌رهش تئوفین (تئوفیلین) برای کنترل آسم مزمن، برونشیت و بیماری انسدادی مزمن ریه تجویز می‌شود. راهنمای کامل مصرف، عوارض و تداخلات دارویی.
کپسول پیوسته‌رهش تئوفین یک داروی خوراکی برای باز کردن مسیرهای تنفسی است که ماده مؤثره آن تئوفیلین نام دارد و شرکت کیمیا زیست پارسیان آن را در ایران تولید می‌کند. این دارو در گروه گشادکننده‌های برونش (داروهایی که عضلات اطراف راه‌های هوایی ریه را شل و باز می‌کنند) قرار می‌گیرد.
پیوسته‌رهش بودن این کپسول باعث می‌شود ماده دارویی به آرامی و یکنواخت در طول شبانه‌روز در دستگاه گوارش آزاد شود. همین ویژگی جلوی نوسان ناگهانی سطح دارو در خون را می‌گیرد و این فرآورده برای درمان حملات حاد و ناگهانی تنگی نفس ساخته نشده است.
پزشک متخصص این دارو را برای پیشگیری و کنترل درازمدت بیماری‌های تنفسی زیر تجویز می‌کند:
کپسول را سر ساعت‌های تعیین‌شده و با فواصل زمانی منظم همراه با یک لیوان پر آب بخورید. این کپسول ساختار رهش طولانی دارد؛ پس هرگز پوکه آن را باز نکنید و دانه‌های داخلش را خرد یا نجوید، چون این کار دارو را یک‌باره آزاد می‌کند و خطر مسمومیت به دنبال دارد.
دارو را می‌توان با غذا یا با معده خالی مصرف کرد، ولی برای ثابت ماندن جذب گوارشی، بهتر است همیشه یک روش مشخص را ادامه دهید. اگر معده‌تان ناراحت می‌شود، خوردن آن همراه غذا تحمل دارو را بهتر می‌کند.
اگر یک نوبت را فراموش کردید، همان لحظه که یادتان آمد آن را میل کنید؛ مگر آنکه به زمان نوبت بعدی نزدیک شده باشید. برای جبران وعده از یاد رفته، هرگز دو کپسول را با هم مصرف نکنید.
به خاطر ساختار پیوسته‌رهش، شروع اثر دارو معمولاً طی ۱ تا ۲ ساعت بعد از مصرف آغاز می‌شود و اوج غلظت خونی آن دیرتر ظاهر می‌گردد. پایداری اثر درمانی هر کپسول معمولاً ۱۲ تا ۲۴ ساعت در بدن می‌ماند و به باز ماندن مجاری تنفسی در طول خواب کمک می‌کند.
تئوفین با شل کردن عضلات صاف اطراف نایژه‌ها و راه‌های هوایی ریه، فضای عبور هوا را بازتر می‌کند و ورود اکسیژن را راحت‌تر می‌سازد. علاوه بر این، این دارو انقباض عضلات دیافراگم (عضله اصلی کف قفسه سینه که در تنفس نقش دارد) را تقویت می‌کند و به عنوان یک محرک تنفسی ملایم در بهتر شدن دم و بازدم عمل می‌نماید.
مصرف این فرآورده در شرایط بالینی زیر مجاز نیست:
فاصله بین دوز اثربخش درمانی و دوز ایجادکننده مسمومیت در تئوفین خیلی باریک است؛ به همین دلیل ممکن است پزشک آزمایش خون دوره‌ای برای سنجش سطح تئوفیلین تجویز کند. تب شدید و طولانی‌مدت سرعت دفع دارو از کبد را کم می‌کند و می‌تواند خطر انباشت و عوارض سمی را بالا ببرد.
همچنین کشیدن سیگار دفع دارو در کبد را سریع‌تر می‌کند؛ پس شروع، ترک یا تغییر میزان مصرف سیگار باید حتماً به پزشک اطلاع داده شود تا دوز دارو تنظیم گردد. افراد دارای پرکاری تیروئید و بیماری‌های قلبی باید تحت مراقبت مستمر باشند.
عوارض این فرآورده در دو دسته جای می‌گیرند:
قبل از مصرف دارو باید فهرست همه داروهای هم‌زمان به پزشک گفته شود؛ تداخلات مهم عبارتند از:
در افراد دارای نارسایی کبد، بیماری‌های مزمن کلیه و نارسایی احتقانی قلب، سرعت خروج دارو کند می‌شود و دوز مصرفی باید بسیار کمتر و با فواصل طولانی‌تر تعیین گردد.
مصرف تئوفین در دوران بارداری فقط در صورت ضرورت قطعی و با سنجش سود در برابر زیان توسط پزشک انجام می‌شود، چون سرعت پاک‌سازی دارو در ماه‌های پایانی بارداری تغییر می‌کند. تئوفیلین به شیر مادر منتقل می‌شود و می‌تواند تحریک‌پذیری، بی‌قراری و بدخوابی در نوزاد شیرخوار ایجاد کند؛ بنابراین استفاده از آن در شیردهی نیازمند پایش بالینی و هماهنگی با پزشک است.
میزان مصرف دارو در کودکان فقط بر اساس سن و وزن دقیق تعیین می‌شود و به مراقبت دقیق نیاز دارد. سالمندان به دلیل کاهش عملکرد کبد و وجود بیماری‌های قلبی هم‌زمان، به مراتب آسیب‌پذیری بیشتری در برابر عوارض سمی، تپش قلب و گیجی دارند و درمان در این گروه با مقادیر کمتر شروع می‌شود.
مصرف مقدار بیش از اندازه مسمومیت بسیار خطرناک و کشنده ایجاد می‌کند که علائم بارز آن شامل استفراغ مداوم، تپش قلب شدید، افت شدید فشار خون، تشنج‌های مکرر مقاوم به درمان و آریتمی قلبی است. در صورت مسمومیت، بدون وادار کردن فرد به استفراغ، بیمار را سریعاً همراه با بسته دارو به نزدیک‌ترین مرکز اورژانس برسانید.
این فرآورده اعتیادآور نیست و وابستگی جسمی ایجاد نمی‌کند. ولی قطع ناگهانی آن در بیماران دارای آسم یا برونشیت مزمن باعث گرفتگی دوباره مجاری هوا، تنگی نفس شدید و عود خس‌خس سینه می‌شود؛ پس هر توقف یا تغییر دوز باید زیر نظر پزشک انجام گیرد.
کپسول‌ها را داخل بسته‌بندی اصلی، در محیطی خشک و خنک (دمای زیر ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد)، دور از نور مستقیم خورشید و گرما نگه دارید. دارو را همیشه دور از دید و دسترس اطفال بگذارید.
تئوفین حاوی تئوفیلین خوراکی است و کارایی مشابهی با فرآورده‌های قدیمی‌تر مثل آمینوفیلین دارد، ولی به دلیل فرمولاسیون پیوسته‌رهش، نیاز به دفعات مصرف کمتری در روز دارد. امروزه در درمان آسم، اسپری‌های استنشاقی به خاطر اثر موضعی و عوارض جانبی کمتر به عنوان خط اول درمان ترجیح داده می‌شوند و تئوفین بیشتر نقش داروی کمکی در موارد مقاوم یا مزمن را دارد.
مرور نظرها و بازخوردهای افرادی که این دارو را مصرف کرده‌اند نشان‌دهنده نکات زیر است:
خیر؛ این کپسول ساختار پیوسته‌رهش دارد و جذب آن زمان‌بر است. در زمان بروز تنگی نفس حاد و ناگهانی باید طبق دستور پزشک از اسپری‌های استنشاقی سریع‌الاثر مانند سالبوتامول استفاده شود.
خیر؛ خرد کردن یا جویدن دانه‌های دارویی به ساختار پیوسته‌رهش آسیب می‌زند و باعث ورود حجم زیادی از دارو به خون و خطر مسمومیت شدید می‌شود.
ترکیبات موجود در دود سیگار فعالیت آنزیم‌های تجزیه‌کننده کبد را بالا می‌برند و باعث دفع سریع‌تر دارو می‌شوند؛ به همین دلیل افراد سیگاری معمولاً به دوزهای بالاتری از تئوفین نیاز دارند.
مصرف مقادیر زیاد کافئین همراه با تئوفین اثرات تحریکی بر دستگاه عصبی، لرزش دست‌ها و تپش قلب را شدیدتر می‌کند؛ پس بهتر است مصرف این نوشیدنی‌ها محدود شود.
چون مرز میان دوز مفید درمانی و دوز سمی در این دارو خیلی باریک است، پزشک با آزمایش خون سطح دقیق دارو را پایش می‌کند تا از اثربخشی و ایمنی آن مطمئن شود.
