گادوتریک اسید چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف گادوتریک اسید

گادوتریک اسید یک ماده حاجب حاوی گادولینیوم با ساختار یونی و ماکروسیکلیک است. به دلیل ساختار ماکروسیکلیک، این دارو پایداری بسیار بالایی در نگهداری یون گادولینیوم دارد و خطر رهاسازی یون آزاد در بدن را به حداقل می‌رساند. این دارو با کوتاه کردن زمان استراحت پروتون‌ها، باعث افزایش تضاد تصویری در تصویربرداری ام آر آی می‌شود.

موارد مصرف تایید شده
این موارد بر اساس تاییدیه‌های رسمی مراجع بین‌المللی رادیولوژی و سازمان‌های نظارتی دارویی تدوین شده است:

۱. تصویربرداری از سیستم عصبی مرکزی (بزرگسالان و کودکان)

• استفاده در ام آر آی مغز، ستون فقرات و بافت‌های مرتبط برای شناسایی ضایعات با عروق غیرطبیعی یا مواردی که سد خونی-مغزی دچار اختلال شده است.
• نکات بالینی: این دارو برای تشخیص تومورهای مغزی، متاستازها، ضایعات التهابی مانند پلاک‌های ام اس و ناهنجاری‌های عروقی بسیار موثر است. به دلیل پایداری ماکروسیکلیک، انتخابی ایمن برای بیماران در معرض خطر به شمار می‌رود.

۲. تصویربرداری کل بدن (تصویربرداری بدنی)

• تایید شده برای افزایش کیفیت تصاویر در بررسی اعضای شکمی، لگن و سیستم اسکلتی-عضلانی.
• نکات بالینی: پزشکان از این ماده برای بررسی ضایعات کبد، پانکراس و کلیه استفاده می‌کنند. همچنین در افتراق بافت‌های توموری از بافت‌های سالم در جراحی‌های ارتوپدی و بررسی عفونت‌های عمقی بافت نرم کاربرد گسترده‌ای دارد.

۳. آنژیوگرافی با ام آر آی (ام آر ای)

• استفاده برای تجسم بهتر رگ‌های خونی در مناطق مختلف بدن به جز شریان‌های کرونر قلب.
• نکات بالینی: این دارو کنتراست عالی برای شناسایی تنگی شریان‌ها، آنوریسم‌ها و ناهنجاری‌های شریانی-وریدی فراهم می‌کند.

موارد مصرف خارج از برچسب
این موارد شامل کاربردهایی است که در گایدلاین‌های بالینی تخصصی پذیرفته شده‌اند، اما ممکن است در برچسب اولیه دارو قید نشده باشند:

۱. ام آر آی قلب (بررسی زنده بودن عضله قلب)

• استفاده در تصویربرداری قلبی برای شناسایی نواحی فیبروز، اسکار پس از سکته قلبی و بررسی التهاب عضله قلب (میوکاردیت).
• نکات بالینی: تکنیک تقویت تاخیری با استفاده از گادوتریک اسید به پزشکان کمک می‌کند تا میزان آسیب به بافت قلب و احتمال بازیابی عملکرد آن پس از جراحی‌های بازسازی عروق را تخمین بزنند.

۲. آرتوگرافی مستقیم (داخل مفصلی)

• تزریق مستقیم دوز بسیار رقیق شده دارو به فضای مفصلی (مانند شانه یا لگن) برای بررسی پارگی‌های ظریف غضروفی و لیگامانی.
• نکات بالینی: اگرچه تزریق وریدی رایج است، اما تزریق داخل مفصلی تحت هدایت فلوروسکوپی یا سونوگرافی کیفیت تشخیصی بسیار بالاتری برای جراحان ارتوپد فراهم می‌کند.

۳. ام آر آی پستان

• استفاده در غربالگری زنان با خطر بالای سرطان پستان یا ارزیابی میزان گسترش تومور پیش از جراحی.
• نکات بالینی: گادوتریک اسید به دلیل پایداری بالا در مطالعات طولانی‌مدت پستان، به منظور شناسایی ضایعات بسیار کوچک که در ماموگرافی یا سونوگرافی مشهود نیستند، استفاده می‌شود.

نکات استراتژیک برای پزشکان

• پایش عملکرد کلیه: پیش از تجویز، بررسی شاخص تصفیه کلیوی الزامی است. اگرچه گادوتریک اسید نسبت به داروهای خطی گادولینیوم خطر کمتری برای ایجاد فیبروز سیستمیک کلیوی دارد، اما در بیماران با نارسایی شدید کلیوی باید با احتیاط فراوان تجویز شود.
• واکنش‌های حساسیتی: مانند هر ماده حاجب دیگری، آماده بودن تجهیزات احیا برای مقابله با واکنش‌های نادر آنافیلاکسی ضروری است.
• تجمع در بدن: مطالعات جدید نشان می‌دهند که مقادیر ناچیزی از گادولینیوم ممکن است در مغز و استخوان باقی بماند. پزشکان باید از کمترین دوز موثر برای دستیابی به کیفیت تصویری مناسب استفاده کنند، به ویژه در بیمارانی که نیاز به تصویربرداری‌های مکرر دارند.

مکانیسم اثر گادوتریک اسید

گادوتریک اسید یک ترکیب پارامغناطیس است که به عنوان عامل تقویت‌کننده تضاد تصویری در تصویربرداری تشدید مغناطیسی عمل می‌کند.

۱. اثر بر زمان استراحت پروتون‌ها

• مکانیسم اصلی این دارو بر پایه برهم‌کنش با مولکول‌های آب موجود در بافت‌ها است. یون گادولینیوم موجود در مرکز این ترکیب، دارای ممان مغناطیسی بزرگی است که باعث ایجاد میدان‌های مغناطیسی موضعی می‌شود. این میدان‌ها باعث کوتاه شدن زمان استراحت طولی و تا حدودی زمان استراحت عرضی پروتون‌های هیدروژن در آب بافت‌ها می‌شوند.

۲. افزایش شدت سیگنال

• در تصویربرداری با وزن تی ۱، کوتاه شدن زمان استراحت پروتون‌ها منجر به افزایش شدت سیگنال و در نتیجه روشن‌تر شدن بافت‌هایی می‌شود که دارو در آن‌ها تجمع یافته است. این امر باعث تفکیک بهتر بافت‌های دارای عروق غیرطبیعی، تومورها، نواحی التهابی و نواحی دچار نقص در سد خونی مغزی از بافت‌های سالم مجاور می‌گردد.

۳. پایداری ساختار ماکروسیکلیک

• از نظر شیمی بالینی، پایداری این دارو به دلیل ساختار ماکروسیکلیک آن بسیار حائز اهمیت است. در این ساختار، یون گادولینیوم به طور کامل توسط لیگاند احاطه شده است که مانع از رهاسازی یون سمی گادولینیوم در خون یا بافت‌ها می‌شود. این ویژگی، گادوتریک اسید را به یکی از پایدارترین مواد حاجب موجود تبدیل کرده است.

فارماکوکینتیک گادوتریک اسید

توزیع

• پس از تزریق وریدی، گادوتریک اسید به سرعت در فضای خارج سلولی بدن توزیع می‌شود. این دارو با پروتئین‌های پلاسما پیوند برقرار نمی‌کند و از سد خونی مغزی سالم عبور نمی‌کند. با این حال، در نواحی که سد خونی مغزی به دلیل پاتولوژی‌هایی مانند تومور، آبسه یا سکته مغزی آسیب دیده باشد، دارو وارد بافت مغز شده و باعث تقویت کنتراست در تصویر می‌شود. حجم توزیع این دارو تقریباً معادل حجم مایع خارج سلولی است.

متابولیسم

• گادوتریک اسید در بدن انسان دچار هیچ‌گونه دگرگونی بیوشیمیایی یا متابولیسم نمی‌شود. این ترکیب به همان شکل اولیه و به صورت کمپلکس پایدار باقی می‌ماند تا زمانی که از بدن دفع شود. عدم متابولیسم کبدی باعث می‌شود که عملکرد کبد تاثیری بر غلظت یا نیمه‌عمر دارو نداشته باشد.

دفع

• مسیر اصلی دفع این دارو منحصراً از طریق کلیه‌ها و به وسیله فیلتراسیون گلومرولی است. در افرادی که عملکرد کلیوی طبیعی دارند، بیش از ۷۰ درصد دوز تزریقی در عرض ۳ ساعت و حدود ۹۰ درصد آن در عرض ۲۴ ساعت از طریق ادرار دفع می‌شود. بخش بسیار ناچیزی از دارو ممکن است از طریق مدفوع دفع گردد.

نیمه‌عمر

• نیمه‌عمر حذفی گادوتریک اسید در بیماران با عملکرد کلیه طبیعی تقریباً ۹۰ دقیقه است. در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی، نیمه‌عمر دارو به تناسب کاهش عملکرد کلیه افزایش می‌یابد. به عنوان مثال، در نارسایی شدید کلیوی، نیمه‌عمر ممکن است به بیش از ۲۰ ساعت برسد.

ملاحظات خاص

به دلیل دفع صرفاً کلیوی، در بیماران با اختلال عملکرد کلیه، خطر تجمع دارو و بروز عوارض جانبی افزایش می‌یابد. اگرچه گادوتریک اسید پایداری بالایی دارد، اما پایش شاخص‌های عملکرد کلیه پیش از تزریق برای جلوگیری از عوارض نادر سیستمی الزامی است.

منع مصرف گادوتریک اسید

موارد منع مصرف در بیماری و شرایط بالینی
گادوتریک اسید به عنوان یک ماده حاجب ماکروسیکلیک، از پایداری بالایی برخوردار است، اما در شرایط زیر محدودیت مصرف جدی دارد:

۱. حساسیت مفرط

• منع مصرف مطلق در بیمارانی که سابقه واکنش‌های حساسیتی شدید یا آنافیلاکسی به گادوتریک اسید، سایر داروهای حاوی گادولینیوم یا هر یک از اجزای تشکیل‌دهنده این فرآورده را دارند.

۲. نارسایی شدید کلیوی و خطر فیبروز سیستمیک

• اگرچه خطر بروز فیبروز سیستمیک کلیوی با مواد حاجب ماکروسیکلیک مانند گادوتریک اسید بسیار کمتر از انواع خطی است، اما همچنان در بیماران با نارسایی حاد یا مزمن کلیوی شدید (زمانی که شاخص تصفیه کلیوی کمتر از ۳۰ باشد) باید با احتیاط فراوان مصرف شود. در این بیماران، دفع دارو به شدت به تاخیر افتاده و خطر تجمع گادولینیوم در بافت‌ها افزایش می‌یابد.

۳. آسیب حاد کلیوی ناشی از سندرم کبدی-کلیوی

• در بیمارانی که دچار نارسایی کلیوی ناشی از بیماری‌های پیشرفته کبدی هستند یا در دوره پیرامون پیوند کبد قرار دارند، خطر بروز عوارض جانبی سیستمیک بیشتر است و تجویز دارو باید تنها در صورت ضرورت مطلق انجام گیرد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
تصمیم‌گیری برای استفاده از این ماده حاجب در دوران بارداری و شیردهی نیازمند ارزیابی دقیق سود در برابر زیان است.

۱. دوران بارداری

• عبور از جفت: مطالعات نشان داده‌اند که ترکیبات گادولینیوم از جفت عبور کرده و وارد جریان خون جنین و مایع آمنیوتیک می‌شوند.
• توصیه بالینی: طبق دستورالعمل‌های بین‌المللی، گادوتریک اسید تنها زمانی باید در دوران بارداری استفاده شود که انجام تصویربرداری با تضاد تصویری برای سلامت مادر یا جنین حیاتی باشد و جایگزین ایمن‌تری (مانند سونوگرافی یا ام آر آی بدون تزریق) وجود نداشته باشد.

۲. دوران شیردهی

• ترشح در شیر: مقدار بسیار ناچیزی از گادوتریک اسید (کمتر از یک صدم درصد از دوز تزریق شده به مادر) در شیر ترشح می‌شود. علاوه بر این، جذب این دارو از دستگاه گوارش نوزاد بسیار ضعیف است.
• توصیه بالینی: طبق اعلام کالج رادیولوژی آمریکا، قطع شیردهی پس از تزریق گادوتریک اسید ضروری نیست. با این حال، اگر مادر نگران باشد، می‌تواند شیردهی را برای ۲۴ ساعت متوقف کرده و شیر خود را دوشیده و دور بریزد.

موارد منع مصرف و ملاحظات در کودکان
استفاده از گادوتریک اسید در رده سنی اطفال نیازمند توجه به تکامل عملکرد کلیوی است.

۱. نوزادان زیر چهار هفته

• به دلیل عدم تکامل کامل عملکرد کلیه در نوزادان زیر یک ماه، دفع گادوتریک اسید ممکن است به طول بیانجامد. در این گروه سنی، دارو باید با دقت بسیار زیاد و تنها پس از ارزیابی دقیق بالینی تجویز شود.

۲. کودکان زیر دو سال

• در کودکان خردسال، دوز مصرفی باید دقیقاً بر اساس وزن بدن محاسبه شود. اگرچه گادوتریک اسید برای استفاده در کودکان (از جمله نوزادان) تایید شده است، اما پایش عملکرد کلیوی در کودکانی که سابقه بیماری‌های مادرزادی کلیه دارند الزامی است.

۳. تجمع در بافت‌های در حال رشد

• با توجه به اینکه کودکان طول عمر بیشتری پیش رو دارند، نگرانی‌های نظری درباره تجمع درازمدت مقادیر ناچیز گادولینیوم در مغز و استخوان وجود دارد. بنابراین، توصیه می‌شود در کودکان از تکرار غیرضروری تصویربرداری‌های با تزریق خودداری شود.

عوارض جانبی گادوتریک اسید

گادوتریک اسید به دلیل ساختار ماکروسیکلیک، یکی از ایمن‌ترین مواد حاجب گادولینیومی محسوب می‌شود. در مطالعات بالینی روی بیش از ۲۸۰۰ بیمار، اکثریت عوارض جانبی با شدت خفیف تا متوسط گزارش شده‌اند.

۱. عوارض شایع (بین ۱ تا ۱۰ درصد)

این عوارض بیشترین میزان گزارش را در میان بیماران داشته‌اند:

• تهوع: در حدود ۱.۷ درصد بیماران مشاهده می‌شود که شایع‌ترین عارضه گوارشی است.
• سردرد: در حدود ۱.۵ درصد بیماران گزارش شده است.
• واکنش‌های محل تزریق: شامل درد، احساس سردی یا گرمی در محل ورود کاتتر که در حدود ۱.۱ درصد موارد رخ می‌دهد.

۲. عوارض غیرشایع (بین ۰.۱ تا ۱ درصد)

این عوارض با فراوانی کمتری در مطالعات بالینی ثبت شده‌اند:

• اختلالات چشایی: احساس طعم فلزی در دهان در حدود ۰.۴ درصد بیماران.
• سرگیجه و خواب‌آلودگی: در حدود ۰.۳ درصد موارد مشاهده می‌گردد.
• استفراغ: در حدود ۰.۴ درصد بیماران گزارش شده است.
• واکنش‌های پوستی: شامل خارش، قرمزی یا کهیر که در مجموع حدود ۰.۵ درصد بیماران را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
• احساس گرما یا لرز: در حدود ۰.۳ درصد موارد گزارش شده است.
• کاهش یا افزایش فشار خون: در حدود ۰.۲ درصد بیماران دیده می‌شود.
• گزگز یا مورمور شدن دست و پا: در کمتر از ۰.۳ درصد موارد رخ می‌دهد.

۳. عوارض نادر (کمتر از ۰.۱ درصد)

این موارد پتانسیل خطر بالایی دارند اما وقوع آن‌ها بسیار کم است:

• واکنش‌های شدید حساسیتی: شامل تنگی نفس، ورم حنجره و شوک که در کمتر از ۰.۰۱ درصد موارد گزارش شده است.
• تشنج: در موارد بسیار استثنایی و عمدتاً در بیماران با سابقه قبلی رخ می‌دهد.
• فیبروز سیستمیک کلیوی: به دلیل ساختار ماکروسیکلیک دارو، گزارش‌های تایید شده برای این دارو در صورت عدم مواجهه با سایر مواد حاجب خطی، بسیار نادر و نزدیک به صفر است.

نکات بالینی در مدیریت عوارض برای پزشک معالج

۱. پایش واکنش‌های فوری

• بیشتر عوارض جانبی جدی در عرض ۳۰ دقیقه اول پس از تزریق رخ می‌دهند. بنابراین، حضور پرسنل آموزش‌دیده و دسترسی به داروهای اورژانسی در این بازه زمانی الزامی است.

۲. سمیت کلیوی و تجمع بافتی

• اگرچه عوارض کلیوی با این دارو بسیار نادر است، اما در بیماران با اختلال عملکرد کلیه، دفع دارو طولانی شده و احتمال بروز عوارض سیستمیک افزایش می‌یابد. پزشک باید همواره کمترین دوز موثر را تجویز کند.

۳. تداخل در تفسیر عوارض

• برخی عوارض مانند اضطراب یا تپش قلب ممکن است ناشی از ترس بیمار از فضای بسته دستگاه تصویربرداری باشد و نباید لزوماً به عنوان عارضه دارویی در نظر گرفته شود، مگر اینکه با علائم دیگری همراه باشد.

۴. واکنش‌های تاخیری

• واکنش‌های پوستی تاخیری ممکن است از چند ساعت تا چند روز پس از تزریق ظاهر شوند. به بیماران توصیه کنید در صورت بروز هرگونه بثورات پوستی پس از ترخیص، به پزشک اطلاع دهند.

تداخلات دارویی گادوتریک اسید

تداخلات دارویی مهم 
گادوتریک اسید به دلیل عدم متابولیسم در کبد و دفع سریع کلیوی، تداخلات دارویی مستقیم و سیستمیک بسیار محدودی دارد. با این حال، توجه به موارد زیر از جنبه بالینی ضروری است:

۱. داروهای مسدودکننده گیرنده بتا

• داروهایی مانند پروپرانولول، آتنولول و متوپرولول می‌توانند خطر بروز واکنش‌های حساسیتی به مواد حاجب را افزایش دهند. همچنین، در صورت بروز واکنش شدید آنافیلاکسی، این داروها ممکن است پاسخ بیمار به درمان با اپی‌نفرین را کاهش داده و مدیریت احیا را دشوار کنند.

۲. داروهای سمی برای کلیه

• مصرف همزمان داروهایی که بر عملکرد کلیه اثر منفی می‌گذارند، مانند آنتی‌بیوتیک‌های خانواده آمینوگلیکوزیدها (مانند جنتامایسین) یا داروهای ضد التهاب غیرکورتونی (مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک)، می‌تواند با کاهش سرعت دفع گادوتریک اسید، خطر تجمع گادولینیوم در بدن را افزایش دهد.

۳. داروهای کاهش‌دهنده آستانه تشنج

• در بیماران مصرف‌کننده داروهایی نظیر ترامادول یا برخی داروهای ضد روان‌پریشی که آستانه تشنج را پایین می‌آورند، تجویز گادوتریک اسید باید با احتیاط بیشتری انجام شود، زیرا گزارش‌های بسیار نادری از بروز تشنج پس از تزریق مواد حاجب وجود دارد.

۴. اینترلوکین-۲

• بیمارانی که تحت درمان با اینترلوکین هستند، ممکن است با احتمال بیشتری دچار واکنش‌های پوستی تاخیری (مانند قرمزی یا خارش) پس از تزریق ماده حاجب شوند.

 

تداخل با غذا

گادوتریک اسید تداخل مستقیم شیمیایی با مواد غذایی ندارد، اما مدیریت تغذیه پیش از تصویربرداری برای ایمنی بیمار مهم است:

• وضعیت ناشتا: اگرچه برای تزریق گادوتریک اسید به خودی خود نیاز به ناشتایی مطلق نیست، اما بسیاری از مراکز رادیولوژی توصیه می‌کنند بیمار ۲ تا ۴ ساعت پیش از تصویربرداری از خوردن وعده‌های غذایی سنگین خودداری کند. این اقدام برای پیشگیری از ورود محتویات معده به ریه در صورت بروز تهوع یا واکنش‌های حساسیتی شدید انجام می‌شود.
• هیدراتاسیون (آب‌رسانی): نوشیدن مقدار کافی آب پیش و پس از تزریق توصیه می‌شود تا با افزایش جریان خون کلیوی، دفع دارو تسریع شده و بار کلیوی کاهش یابد.

 

تداخل در آزمایشات

مواد حاجب حاوی گادولینیوم می‌توانند بر نتایج برخی آزمایش‌های آزمایشگاهی اثر گذارند، به ویژه اگر نمونه‌گیری بلافاصله پس از تصویربرداری انجام شود:

• سنجش آهن و مس خون: وجود گادوتریک اسید در جریان خون می‌تواند با روش‌های آزمایشگاهی سنجش آهن (مانند ظرفیت کل اتصال آهن) و مس تداخل ایجاد کرده و نتایج را به طور کاذب کاهش یا افزایش دهد. توصیه می‌شود این آزمایش‌ها حداقل ۲۴ ساعت پس از تزریق انجام شوند.
• سنجش کلسیم خون: برخی مواد حاجب گادولینیومی قدیمی باعث ایجاد نتایج کاذب در میزان کلسیم می‌شدند. اگرچه گادوتریک اسید به دلیل ساختار ماکروسیکلیک پایدار، تداخل بسیار کمتری با سنجش کلسیم دارد، اما برای اطمینان بالینی، بهتر است نمونه‌گیری برای کلسیم بلافاصله پس از ام آر آی انجام نشود.
• آزمایش ادرار: حضور ماده حاجب ممکن است باعث تغییر در وزن مخصوص ادرار یا برخی شاخص‌های رنگ‌سنجی در آزمایش ادرار شود.
• زمان نمونه‌گیری ایده‌آل: به طور کلی توصیه می‌شود تمام آزمایش‌های خون و ادرار حساس، یا پیش از تزریق ماده حاجب و یا با فاصله زمانی ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از آن انجام شوند تا از دفع کامل دارو اطمینان حاصل گردد.

هشدار ها گادوتریک اسید

هشدارها و ملاحظات بالینی جامع
پزشکان و متخصصان رادیولوژی باید پیش از تجویز گادوتریک اسید به هشدارهای زیر توجه ویژه داشته باشند:

۱. خطر فیبروز سیستمیک کلیوی

• اگرچه گادوتریک اسید یک ترکیب ماکروسیکلیک است و کمترین خطر را در میان مواد حاجب دارد، اما در بیماران با نارسایی شدید کلیه یا آسیب حاد کلیوی، خطر بروز این بیماری نادر اما وخیم (که باعث ضخیم شدن پوست و بافت‌های داخلی می‌شود) وجود دارد. پیش از تزریق، غربالگری عملکرد کلیه الزامی است.

۲. واکنش‌های حساسیتی و آنافیلاکسی

• واکنش‌های شدید بدنی ممکن است بدون سابقه قبلی و به صورت ناگهانی رخ دهند.
• آمادگی برای فوریت‌ها: تجهیزات احیای قلبی و ریوی و داروهای اورژانسی باید در دسترس باشند.
• پایش بیمار: بیمار باید حداقل ۳۰ دقیقه پس از تزریق از نظر بروز علائم تنفسی یا پوستی تحت نظر باشد.

۳. تجمع گادولینیوم در بافت‌ها

• مطالعات بین‌المللی تایید کرده‌اند که مقادیر ناچیزی از گادولینیوم ممکن است پس از تصویربرداری در مغز (به ویژه هسته‌های قاعده‌ای)، استخوان و سایر بافت‌ها باقی بماند.
• هشدار در تصویربرداری مکرر: در بیمارانی که نیاز به ام آر آی‌های متعدد دارند (مانند بیماران مبتلا به ام اس یا کودکان)، باید سود تشخیصی در برابر خطر احتمالی تجمع دارو سنجیده شود.

۴. اختلالات تشنجی

• در بیماران مبتلا به صرع یا افرادی که سابقه تشنج دارند، آستانه تشنج ممکن است پس از تزریق کاهش یابد. پایش دقیق این بیماران در حین و پس از تصویربرداری ضروری است.

۵. نشت دارو به بافت‌های اطراف

• نشت ماده حاجب به خارج از رگ در محل تزریق می‌تواند باعث تحریک موضعی بافت، درد و در موارد شدید آسیب بافتی شود. اطمینان از قرارگیری صحیح کاتتر وریدی پیش از شروع تزریق الزامی است.

مسمومیت(اوردوز) گادوتریک اسید و درمان آن
به دلیل حاشیه ایمنی بالای گادوتریک اسید، گزارش‌های مربوط به اوردوز حاد در دوزهای معمول تشخیصی بسیار نادر است. با این حال، در صورت بروز، اقدامات زیر باید انجام شود:

۱. علائم و نشانه‌های احتمالی مسمومیت(اوردوز)

در دوزهای بسیار بالا، ممکن است علائم زیر مشاهده شود:

• اختلال در تعادل آب و الکترولیت‌های بدن.
• فشار خون بسیار بالا یا افت ناگهانی فشار.
• تهوع و استفراغ شدید.
• سوزش و درد در محل تزریق به دلیل خاصیت اسمزی دارو.
• در بیماران با نارسایی کلیوی، علائم سمیت سیستمیک ناشی از عدم دفع دارو.

۲. مدیریت و درمان مسمومیت(اوردوز)

درمان اختصاصی یا پادزهر برای گادوتریک اسید وجود ندارد و اقدامات بر پایه درمان‌های حمایتی است:

• هیدراتاسیون (آب‌رسانی): تزریق مایعات وریدی برای حمایت از عملکرد کلیه و کمک به دفع سریع‌تر دارو از طریق ادرار توصیه می‌شود.
• دیالیز: گادوتریک اسید را می‌توان با استفاده از همودیالیز از بدن خارج کرد. اگرچه دیالیز برای موارد عادی توصیه نمی‌شود، اما در بیماران با نارسایی شدید کلیه که دچار اوردوز شده‌اند، انجام ۳ نوبت دیالیز متوالی می‌تواند بیش از ۹۵ درصد دارو را از بدن پاک کند.

• پایش قلبی و کلیوی: بررسی مداوم ریتم قلب و شاخص‌های عملکرد کلیه تا زمان اطمینان از دفع کامل دارو ضروری است.

توصیه های دارویی گادوتریک اسید

توصیه‌های دارویی مخصوص بیمار
آموزش بیمار پیش از تصویربرداری و پیگیری پس از آن نقش مهمی در کاهش اضطراب و مدیریت عوارض احتمالی دارد:

۱. آمادگی پیش از تزریق

• به بیمار توصیه کنید در مورد هرگونه سابقه حساسیت به مواد حاجب در گذشته، ابتلا به بیماری‌های کلیوی یا سابقه تشنج به تیم تصویربرداری اطلاع دهد.
• اگرچه ناشتایی مطلق اجباری نیست، اما پرهیز از خوردن وعده غذایی سنگین ۲ ساعت قبل از آزمون به پیشگیری از تهوع احتمالی کمک می‌کند.

۲. مدیریت مایعات (هیدراتاسیون)

• بیمار باید تشویق شود که پس از انجام تصویربرداری، به مقدار کافی آب و مایعات بنوشد. این کار به کلیه‌ها کمک می‌کند تا ماده حاجب را سریع‌تر از جریان خون دفع کنند.

۳. پایش واکنش‌های تاخیری

• به بیمار آموزش دهید که اگرچه بیشتر واکنش‌ها بلافاصله رخ می‌دهند، اما بروز هرگونه بثورات پوستی، خارش یا تنگی نفس حتی چند ساعت پس از خروج از مرکز تصویربرداری نیازمند تماس با پزشک یا مراجعه به مرکز فوریت‌ها است.

۴. مراقبت از محل تزریق

• بیمار باید در صورت بروز درد، تورم، قرمزی یا احساس سوزش در محل ورود آنژیوکت، از کمپرس سرد استفاده کرده و در صورت تشدید علائم به کادر درمان اطلاع دهد.

۵. شیردهی پس از تصویربرداری

• به مادران شیرده اطمینان دهید که طبق مراجع علمی، نیاز به قطع شیردهی پس از تزریق این دارو نیست، زیرا مقدار بسیار ناچیزی از آن در شیر ترشح می‌شود.

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
مدیریت تخصصی تزریق مواد حاجب نیازمند رعایت پروتکل‌های دقیق ایمنی است:

۱. ارزیابی عملکرد کلیوی

• پیش از تجویز گادوتریک اسید، شاخص تصفیه کلیوی بیمار را بررسی کنید. در بیماران با نارسایی شدید کلیوی یا آسیب حاد کلیه، باید از کمترین دوز موثر استفاده شده و بین دو نوبت تصویربرداری با تزریق، فاصله زمانی کافی جهت دفع دارو لحاظ شود.

۲. نظارت بر واکنش‌های حاد

• پزشک معالج یا رادیولوژیست باید اطمینان حاصل کند که تمامی تجهیزات احیا و داروهای اورژانسی (مانند اپی‌نفرین و کورتیکواستروئیدهای وریدی) در اتاق تصویربرداری در دسترس هستند. بیمار باید حداقل ۳۰ دقیقه پس از تزریق تحت نظر مستقیم باشد.

۳. اصل کمترین دوز موثر

• با توجه به گزارش‌های مربوط به تجمع مقادیر ناچیز گادولینیوم در بافت مغز و استخوان، همواره از کمترین دوز لازم برای دستیابی به کیفیت تشخیصی مناسب استفاده کنید، به ویژه در کودکانی که نیاز به پایش‌های دوره‌ای دارند.

۴. مدیریت نشت ماده حاجب

• در صورت نشت دارو به فضای خارج رگ، اندام بیمار را بالا نگه داشته و از کمپرس سرد استفاده کنید. در موارد نشت حجم زیاد، پایش بیمار از نظر بروز سندرم کمپارتمان یا آسیب بافتی الزامی است.

۵. ثبت اطلاعات در پرونده

• نام تجاری دقیق ماده حاجب، شماره سری ساخت و دوز تزریق شده را در پرونده بیمار ثبت کنید. این کار برای پیگیری‌های بعدی در صورت بروز واکنش‌های تاخیری یا نیاز به بررسی تجمع بافتی دارو ضروری است.

۶. احتیاط در بیماران صرعی

• در بیمارانی که سابقه تشنج دارند، پایش دقیق پس از تزریق توصیه می‌شود. اگرچه گادوتریک اسید پایداری بالایی دارد، اما تحریک سیستم عصبی در افراد مستعد باید مد نظر قرار گیرد.