ریفامپین یک آنتیبیوتیک باکتریکُش از خانواده ریفامایسینها است که با مهار آنزیم پلیمراز وابسته به دیاندی در باکتریها، سنتز پروتئین را متوقف میکند.
موارد مصرف تایید شده این موارد بر اساس تاییدیههای سازمانهای نظارتی بینالمللی برای درمان عفونتهای مایکوباکتریایی و پیشگیری از برخی عفونتهای باکتریایی است:
۱. درمان سل (سل ریوی و خارج ریوی)
- ریفامپین یکی از ارکان اصلی درمان کوتاه مدت سل محسوب میشود.
- توضیح بالینی: این دارو معمولاً در ترکیب با سایر داروهای ضد سل (مانند ایزونیازید، پیرازینامید و اتامبوتولول) تجویز میشود. ریفامپین بر باکتریهای در حال تقسیم سریع و همچنین باکتریهای نیمهخفته اثر میگذارد. پزشک باید توجه داشته باشد که به دلیل احتمال ایجاد مقاومت سریع، هرگز نباید از ریفامپین به تنهایی برای درمان سل فعال استفاده کرد.
۲. درمان جذام
- ریفامپین یکی از اجزای اصلی درمان چنددارویی جذام است که توسط سازمان جهانی بهداشت توصیه شده است.
- توضیح بالینی: این دارو اثر باکتریکش بسیار قوی بر مایکوباکتریوم لپره دارد. دوزهای ماهانه آن معمولاً در پروتکلهای درمانی برای هر دو نوع جذام کمباکتری و پرباکتری استفاده میشود.
۳. پیشگیری از مننژیت مننگوکوکی
- ریفامپین برای حذف نایسریا مننژیتیدیس از نازوفارنکس در افراد ناقل یا کسانی که در معرض تماس نزدیک با بیمار بودهاند تجویز میشود.
- توضیح بالینی: درمان معمولاً کوتاه مدت (۲ روز) است. پزشک باید به اطرافیان بیمار یادآوری کند که این درمان برای پیشگیری است و برای درمان مننژیت فعال به دلیل عبور محدود از سد خونی مغزی در حالت غیرالتهابی، به تنهایی کاربرد ندارد.
۴. پیشگیری از عفونت هموفیلوس آنفولانزا نوع بی
- در افرادی که در تماس نزدیک با کودکان زیر ۴ سال (که واکسینه نشدهاند یا نقص ایمنی دارند) بودهاند، استفاده میشود.
موارد مصرف خارج برچسب و کاربردهای بالینیدر بسیاری از شرایط بالینی، ریفامپین به دلیل نفوذ عالی به بافتها و بیوفیلمها، به عنوان مکمل در درمان عفونتهای مقاوم استفاده میشود:
۱. عفونتهای مفصل مصنوعی و پروتزها
- ریفامپین در ترکیب با سایر آنتیبیوتیکها برای درمان عفونتهای ناشی از استافیلوکوک در حضور اجسام خارجی تجویز میشود.
- توضیح بالینی: ریفامپین توانایی منحصر به فردی در نفوذ به بیوفیلمهای باکتریایی تشکیل شده روی سطوح فلزی و پلاستیکی دارد. این ویژگی باعث میشود که در جراحیهای ارتوپدی و قلب، یک داروی حیاتی برای حفظ پروتز باشد.
۲. اندوکاردیت عفونی
- به ویژه در عفونتهای دریچه مصنوعی قلب ناشی از استافیلوکوکوس اورئوس یا اپیدرمیدیس.
- توضیح بالینی: طبق دستورالعملهای انجمن قلب آمریکا، ریفامپین باید پس از ۳ تا ۵ روز از شروع آنتیبیوتیکهای اصلی و زمانی که باکتریمی کنترل شده است، به رژیم درمانی اضافه شود تا از مقاومت دارویی جلوگیری گردد.
۳. خارش ناشی از کلستاز (بیماریهای کبدی)
- ریفامپین برای کنترل خارشهای شدید در بیماران مبتلا به سیروز صفراوی اولیه یا سایر بیماریهای انسدادی کبد استفاده میشود.
- توضیح بالینی: مکانیسم پیشنهادی، القای آنزیمهای کبدی است که باعث افزایش متابولیسم و دفع مواد خارشزا میشود.
۴. عفونتهای پوستی و بافت نرم مقاوم
- مانند هیدرادنیت چرکی یا عفونتهای مزمن استافیلوکوکی که به درمانهای معمول پاسخ نمیدهند.
نکات کلیدی و هشدارهای کاربردی برای پزشک - تغییر رنگ ترشحات بدن: پزشک باید حتماً به بیمار اطلاع دهد که ریفامپین باعث نارنجی یا قرمز شدن رنگ ادرار، عرق، بزاق و اشک میشود. این پدیده بیخطر است اما میتواند باعث تغییر رنگ دائمی لنزهای تماسی نرم شود.
- تداخلات دارویی گسترده: ریفامپین یکی از قویترین القاکنندههای آنزیمهای کبدی است. این دارو میتواند غلظت خونی بسیاری از داروها (از جمله قرصهای ضدبارداری، وارفارین، داروهای ضد صرع و برخی داروهای قلبی) را به شدت کاهش داده و آنها را بیاثر کند.
- پایش کبدی: به دلیل پتانسیل سمیت کبدی، بررسی آنزیمهای کبد پیش از شروع درمان و به صورت دورهای، به ویژه در بیماران الکلی یا دارای بیماریهای زمینهای کبد، الزامی است.
