تموزولامید یک عامل آلکیلهکننده دهانی از خانواده تریازینها است که به دلیل ویژگیهای خاص مولکولی، توانایی عبور موثر از سد خونی مغزی را دارد. این دارو به عنوان یک پیشدارو عمل میکند و در پیاچ فیزیولوژیک بدن به صورت خودبهخودی به ترکیب فعال تبدیل میشود تا با تخریب رشتههای دیانای سلولهای سرطانی، مانع از تکثیر آنها شود. محتوای زیر بر اساس راهنماهای بالینی مراجع معتبری نظیر انجمن آنکولوژی بالینی آمریکا و شبکه جامع سرطان تهیه شده است.
موارد مصرف تایید شدهتموزولامید در مدیریت بدخیمیهای اولیه سیستم عصبی مرکزی نقش استاندارد و طلایی ایفا میکند.
گلیوبلاستوم مولتیفرم جدیداً تشخیص داده شده
این دارو برای درمان بیماران بزرگسال مبتلا به گلیوبلاستوم که به تازگی تشخیص داده شدهاند، به عنوان درمان خط اول تایید شده است. پروتکل درمانی شامل دو مرحله است:
- مرحله همزمان: مصرف روزانه دارو همراه با رادیوتراپی به مدت شش تا هفت هفته.
- مرحله نگهدارنده: پس از یک وقفه چهار هفتهای، دارو در شش چرخه بیست و هشت روزه (پنج روز اول هر چرخه) تجویز میشود.
پزشکان باید توجه داشته باشند که وضعیت متیلاسیون آنزیم ترمیمکننده دیانای در بافت تومور، پیشبینیکننده اصلی میزان پاسخدهی به این درمان است.
آستروسیتومای آناپلاستیک مقاوم به درمان
- در بیمارانی که دچار عود این نوع تومور شدهاند یا بیماری آنها پس از رژیمهای شیمیدرمانی حاوی نیتروزوره پیشرفت کرده است، تموزولامید به عنوان یک گزینه استاندارد برای کنترل بیماری و افزایش بقای بیمار به کار میرود.
موارد مصرف خارج برچسببه دلیل نفوذ عالی در بافتهای مختلف و سهولت مصرف خوراکی، تموزولامید در بسیاری از بدخیمیهای دیگر نیز کاربرد بالینی گستردهای پیدا کرده است.
تومورهای نورواندوکرین پیشرفته
- یکی از موفقترین کاربردهای خارج برچسب این دارو، استفاده در تومورهای نورواندوکرین، به ویژه تومورهای منشا گرفته از پانکراس است. ترکیب تموزولامید با کاپیتابین در بسیاری از دستورالعملهای بینالمللی به عنوان یک رژیم درمانی موثر برای موارد متاستاتیک یا پیشرفته توصیه شده است.
ملانومای متاستاتیک
- با توجه به شباهت ساختاری به داکاربازین، تموزولامید در درمان ملانومای پیشرفته استفاده میشود. مزیت اصلی آن نسبت به سایر داروها، توانایی پیشگیری یا درمان همزمان متاستازهای مغزی است که در بیماران مبتلا به ملانوما بسیار شایع است.
متاستازهای مغزی ناشی از تومورهای جامد
- در بیمارانی که سرطان اولیه آنها (مانند سرطان ریه یا پستان) به مغز گسترش یافته است، پزشکان ممکن است از تموزولامید برای کنترل ضایعات داخل جمجمهای استفاده کنند، به ویژه زمانی که گزینههای جراحی یا رادیوتراپی محدود باشند.
سارکوم یویینگ و مدولوبلاستوما در اطفال
- در انکولوژی اطفال، تموزولامید در ترکیب با ایرینوتکان به عنوان یک رژیم نجاتبخش برای درمان موارد عودکننده سارکوم یویینگ و برخی تومورهای مغزی دیگر در کودکان به کار میرود.
نکات کاربردی و بالینی ویژه پزشک - پایش خونی: سمیت اصلی این دارو بر مغز استخوان است. کاهش پلاکتها و گلبولهای سفید معمولاً در اواخر چرخه درمانی رخ میدهد. شمارش کامل سلولهای خونی باید در روز بیست و یکم هر چرخه برای تصمیمگیری درباره دوز بعدی بررسی شود.
- پیشگیری از عفونتهای فرصتطلب: در طول مرحله درمان همزمان با رادیوتراپی، تمامی بیماران باید داروهای پیشگیرانه برای جلوگیری از پنومونی ناشی از پنوموسیستیس جیرووسی دریافت کنند.
- مدیریت عوارض گوارشی: تهوع و استفراغ از عوارض شایع هستند. مصرف دارو در شب و با معده خالی (حداقل دو ساعت بعد از شام یا قبل از خواب) به همراه تجویز داروهای ضد تهوع نیم ساعت پیش از مصرف تموزولامید، تحمل دارو را به شدت افزایش میدهد.
- سمیت کبدی: اگرچه نادر است، اما مواردی از آسیب حاد کبدی گزارش شده است؛ لذا بررسی آنزیمهای کبدی در شروع هر چرخه توصیه میشود.
