ویال پلی ام اکس بی ۵۰۰۰۰۰ آنتیبیوتیک تزریقی برای درمان عفونتهای شدید ریه، خون و ادرار مقاوم است. بررسی نحوه تزریق در سرم، اثر بر کلیه، دوز مصرف و تداخل دارویی.
ویال پلی ام اکس بی ۵۰۰۰۰۰ یک داروی ضدباکتری (آنتیبیوتیک) تزریقی و بیمارستانی است که ماده مؤثره آن پلیمیکسین بی سولفات نام دارد. این فرآورده به عنوان یک داروی خط آخر و نجاتبخش برای مهار عفونتهای بسیار شدید و مقاوم به سایر داروها تجویز میشود.
سازوکار این دارو تخریب مستقیم دیواره خارجی باکتریها است؛ این عملکرد سبب سوراخ شدن غشای باکتری و متلاشی شدن سریع آن میشود و مانع از گسترش عفونت در اندامهای حیاتی بدن میگردد.
این فرآورده به صورت پودر خشک و استریل در ظرفهای شیشهای کوچک (ویال) با دوز ۵۰۰ هزار واحد بینالمللی تولید میشود و هنگام مصرف، توسط کادر درمان با محلولهای استریل رقیق و آماده تزریق میگردد.
ویژگیهای تأمین و ساخت این دارو در سیستم درمانی شامل موارد زیر است:
پلی ام اکس بی برای درمان عفونتهای پیچیدهای به کار میرود که باکتریهای عامل آن نسبت به بیشتر داروهای متداول مقاوم شدهاند.
پزشکان در موقعیتهای حاد درمانی زیر از این فرآورده برای پاکسازی ریهها بهره میگیرند:
تجویز این دارو معمولاً پس از نمونهبرداری، کشت ترشحات ریه و انجام آزمایش سنجش مقاومت میکروبی (آنتیبیوگرام) صورت میپذیرد.
این فرآورده دارویی نقشی حیاتی در درمان سپسیس (پاسخ شدید، فراگیر و خطرناک بدن به ورود و تکثیر باکتری در گردش خون) ایفا میکند.
در بخش مراقبتهای ویژه، هنگامی که حال عمومی بیمار رو به وخامت است و داروهای معمول پاسخگو نبودهاند، این دارو با پاکسازی سریع عوامل بیماریزا از جریان خون، جلوی نارسایی چندگانه اندامها را میگیرد.
این دارو در کنترل و ریشهکنی عفونتهای باکتریایی پیشرفته کلیه، حالب و مثانه که به هیچیک از آنتیبیوتیکهای خوراکی و تزریقی رایج پاسخ ندادهاند، کارایی درمانی بالایی دارد.
در دوره درمان این نوع عفونتها، حجم ادرار روزانه و نشانههای عملکرد کلیوی بیمار به صورت پیوسته توسط تیم درمانی ارزیابی میشود.
تعیین دوز مناسب این فرآورده نیاز به دقت بالینی بالایی دارد و متناسب با وزن، سن و وضعیت بالینی هر بیمار محاسبه میگردد.
مقدار مصرف استاندارد دارو به شرح زیر محاسبه و تجویز میشود:
بخشی از این دارو توسط کلیهها پردازش میشود؛ بنابراین در بیماران مبتلا به افت توان کلیوی، پزشک مقدار مصرف را کاهش داده و فاصله زمانی میان تزریقها را بر اساس سطح خونی مواد دفعی بیشتر میکند.
در بیمارانی که دیالیز میشوند، دوز آغازین به دقت تجویز شده و نوبتهای بعدی متناسب با برنامه زمانی دیالیز تنظیم میگردد تا از تجمع سمّی دارو در بافتها جلوگیری شود.
دوره استاندارد تزریق این دارو معمولاً بین ۷ تا ۱۴ روز است و باید دوره مقرر تحت هر شرایطی به پایان برسد.
قطع پیش از موعد دارو سبب بازگشت عفونت با شدت بیشتر و پیدایش باکتریهای فوقمقاوم میشود.
در مواردی مانند مننژیت (التهاب و عفونت پردههای محافظ مغز و نخاع)، تزریق موضعی و تخصصی دارو ممکن است تا ۲ هفته پس از منفی شدن کامل آزمایش مایع نخاعی استمرار یابد.
آمادهسازی این دارو نیازمند رعایت شرایط کاملاً استریل است تا از ورود هرگونه آلودگی ثانویه پیشگیری شود.
مراحل تزریق استاندارد و ایمن دارو به ترتیب زیر اجرا میشود:
در عفونتهای وخیم پردههای مغز که دارو از راه گردش خون به اندازه کافی وارد مایع مغزی نمیشود، از روش تزریق نخاعی (تزریق مستقیم دارو به فضای مایع مغزی-نخاعی در ستون فقرات) استفاده میشود.
برای این شیوه فوقتخصصی، پودر دارو صرفاً در سرم نمکی فاقد هرگونه ماده نگهدارنده حل میشود و فرایند تزریق منحصراً توسط پزشک متخصص در شرایط ویژه اتاق عمل یا بخش مراقبتهای ویژه صورت میپذیرد.
رعایت زنجیره نگهداری دارو ضامن حفظ خواص درمانی آن است:
استفاده از این دارو در موقعیتهای زیر ممنوع بوده یا مستلزم احتیاط حداکثری است:
به دلیل بستری بودن بیمار در بیمارستان، برنامه زمانبندی تزریق توسط کادر درمان پیگیری میشود و احتمال فراموشی بسیار ناچیز است.
در صورت بروز هرگونه تأخیر در تزریق، نوبت معوقه بلافاصله آماده و تزریق میگردد و دوز بعدی بر اساس جدول جدید زمانبندی میشود؛ هرگز نباید دوز دارو دو برابر گردد.
تزریق بیش از حد دارو میتواند منجر به مسمومیت کلیوی حاد، گیجی شدید، احساس گزگز فراگیر و فلج عضلات قفسه سینه گردد.
این دارو پادزهر اختصاصی ندارد؛ در صورت بروز مسمومیت، جریان تزریق فوراً متوقف شده، بیمار بلافاصله به دستگاه تنفس مصنوعی متصل میشود و اقدامات حمایتی از جمله دیالیز جهت پاکسازی بدن آغاز میگردد.
پلی ام اکس بی دارویی پرقدرت است که به دلیل ساختار شیمیایی خود میتواند برخی عوارض جانبی سیستمیک ایجاد کند.
این ترکیب دارویی ممکن است بر پایانههای عصبی اثر بگذارد و اختلالات حسی و حرکتی زیر را بروز دهد:
در موارد نادر، ممکن است واکنش آلرژیک حاد رخ دهد که نشانههای هشداردهنده آن عبارتند از:
برخی بیماران حین مصرف ممکن است تب ناگهانی دارویی همراه با لرز را تجربه نمایند که با قطع دارو فروکش میکند.
در محل ورود سوزن به رگ، احتمال بروز التهاب رگ، سوزش، قرمزی و تورم وجود دارد که با کاهش سرعت انفوزیون یا تغییر مسیر رگ تخفیف مییابد.
مهمترین جنبه مراقبتی هنگام دریافت این دارو، توجه دقیق به سلامت بافت تصفیهکننده کلیهها است.
تأثیر دارو بر کارکرد لولههای کلیوی میتواند با نشانههای بالینی و آزمایشگاهی زیر آشکار شود:
پیش از آغاز درمان، بررسی پایه از وضعیت کارکرد کلیه با آزمایش خون صورت میگیرد.
در طول درمان، مایعدرمانی کافی با سرم برای هیدراته نگه داشتن بدن انجام میشود تا غلظت سمّی دارو در کلیه کاهش یابد.
سطح کراتینین بیمار به صورت روزانه آزمایش میشود تا در صورت بالا رفتن این شاخص، پزشک دوز دارو را اصلاح نماید.
به دلیل ویژگیهای عملکردی دارو، تداخل آن با برخی دستههای دارویی میتواند اثرات جانبی را تشدید کند.
تجویز همزمان این فرآورده با آنتیبیوتیکهای گروه آمینوگلیکوزید (مانند آمیکاسین، جنتامایسین و توبرامایسین) و داروی وانکومایسین خطر صدمه به کلیهها و اختلالات شنوایی را به شدت بالا میبرد.
این ترکیبهای دارویی فقط در موقعیتهای استثنایی و با کنترل دقیق سطح سرمی داروها در بیمارستان مجاز خواهد بود.
این دارو اثر شلکنندههای ماهیچهای به کار رفته در اعمال جراحی را تقویت میکند و دوره بیحرکتی عضلات را طولانی میسازد.
پزشک بیهوشی باید حتماً پیش از هرگونه اقدام جراحی از سابقه دریافت این دارو آگاه شود تا زمان جداسازی بیمار از دستگاه تنفسی با دقت تنظیم گردد.
مصرف دارو در کنار مسکنهای ضدالتهاب، داروهای ضدقارچ تزریقی یا عوامل شیمیدرمانی فشار عملکردی کلیه را دوچندان میسازد و نیازمند تمهیدات حفاظتی ویژه است.
استفاده از فرآوردههای درمانی اختصاصی در گروههای حساس نیازمند ارزیابی دقیق سود در برابر زیان است.
اطلاعات کافی درباره ایمنی کامل این دارو در بارداری در دسترس نیست و به دلیل توان عبور از جفت، خطرات بالقوهای برای رشد جنین دارد.
پزشکان تنها در مواردی اقدام به تجویز دارو میکنند که عفونت حاد جان مادر را تهدید کرده و هیچ گزینه درمانی بیخطر دیگری موجود نباشد.
میزان ترشح این دارو در شیر مادر به روشنی مشخص نیست، اما با توجه به سمیت عمومی آن، ادامه شیردهی در طول درمان باید قطع شود و تغذیه جایگزین برای نوزاد در نظر گرفته شود.
نکات بالینی مربوط به سنین حساس شامل موارد زیر است:
در مبتلایان به میاستنی گراویس، این دارو با ایجاد اختلال در پیامرسانی عصبی-عضلانی میتواند باعث فلج کامل عضلات سینه شود؛ بنابراین مصرف آن مگر در شرایط اجبار بالینی و همراه با مراقبت ویژه تنفسی توصیه نمیشود.
پلی ام اکس بی بلافاصله پس از پایان تزریق سرمی اثر ضدباکتری خود را در بافتها آغاز مینماید.
نیمهعمر (مدت زمانی که طول میکشد تا نیمی از غلظت فعال دارو از جریان خون پاک شود) در حدود ۹ تا ۱۲ ساعت است؛ این مدت زمان، پایداری مهار باکتریها را با تزریق دو نوبت در روز تأمین میکند.
اگرچه هر دو دارو از یک خانواده هستند، اما تفاوتهای ساختاری مشخصی دارند:
آمیکاسین با نفوذ به ساختار داخلی باکتری مانع از ساخت پروتئینهای حیاتی میکروب میشود، در حالی که پلی ام اکس بی دیواره سلولی را متلاشی میکند.
هنگامی که باکتریها با تولید مواد خنثیکننده نسبت به آمیکاسین مقاوم میشوند، پلی ام اکس بی به عنوان انتخاب نهایی برای مهار عفونت وارد عمل میگردد.
گزارشهای مستند بخشهای مراقبتهای ویژه نمایانگر عملکرد بالینی این فرآورده است.
شواهد بالینی حاکی از آن است که این دارو توانسته تبهای مداوم و عفونتهای پایدار ریوی و خونی را که به سایر داروها پاسخ نداده بودند، مهار کند.
بسیاری از بیماران پس از طی نیمی از دوره درمان، روند کاهشی قابل توجهی را در نشانههای عفونت و افت سطح التهاب در برگه آزمایش نشان دادهاند.
پرستاران گزارش کردهاند که مصرف کافی مایعات و هیدراتاسیون مناسب، از افت کارکرد کلیه در طول تزریق به طور مؤثری محافظت میکند.
همچنین اطلاعرسانی سریع بیمار در خصوص احساس بیحسی در لبها، مانع از پیشرفت عوارض عصبی به سمت ضعف عضلانی شده است.
استفاده از رگهای محیطی درشتتر، تزریق بسیار آهسته در بازه زمانی دو ساعته و رقیقسازی دقیق در سرم قندی، احساس سوزش و تحریک رگ حین دریافت دارو را تا حد زیادی برطرف میسازد.
در ادامه به ابهامات و پرسشهای پرشمار پیرامون اثر و مصرف این داروی تخصصی پاسخ داده شده است.
بله؛ این فرآورده یک آنتیبیوتیک تخصصی، پرقدرت و نجاتبخش برای باکتریهای مقاوم بیمارستانی است و هرگز برای سرماخوردگی یا عفونتهای ساده به کار نمیرود.
زیرا این دارو میتواند بر بافت فیلترکننده کلیه فشار وارد کند و بررسی روزانه کراتینین، پزشک را از سلامت کارکرد کلیه و عدم تجمع دارو مطمئن میسازد.
اگرچه روش عضلانی از نظر دارویی وجود دارد، اما به دلیل درد فوقالعاده شدید، تورم و آسیب به بافت ماهیچه، تزریق دارو عملاً همواره به شکل رقیقشده داخل سرم وریدی انجام میگیرد.
بله؛ متوقف کردن تزریق دارو پیش از تکمیل دوره درمان، سبب زنده ماندن باکتریهای سرسخت، عود خطرناک بیماری و بیاثر شدن این داروی خط آخر در دفعات بعدی میگردد.
شواهد علمی تأثیر مخرب پایداری از این فرآورده بر توانایی باروری نشان ندادهاند، با این حال به دلیل بار سمّی بر ارگانها، مصرف آن منحصراً به موارد تهدیدکننده حیات محدود میشود.
برای کنترل این عارضه، اقدامات زیر باید فوراً دنبال شوند: