شربت پکتورامین سی برای تسکین سرفه خلطدار، گرفتگی بینی و سرماخوردگی کاربرد دارد. نحوه مصرف، دوز کودکان و بزرگسالان، عوارض خوابآلودگی و تداخلات را بخوانید.
شربت پکتورامین-سی یک داروی ترکیبی و تخصصی برای مجاری تنفسی است که توسط شرکت داروسازی راموفارمین در ایران تولید میشود.
حرف «سی» در انتهای نام این فرآورده نشاندهنده وجود ترکیب کدئین در فرمولاسیون آن است. این دارو در دسته داروهای خلطآور، ضداحتقان و ضدسرفه قرار میگیرد و به تسکین سرفههای شدید و خستهکننده، روان شدن ترشحات گلو و رفع کیپشدگی بینی و مجاری هوایی کمک میکند.
هر ۵ میلیلیتر از این شربت دارای سه ترکیب دارویی مشخص برای بهبود تنفس است:
این دارو با اثر همزمان و مکمل ترکیبات فعال خود، از سه مسیر متفاوت فرایند تنفس را آسان میسازد. پکتورامین-سی یک داروی تسکیندهنده علائم است و بیماریهای زمینهای نظیر عفونتهای میکروبی ریه یا بیماریهای انسدادی را برطرف نمیکند.
پکتورامین-سی برای مهار کوتاهمدت سرفههای شدید، خستهکننده و دردناک همراه با گرفتگی بینی در جریان بیماریهای تنفسی حاد به کار میرود. این دارو یک درمان کمکی است و ویروسهای بیماریزا مانند سرماخوردگی یا آنفلوانزا را نابود نمیکند.
این فرآورده ساختاری دوگانه دارد؛ وجود کدئین باعث مهار سرفههای شدید و خشک میشود و از طرف دیگر وجود گایافنزین خروج ترشحات خلطی چسبناک را آسان میسازد. با این حال، در مواقعی که سرفه صرفاً خلطدار است و نیازی به سرکوب مرکز سرفه وجود ندارد، نباید از فرآوردههای مخدردار استفاده شود تا مانع خروج طبیعی ترشحات نشود.
در بیماری برونشیت (التهاب و تورم لولههای اصلی انتقالدهنده هوا به ششها)، این دارو با نرم کردن ترشحات و کاهش فشار سرفههای مکرر، تنفس را راحتتر میکند. در صورتی که برونشیت همراه با خلط چرکی زرد یا سبز، تب طولانی یا تنگی نفس باشد، بیمار حتماً به آنتیبیوتیک اختصاصی زیر نظر پزشک نیاز دارد.
این دارو به واسطه اثر تسکینی کدئین در سیستم عصبی، دردهای پراکنده ناشی از بیماری را کم کرده و تحریکات ناحیه گلو را تسکین میدهد.
مقدار دقیق مصرف باید توسط پزشک معالج بر اساس شدت بیماری تعیین گردد. به عنوان یک دستورالعمل کلی در افراد بالای ۱۲ سال، مقدار ۵ تا ۱۰ میلیلیتر (معادل یک تا دو قاشق مدرج) هر ۴ تا ۶ ساعت در صورت احساس نیاز استفاده میشود و نباید از سقف دوز مجاز شبانهروز تجاوز کرد.
دارو را حتماً با قاشق مدرج، سرنگ دارویی یا پیمانه ویژه همراه دارو اندازه بگیرید. استفاده از قاشقهای غذاخوری و چایخوری معمولی در منزل مجاز نیست؛ چرا که خطای پیمانه ممکن است باعث بلع مقادیر بیش از اندازه ماده مخدر و مسمومیت شود.
شدید بودن سرفهها مجوزی برای مصرف فراتر از حد مجاز نیست؛ مصرف مقادیر بالاتر خطرات قلبی و مهار مرکز تنفس را در پی دارد.
مصرف فراتر از دوز مجاز به دلیل حضور همزمان سودوافدرین و کدئین بسیار مسمومکننده و تهدیدکننده حیات است. در صورت بلع اشتباهی یا عمدی مقادیر زیاد، بیمار باید فوراً به اورژانس رسانده شود:
پیش از هر بار استفاده، بطری دارو را به خوبی تکان دهید تا اجزای محلول یکنواخت شوند. فاصله بین نوبتها باید حداقل ۴ تا ۶ ساعت حفظ شود و نوبتهای مصرف نباید به یکدیگر نزدیک باشند.
مصرف یک لیوان آب همراه دارو و تأمین مداوم مایعات گرم در طول روز ضرورت دارد. مایعات به گایافنزین امکان میدهند ترشحات را در مجاری تنفسی سریعتر حل و خارج کند.
این دارو را میتوان قبل یا بعد از غذا میل کرد. در صورت بروز سنگینی یا حالت تهوع خفیف، استفاده پس از صرف مقداری غذا مناسبتر است. در طول دوره درمان، نوشیدن هرگونه نوشیدنی الکلی کاملاً ممنوع است؛ زیرا الکل خطر مسمومیت تنفسی ناشی از کدئین را چند برابر میکند.
این دارو عمدتاً در هنگام نیاز شدید مصرف میشود، اما چنانچه مصرف به صورت منظم برنامهریزی شده است:
شیشه دارو را در جعبه اصلی، در دمای زیر ۳۰ درجه سانتیگراد، به دور از گرما و رطوبت نگهداری نمایید. دارو را از انجماد محافظت کرده و با توجه به وجود ترکیب اپیوئیدی، آن را در محلی دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید.
در صورت مشاهده کدر شدن محلول، تغییر رنگ یا بو، وجود رسوبات غیرقابل حل یا منقضی شدن تاریخ مصرف، از استفاده دارو خودداری کنید.
برخی نشانهها به صورت معمول در روزهای اول مصرف بروز میکنند:
استفاده از این فرآورده نباید فراتر از چند روز ادامه یابد. مصرف مداوم خطر ایجاد وابستگی دارویی، یبوست شدید مزمن، اختلالات خواب و همچنین احتقان بازگشتی بینی پس از قطع دارو را ایجاد میکند.
واکنشهای آلرژیک حاد به ندرت دیده میشوند، ولی در صورت مشاهده نشانههای زیر مصرف دارو باید فوراً متوقف شده و با مراکز درمانی تماس گرفته شود:
کدئین موجود در دارو به عنوان یک ترکیب تضعیفکننده سیستم اعصاب مرکزی، باعث احساس رخوت، گیجی، کرختی و افت هوشیاری میشود. همراه شدن این دارو با آرامبخشها یا خوابآورها این عارضه را به سطحی پرخطر تبدیل میکند.
در نقطه مقابل، ترکیب سودوافدرین در برخی بیماران با اثر تحریکی همراه بوده و علائمی چون اضطراب، تپش قلب، بیقراری و بیخوابی را به همراه میآورد.
در طول دوره مصرف این دارو، از رانندگی، کار با ماشینآلات صنعتی و فعالیتهایی که نیازمند هوشیاری کامل هستند دوری کنید. مصرف نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه یا چای غلیظ برای جبران خوابآلودگی، بار سنگینی بر قلب وارد میکند و توصیه نمیشود.
بر اساس دستورالعملهای مراجع رسمی سلامت، مصرف داروهای حاوی کدئین در کودکان زیر ۱۲ سال کاملاً ممنوع است. همچنین در افراد بین ۱۲ تا ۱۸ سال نیز در صورت ابتلا به مشکلات تنفسی یا آپنه خواب (توقف مقطعی تنفس در هنگام خواب) نباید از این دارو استفاده شود.
بدن برخی کودکان به دلیل ساختار ژنتیکی خاص کبد، کدئین را به شکلی پیشبینینشده و سریع به مورفین تبدیل میکند (افراد با سوختوساز فوقسریع). این وضعیت میتواند سبب مهار ناگهانی مرکز تنفس در مغز، کما و فوت کودک در خواب شود.
این شربت برای نوزادان و کودکان کمسن کاملاً ممنوع است. نسخه تجویزشده برای بزرگسالان را هرگز برای اطفال استفاده نکنید و در صورت مشاهده تنفس صدادار یا کبودی چهره در کودک، بیدرنگ به اورژانس اطفال مراجعه نمایید.
استفاده از این دارو در تمام طول دوران بارداری ممنوع است. سودوافدرین باعث انقباض عروق خونی جفت شده و اکسیژنرسانی به جنین را مختل میکند. علاوه بر این، مصرف کدئین خطر بروز علائم ترک مواد را پس از تولد در نوزاد (سندرم محرومیت نوزادی همراه با تشنج، بیقراری شدید و لرزش اندامها) به همراه دارد.
کدئین و ماده فعال حاصل از آن (مورفین) وارد شیر مادر میشوند. در صورتی که مادر متابولیسم سریعی داشته باشد، مقادیر مسمومکنندهای به بدن شیرخوار رسیده و افت کشنده تنفس ایجاد مینماید. سودوافدرین نیز باعث کاهش ترشح شیر میشود؛ بنابراین در صورت ضرورت مصرف این دارو، شیردهی باید قطع گردد.
مصرف همزمان با داروهای مهارکننده سیستم عصبی نظیر قرصهای خواب، بنزودیازپینها (مانند دیازپام، لورازپام یا آلپرازولام) یا سایر مسکنهای مخدر باعث تضعیف شدید هوشیاری و مرگ ناشی از خفگی تنفسی میشود.
مصرف همزمان جزء سودوافدرین با داروهای مهارکننده مونوآمیناکسیداز (دستهای از داروهای ضدافسردگی قدیمی نظیر سلژیلین یا ترانیلسیپرومین) یا در فاصله کمتر از دو هفته از قطع آنها، به بحران کشنده فشار خون بالا و پارگی رگهای مغز منجر خواهد شد.
بسیاری از قرصهای سرماخوردگی حاوی مواد ضداحتقان یا خلطآور هستند؛ مصرف موازی آنها با پکتورامین-سی فرد را در معرض مسمومیت شدید و اختلال ریتم قلب قرار میدهد.
این فرآورده تداخل مستقیمی با اغلب آنتیبیوتیکها ندارد، اما هماهنگی با پزشک معالج برای زمانبندی مصرف داروها الزامی است.
افرادی که سابقه بیماری عروق کرونر، پرفشاری خون کنترلنشده یا ضربان نامنظم قلب دارند نباید این دارو را مصرف کنند؛ زیرا سودوافدرین عروق را منقبض کرده و فشار روی عضله قلب را به شدت بالا میبرد.
مصرف این دارو در حملات حاد آسم یا نارسایی حاد ریه ممنوع است؛ زیرا کدئین با تضعیف تنفس مانع تخلیه ترشحات میشود. همچنین در دیابت نامتعادل، آب سیاه چشم، پرکاری تیروئید و بزرگی پروستات (به دلیل خطر انسداد خروج ادرار) مصرف آن منع دارد.
افراد سالخورده استعداد بالایی در تجربه یبوست شدید، احتباس ادراری، سرگیجه و سقوط ناشی از افت فشار دارند و مصرف این فرآورده در آنان باید صرفاً با کمترین دوز ممکن و با نظر پزشک انجام گیرد.
اثر آرامبخش بر رفلکس سرفه و باز شدن نسبی مجاری بینی معمولاً ظرف ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از بلعیدن آغاز میشود و این اثر بین ۴ تا ۶ ساعت در بدن برقرار میماند.
نرم شدن موکوس و ترشحات ریه توسط گایافنزین یک روند گامبهگام است که با مصرف مایعات کافی تسریع میشود تا ترشحات بدون آسیب به تارهای صوتی دفع شوند.
مدت مجاز مصرف این شربت نباید از ۳ تا ۵ روز فراتر برود. چنانچه سرفه پس از ۵ روز تسکین نیافت، ادامه درمان بیفایده و آسیبرسان بوده و نیازمند بررسی دقیق ریه است.
بله؛ این فرآورده به علت وجود کدئین فسفات، در صورت مصرف خودسرانه، با مقادیر فراتر از دستور، یا طولانیتر از زمان تجویز میتواند موجب تحمل دارویی (نیاز به دوز بیشتر برای دستیابی به اثر ابتدایی) و اعتیاد جسمانی و روانی گردد. به همین سبب مصرف آن صرفاً باید محدود و تحت نظارت باشد.
در مصرفهای طولانی یا دوزهای بالا، قطع ناگهانی سبب علائم خماری و سندرم محرومیت (مانند اضطراب شدید، لرزش دست، بیخوابی، تعریق سرد، پرخاشگری و دردهای منتشر عضلانی) میشود. بازگشت سرفه پس از پایان دوره کوتاه درمان نیز نشاندهنده پابرجا ماندن عفونت یا التهاب ریه است و نباید با ادامه دادن خودسرانه مصرف دارو مخفی شود.
پکتورامین-سی دارویی سه جزئی حاوی ترکیب خلطآور، ضداحتقان و مخدر ضدسرفه است؛ در حالی که اکسپکتورانتهای ساده غالباً جزء مخدر ندارند. دیفنهیدرامین کامپاند نیز پایهای ضدحساسیت دارد و به صورت متفاوتی در سرفههای خشک عمل میکند.
فرآوردههای گیاهی مانند شربتهای آویشن یا پیچک اثرات التیامبخش ملایمی بر گلو دارند؛ اما برای سرفههای زجرآور حاد و انسداد بینی، پکتورامین-سی به سبب اثر مهارکننده عصبی و عروقی قویتر عمل میکند.
بسیاری از بیماران بیان کردهاند که استفاده از یک نوبت پیش از خواب، حملات شدید سرفه را متوقف ساخته و شرایط خوابیدن را فراهم کرده است. با این حال برخی به دلیل وجود سودوافدرین تپش قلب و بیقراری شبانه را گزارش کردهاند.
عموم مصرفکنندگان به احساس رخوت، سنگینی پلکها و کند شدن عکسالعملهای روزمره اشاره دارند که ضرورت دوری از کارهای پرخطر و تمرکزبرانگیز را یادآوری میکند.
این فرآورده به دلیل مهار رفلکس سرفه توسط کدئین و نرم کردن مخاط با گایافنزین، در سرفههای ترکیبی ناشی از بیماریهای حاد تنفسی که با ترشحات چسبنده و حملات دردناک سرفه همزمان هستند بیشترین کاربرد را دارد.
این دارو خاصیتی دوگانه دارد؛ از یک طرف به دلیل داشتن گایافنزین خلطآور است و مخاط را روان میکند، و از طرف دیگر به واسطه کدئین یک سرکوبکننده رفلکس سرفه در مغز محسوب میشود و دفعات سرفه را کاهش میدهد.
اگر بعد از ۵ روز مصرف منظم سرفه تسکین پیدا نکرد، مصرف دارو را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید. تداوم سرفه میتواند نشانه عفونت میکروبی ریه، سینوزیت مزمن یا آغاز حملات آسم باشد.
مصرف چند روزه این دارو اثری بر هورمونهای زنانه ندارد؛ بینظمیهای خفیف دورهای در زمان سرماخوردگی معمولاً به دلیل استرس بیماری، تب و ضعف ایمنی ایجاد میشود و ارتباطی با اجزای این دارو ندارد.