دارویاب ، مرکز اطلاعات دارویی ایران

     
 

  

درمان آفت دهان:

الف- مقدمه: علت بیماری آفت دهان ناشناخته است. عوامل زمینه ساز این بیماری عبارتند از : ژنتیک، اختلالات خونی و نقص ایمنی. سایر فاکتورهای موثر در این بیماری شامل: استرس، خراشیدگی، کمبود ویتامین B12 و حساسیت غذایی هستند. در گذشته چنین پیش بینی می شد که منشاء آفت، ویروس یا باکتریای است ولی به کمک آزمایشات کشت میکروبی، سرولوژی و میکروسکوپ الکترونی، این نظرات اثبات نشده است و میکروب یا ویروس مشترکی بین مبتلایان به آفت دهان جداسازی نگردیده است.

تخمین زده می شود 20 الی 50 درصد افراد، در جوامع مختلف هر سال حداقل یکبار به آفت دهان مبتلا می شوند و تقریبا در 2 درصد موارد حالت وخیم و بسیار دردناک ایجاد می شود.(1)

آفت در 4-3 روز اول بسیار دردناک است و سپس بصورت خودبخود درد آن کاهش می یابد و در طول 14-10 روز بدون برجا گذاشتن اسکار برطرف می شود.(2)

ب-طبقه بندی انواع زخم های آفتی: بر حسب وضعیت بالینی ضایعات بیماران مبتلا آفت در سه گروه طبقه بندی می شوند:

  • آفت مینور: 85-80 درصد بیماران را شامل می شود. قطر آن 10-1 میلی متر است و پس از 14-10 روز بدون برجا گذاشتن اثر خودبخود برطرف می شود.

  • آفت ماژور: 15-10 درصد بیماران را شامل می شود همچنین بیماری ساتون هم گفته می شود (Sutton disease) . قطر آن بیشتر از 10 میلی متر است و پس از 30-10 روز یابیشتر با برجا گذاشتن اسکار خودبخود بر طرف می شود.

  • آفت هرپتی فرم: 10-5 درصد را شامل می شود. تشکیل شده از خوشه ای از زخم هایی کوچک که ممکن است سرتاسر مخاط دهان را در بر گیرد و پس از 14-10 روز برطرف می شود.(1)

          درمان: اولین هدف دارو درمانی در بیماران مبتلا به آفت دهان، کاهش درد، بازگشت به تغذیه طبیعی، بهبودی کامل و جلوگیری از تکرار تشکیل آفت می باشد. در اغلب موارد آفت مینور و هرپتی فرم بهتر است قبل از بروز بیماری درمان انجام شود که مطالعات گسترده در این زمینه الزامیست.(3)

  • بهترین درمان آفت دهان استفاده از عصاره گیاه شیرین بیان است که محتوی ضد التهاب های طبیعی و ترمیم کننده زخم است با نام AFTOGEL  که عوارض کورتیکواستروئیدها را  ندارد و طول مدت بیماری را کاهش می دهد.

  • استفاده موضعی از کورتیکوستروئید قوی 4-2 بار در روز باعث کوتاه شدن زمان RAS می گردد مخصوصا اگر در مراحل اولیه استفاده شود. استروئیدهای موضعی نسبت به مصرف سیستمیک ارجحیت دارند. در عین حال مصرف کورتیکواستروئیدها احتمال بروز کاندیدیازیس و سایر عفونت های ثانویه را افزایش می دهد. (4)

  • تزریق یک نوبت کورتیکوستروئید(مانند تریامسینولون) بعد از بی حسی موضعی در موارد حاد درمان مناسبی خواهد بود.

  • دهان چسب آملکسانوکس (Amlexanox paste 5%) که بصورت قرص دهان چسب در بعضی کشورها وجود دارد، درد آفت را کاهش می دهد.  در بیمارانی که مرتبا زخم های دهانی تکرار می شود(RAS)  و روند این بیماری را بخوبی می شناسند، قرار دادن یک نوبت از این دارو در زمان سوزش اولیه قبل از تشکیل آفت کمک آشکاری به درمان می نماید.(5و6)

  • مهار کننده های متالوپروتئیناز شامل تتراسیکلین، داکسی سیکلین و مینوسیکلیین در درمان RAS کاربرد دارند. داکسی سیکلین بصورت هیدروژل و مینوسییکلین بصورت محلول دهان شویه 2/0 درصد بطور قابل ملاحظه ای باعث بهبود آفت و کاهش درد می گردند و  مقادیر ناچیز دوز مصرفی دارو مانع از جذب سیستمیک و تغییر فلور دهان می گردد (7و8و9) این دسته داروئی نباید در زنان باردار و اطفال استفاده شود.

                      -   فراورده (Debacterol Canker Sore Pain Relief)  که در آمریکا فقط با تجویز پزشک و فراورده (Hyben X)  و در ایران                                                              بنام (ORALMEDIC) وجود دارد بصورت تک دوز درمانی کاربرد دارد(10)

                        -  مخاط چسب شیرین بیان با نام تجاری (CankerMelts GX patches) باعث پانسمان و کاهش درد آفت می گردد(11)

  • درمان علامتی  شامل بی حس کننده ها و مواد پانسمان کننده. معمولا زمانی استفاده می شوند که آفت کوچک و تعداد آن محدود باشد جهت کاهش درد و تسهیل در غذا خوردن کاربرد دارد.

         . بنزوکائین معمول ترین بی حس کننده موضعی است که بصورت موقت باعث کاهش درد می شود و موقع لزوم(قبل از غذا) با پنبه روی موضع قرار می گیرد. فراورده های متنوعی  با غلظت4/6 درصد تا 20 درصد بنزوکائین بصورت OTC (بدون نیاز به نسخه) در کشورهای مختلف وجود دارد از جمله:

    Anbesol, Hurricaine Liquid and Gel, Kank-A, Orabase B, Oralief, and Zilactin B

                             مقادیر زیاد بنزوکائین ممکن است منجر به سمیت نرونی شود

                             . ژل لیدوکائین نیز در این مورد کاربرد دارد، البته در اطفال مسمومیت ایجادمی کند.

                           . دیفن هیدامین بصورت دهان شویه یا مصرف موضعی با پنبه و نیز ترکیب 50:50 با شربت منیزیم هیدروکساید در کاهش درد موثر است.

     

    ج-آفتوژل:

     یک اختراع  جدید در دارورسانی به بافت مخاطی  و درمان آفت دهان است. درد و التهاب زخم های دهان را به سرعت کاهش می دهد و این بیماری را در کوتاه ترین زمان بهبود می بخشد.

    ماده موثره موجود در این دارو، عصاره گیاه شیرین بیان(Licorice) است که اثرات معجزه آسای آن در ترمیم  انواع زخم و کاهش  التهاب اثبات شده است.  گلیسیریزیک اسید  موجود در  این دارو علاوه  بر اثرات  ضد درد و ضد التهاب  ( شبیه به کورتیکواستروئیدها)، خواص ضد باکتری، ضد قارچ و ضد ویروس را نیز هم زمان دارا می باشد و بر خلاف داروهای  کورتیکواستروئیدی که احتمال بروز قارچ در دهان را افزایش می دهند، این دارو از رشد قارچ و باکتری در دهان جلوگیری می کند.

    استفاده از آفتوژل بسیار ساده است و با قرار گرفتن یک پرک روی زخم آفت، فرم دارو تغییر  می کند و لایه  محافظی روی زخم ایجاد می شود و در زمان 20 دقیقه دارو در محل زخم تثبیت می شود.

     

    د-منابع:

    1-توانگر،عاطفه. فرمولاسیون، ساخت داروی گیاهی گلنار و بررسی میزان اثربخشی آن بر بهبود زخمهای آفتی عود کننده دهان. پایان نامه تخصصی دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، دانشکده دندانپزشکی، 1387

    2- Porter SR, Hegarty A, Kaliakatsou F, Hodgson TA,Scully C. 2000. Recurrent

    3- جهانشاهی غلامرضا. راهنمای تشخیص افتراقی بیماری های دهان. اصفهان: کنکاش، 1372، صفحات 250-233

    4-Holbrook WP, Kristmundsdottir T, Loftsson T. Aqueous hydrocortisone mouthwash solution: clinical evaluation. Acta Odontol Scand. Jun 1998;56(3):157-60.

    5-Bell J. Amlexanox for the treatment of recurrent aphthous ulcers. Clin Drug Investig. 2005;25(9):555-66.

    6-Binnie WH, Curro FA, Khandwala A, Van Inwegan RG. Amlexanox oral paste: a novel treatment that accelerates the healing of aphthous ulcers. Compend Contin Educ Dent. Nov 1997;18(11):1116-8, 1120-2, 1124 passim.

    7-Murray B, McGuinness N, Biagioni P, et al. A comparative study of the efficacy of Aphtheal in the management of recurrent minor aphthous ulceration. J Oral Pathol Med. Aug 2005;34(7):413-9.

    8-Gorsky M, Epstein J, Raviv A, Yaniv R, Truelove E. Topical minocycline for managing symptoms of recurrent aphthous stomatitis. Spec Care Dentist. Jan-Feb 2008;28(1):27-31.

    9-Skulason S, Holbrook WP, Kristmundsdottir T. Clinical assessment of the effect of a matrix metalloproteinase inhibitor on aphthous ulcers. Acta Odontol Scand. Feb 2009;67(1):25-9.

    10-Rhodus NL, Bereuter J. An evaluation of a chemical cautery agent and an anti-inflammatory ointment for the treatment of recurrent aphthous stomatitis: a pilot study. Quintessence Int. Dec 1998;29(12):769-73.

    11-Moghadamnia AA, Motallebnejad M, Khanian M. The efficacy of the bioadhesive patches containing licorice extract in the management of recurrent aphthous stomatitis. Phytother Res. Feb 2009;23(2):246-50.