دسیپرامین یک داروی ضد افسردگی سه حلقهای (TCA) و متابولیت فعال داروی ایمیپرامین است. این دارو به عنوان یک مهارکننده قوی بازجذب نوراپینفرین عمل کرده و اثرات ضعیفتری بر بازجذب سروتونین دارد. به دلیل پروفایل اثرات جانبی و وجود داروهای جدیدتر با ایمنی بالاتر، امروزه دسیپرامین به عنوان خط اول درمان افسردگی در نظر گرفته نمیشود، اما همچنان جایگاه مهمی در درمان موارد مقاوم و برخی شرایط خاص دیگر دارد.
موارد مصرف تایید شدهاختلال افسردگی اساسی
توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: - دسیپرامین برای درمان اختلال افسردگی اساسی در بزرگسالان تایید شده است. مکانیسم اصلی اثر ضد افسردگی آن به مهار بازجذب نوراپینفرین در سیناپسهای عصبی نسبت داده میشود که منجر به افزایش غلظت این نوروترانسمیتر و تقویت پیامرسانی نورآدرنرژیک در مغز میگردد.
- در رویکرد بالینی مدرن، دسیپرامین معمولاً برای بیمارانی تجویز میشود که به داروهای خط اول مانند مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) یا مهارکنندههای بازجذب سروتونین-نوراپینفرین (SNRIs) پاسخ ندادهاند یا قادر به تحمل آنها نیستند. همچنین ممکن است در بیماران مبتلا به افسردگی با ویژگیهای ملانکولیک یا بیمارانی که دچار خستگی مفرط، بیحالی و کاهش انگیزه هستند، به دلیل اثرات محرککننده ناشی از تقویت سیستم نورآدرنرژیک، انتخاب مناسبی باشد.
- پزشک باید درمان را با دوز پایین شروع کرده و به تدریج دوز را افزایش دهد تا تحملپذیری بیمار سنجیده شود و خطر عوارض جانبی، به ویژه اثرات قلبی و آنتیکولینرژیک، به حداقل برسد.
موارد مصرف خارج برچسبدردهای نوروپاتیک
توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: - دسیپرامین یکی از داروهای موثر و با پشتوانه علمی قوی برای مدیریت دردهای نوروپاتیک مزمن، به ویژه نوروپاتی دیابتی دردناک و نورالژی پس از هرپس است. اثر ضد درد این دارو مستقل از اثر ضد افسردگی آن است و از طریق تقویت مسیرهای مهاری درد نزولی در نخاع، که عمدتاً توسط نوراپینفرین میانجیگری میشوند، اعمال میگردد.
- نکته بالینی مهم این است که دوز مورد نیاز برای تسکین درد معمولاً کمتر از دوز لازم برای درمان افسردگی است و شروع اثر ضد درد آن نیز سریعتر اتفاق میافتد. دسیپرامین به دلیل داشتن اثرات آنتیکولینرژیک کمتر نسبت به سایر داروهای سه حلقهای مانند آمیتریپتیلین، در بیماران سالمند که بیشتر مستعد عوارضی مانند گیجی، یبوست و احتباس ادرار هستند، انتخاب ارجحتری محسوب میشود.
اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD)
توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: - دسیپرامین به عنوان یک داروی خط دوم یا سوم برای درمان اختلال نقص توجه/بیشفعالی در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان استفاده میشود. این دارو زمانی تجویز میشود که داروهای محرک (مانند متیلفنیدات) یا داروهای غیرمحرک خط اول (مانند آتوموکستین) موثر نبوده، منع مصرف داشته یا توسط بیمار تحمل نشوند. مکانیسم اثر آن در این اختلال، افزایش سطح نوراپینفرین در قشر پیشفرونتال مغز است که به بهبود تمرکز، توجه و کنترل تکانه کمک میکند.
با توجه به گزارشهای نادر از مرگ ناگهانی قلبی در کودکان تحت درمان با دسیپرامین، انجام نوار قلب (ECG) قبل از شروع درمان و پایش دورهای آن برای ارزیابی فاصله QT و سایر پارامترهای قلبی الزامی است.
بولیمیا نروزا
توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک:شواهد بالینی نشان میدهند که دسیپرامین میتواند در کاهش فراوانی دورههای پرخوری و پاکسازی در بیماران مبتلا به بولیمیا نروزا موثر باشد. با این حال، استفاده از این دارو در این جمعیت از بیماران با ریسک بالایی همراه است. بیماران مبتلا به بولیمیا به دلیل استفراغ مکرر و سوء مصرف ملینها، مستعد اختلالات الکترولیتی (به ویژه هیپوکالمی) هستند که این وضعیت خود میتواند آستانه تشنج را کاهش داده و خطر آریتمیهای قلبی را افزایش دهد. از آنجا که داروهای سه حلقهای نیز میتوانند این خطرات را تشدید کنند، تجویز دسیپرامین نیازمند انتخاب دقیق بیمار و پایش دقیق وضعیت قلبی و الکترولیتهای او است.
سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: - دسیپرامین، به خصوص در درمان سندرم روده تحریکپذیر با اسهال غالب (IBS-D)، کاربرد دارد. این دارو از دو طریق به بهبود علائم کمک میکند: اول، اثرات آنتیکولینرژیک آن باعث کاهش حرکات روده و کند شدن ترانزیت گوارشی میشود. دوم، با تأثیر بر سیستم عصبی مرکزی، درک درد احشایی را که یکی از مولفههای اصلی درد در بیماران IBS است، کاهش میدهد. دوزهای پایین این دارو برای این منظور کافی بوده و تحملپذیری بهتری دارند.