اپی نفرین، که یک کاتکولآمین درونزا و آگونیست قوی گیرندههای آلفا و بتا آدرنرژیک است، به دلیل شروع اثر سریع و تأثیرات قدرتمند بر سیستم قلبی-عروقی و تنفسی، یکی از حیاتیترین داروها در طب اورژانس محسوب میشود. این راهنمای جامع بر اساس منابع بالینی بینالمللی برای استفاده پزشکان تدوین شده است.
۱. موارد مصرف تأیید شده موارد تأیید شده برای اپی نفرین بر نجات جان در شرایط اورژانسی و مدیریت عوارض جانبی پروسیجرهای پزشکی تمرکز دارد:
الف. درمان اورژانسی آنافیلاکسی
این مورد، مهمترین و اصلیترین کاربرد اپی نفرین است.
توضیحات کاربردی و بالینی: - مکانیسم عمل: اپی نفرین با فعالسازی سریع گیرندههای آلفا-۱، باعث انقباض عروق میشود و فشار خون افت کرده (هیپوتانسیون) ناشی از گشاد شدن عروق محیطی را معکوس میکند. همچنین با فعالسازی گیرندههای بتا-۲ در مجاری هوایی، باعث گشاد شدن برونشها (برونکودیلاتاسیون) میشود و اسپاسم و تنگی نفس را برطرف میکند.
- اثرات اضافی: با فعالسازی گیرندههای بتا-۱، نیروی انقباضی قلب را افزایش داده و ترشح واسطههای التهابی از ماست سلها را مهار میکند.
- مسیر تجویز: تجویز عضلانی (IM) در عضله ران (در کیتهای خودکار تزریق) مسیر ارجح در فوریتهای اولیه است، زیرا جذب سریعتر و قابل پیشبینیتری نسبت به تزریق زیر جلدی (SC) دارد.
ب. احیای قلبی-ریوی و درمان ایست قلبی
اپی نفرین سنگ بنای درمان دارویی در پروتکلهای احیای قلبی-ریوی است.
توضیحات کاربردی و بالینی: - مکانیسم عمل: اپی نفرین عمدتاً از طریق اثرات آلفا آدرنرژیک خود عمل میکند. انقباض عروق محیطی شدید، مقاومت عروقی سیستمیک را افزایش میدهد که منجر به بهبود فشار پرفیوژن کرونری و مغزی در طول ماساژ قلبی میشود.
- ریتمها: در همه ریتمهای ایست قلبی (آسیستول، فعالیت الکتریکی بدون نبض، فیبریلاسیون بطنی یا تاکیکاردی بطنی بدون نبض پس از شوک اولیه) استفاده میشود.
- مسیر تجویز: مسیر وریدی (IV) یا داخل استخوانی (IO) ارجح هستند.
ج. به عنوان داروی کمکی در بیحسکنندههای موضعی
اپی نفرین به طور معمول به محلولهای بیحسکننده موضعی مانند لیدوکائین اضافه میشود.
توضیحات کاربردی و بالینی: - مکانیسم عمل: به دلیل خاصیت قوی منقبضکننده عروق (واسوکانستریکتور) ناشی از فعالسازی گیرندههای آلفا-۱، جریان خون موضعی را کاهش میدهد.
- اثرات بالینی: این امر دو مزیت اصلی دارد: ۱. خونریزی موضعی در ناحیه جراحی را کاهش داده و دید جراح را بهتر میکند (هموستاز). ۲. سرعت جذب ماده بیحسکننده به گردش خون سیستمیک را کند کرده و مدت زمان و عمق اثر بیحسی موضعی را طولانیتر میکند و در عین حال خطر سمیت سیستمیک ماده بیحسکننده را کاهش میدهد.
۲. موارد مصرف خارج از برچسب اپی نفرین به دلیل گستردگی اثرات آدرنرژیک، در شرایط بالینی دیگری نیز استفاده میشود که خارج از دستورالعملهای تأیید شده اصلی است:
الف. درمان خروسک
توضیحات کاربردی و بالینی: - مکانیسم عمل: تجویز اپی نفرین به صورت نبولایزر (استنشاقی) برای درمان برونشیولیت و خروسک (لاریگوتراکئیت) استفاده میشود. اثر آلفا آدرنرژیک اپی نفرین باعث انقباض عروق در مخاط ملتهب زیرگلوت (ناحیه زیر تارهای صوتی) شده و تورم مخاط را کاهش میدهد.
- اهمیت: این کار باعث بهبود سریع انسداد راه هوایی فوقانی و کاهش صدای تنفس (استریدور) میشود. با این حال، به دلیل خطر بازگشت علائم پس از اتمام اثر، کودک باید حداقل دو تا سه ساعت پس از نبولایزر تحت پایش قرار گیرد.
ب. درمان شوک سپتیک مقاوم یا افت فشار خون شدید
توضیحات کاربردی و بالینی: - مکانیسم عمل: در شوک سپتیک، اپی نفرین به عنوان یک گشادکننده عروق و همچنین یک اینوتروپیک (افزایشدهنده انقباض قلب) عمل میکند. در شرایطی که عوامل خط اول (مانند نوراپی نفرین) نتوانستهاند فشار خون را به حد کافی افزایش دهند، از اپی نفرین برای افزایش مقاومت عروقی سیستمیک و برونده قلبی استفاده میشود.
- وضعیت بالینی: استفاده از آن در این شرایط به دلیل افزایش خطر تاکیکاردی، آریتمی و اسیدوز لاکتیک (به دلیل تأثیر بر گیرندههای بتا-۲ و افزایش تولید لاکتات) به طور کلی به عنوان داروی خط دوم یا سوم در نظر گرفته میشود و نیاز به پایش دقیق همودینامیک دارد.
ج. درمان برونکواسپاسم مقاوم در آسم حاد
توضیحات کاربردی و بالینی: - مکانیسم عمل: در حملات آسم حاد شدید که به درمانهای استاندارد بتا-۲ آگونیستهای انتخابی (مانند آلبوترول/سالبوتامول) پاسخ نمیدهند، اپی نفرین زیر جلدی یا عضلانی میتواند به عنوان یک داروی نجاتبخش استفاده شود. اثر بتا-۲ آن باعث گشاد شدن قوی مجاری هوایی میشود.
- احتیاط: به دلیل اثرات غیر انتخابی آن بر گیرندههای بتا-۱ قلب، استفاده از آن به دلیل خطر عوارض قلبی، معمولاً محدود به موارد شدید و مقاوم به درمانهای خط اول است.