قرص فورتیدکس 4 میلی گرم

دگزامتازون یک کورتیکواستروئید قوی با اثر ضد التهابی و سرکوب‌کننده سیستم ایمنی است که در طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها کاربرد دارد. موارد مصرف آن شامل کاربردهای رسمی تأیید شده (توسط سازمان‌های نظارتی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا) و کاربردهای خارج برچسب می‌باشد.

۱. موارد مصرف تأیید شده

این موارد عمدتاً بر اساس خاصیت ضد التهابی قوی و توانایی دگزامتازون در تعدیل سیستم ایمنی استوار هستند:

الف) اختلالات التهابی و روماتیسمی

بیماری‌های روماتیسمی:

• به عنوان درمان کمکی کوتاه‌مدت برای کنترل حملات حاد یا تشدید بیماری‌های التهابی مانند آرتریت روماتوئید، آرتریت پسوریاتیک، و آرتریت نقرسی حاد.
• نکته بالینی: دگزامتازون به دلیل قدرت بالا و نیمه‌عمر طولانی، اغلب برای کنترل التهاب‌های شدید مفصلی در دوره‌های کوتاه مورد استفاده قرار می‌گیرد تا از آسیب مفصلی بیشتر جلوگیری شود.

ب) اختلالات آندوکرین (غدد درون‌ریز)

نارسایی آدرنال (اولیه یا ثانویه):

• اگرچه هیدروکورتیزون یا کورتیزون ترجیح داده می‌شوند، دگزامتازون می‌تواند به عنوان جایگزین گلوکوکورتیکوئید استفاده شود.
• نکته بالینی: دگزامتازون فعالیت مینرالوکورتیکوئیدی کمی دارد، بنابراین در درمان نارسایی آدرنال، باید حتماً با یک مینرالوکورتیکوئید مانند فلوئوکورتیزون همراه شود.

هیپرپلازی مادرزادی آدرنال:

• برای تنظیم تعادل هورمونی و کاهش سطح آندروژن.

تست تشخیصی سندرم کوشینگ:

• به عنوان تست سرکوب دگزامتازون برای تمایز بین علل مختلف افزایش کورتیزول.

ج) بیماری‌های تنفسی و آلرژیک شدید

تشدید آسم حاد و آلرژی‌های شدید:

• برای کنترل سریع التهاب و ادم در شرایط تهدیدکننده حیات مانند واکنش‌های حساسیتی دارویی، واکنش‌های آنافیلاکسی و آسم شدید.
• نکته بالینی: در موارد حاد، تجویز وریدی یا عضلانی دگزامتازون به دلیل شروع اثر سریع و قوی، به شکل خوراکی ترجیح داده می‌شود.

د) بیماری‌های نئوپلاستیک (سرطانی)

مدیریت تسکینی لوسمی‌ها و لنفوم‌ها:

• به عنوان بخشی از پروتکل‌های شیمی‌درمانی، به‌ویژه در سرطان‌های خونی.

میلوم مولتیپل:

• دگزامتازون جزء اصلی رژیم‌های درمانی ترکیبی برای این بیماری است.
• نکته بالینی: در انکولوژی، دگزامتازون نه تنها به عنوان یک عامل ضد تومور در برخی بیماری‌ها عمل می‌کند، بلکه برای کنترل عوارض جانبی شیمی‌درمانی مانند تهوع و استفراغ نیز استفاده می‌شود.

ه) ادم مغزی

ادم مغزی ناشی از تومور، آبسه یا جراحی:

• دگزامتازون برای کاهش التهاب و فشار داخل جمجمه‌ای استفاده می‌شود.
• نکته بالینی: دگزامتازون انتخاب اول برای ادم مغزی عروقی (ناشی از تومور) است، اما در ادم ناشی از سکته یا تروما با احتیاط بیشتری مصرف می‌شود.
• دوز بالا (مثلاً ۱۰ میلی‌گرم وریدی به دنبال دوزهای نگهدارنده) معمولاً برای شروع درمان تجویز می‌شود.

۲. موارد مصرف خارج برچسب

این موارد بر اساس شواهد بالینی قوی و تجارب تخصصی، در جامعه پزشکی رایج هستند:

تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی:

• استفاده از دگزامتازون به صورت روتین به عنوان یک ضد تهوع قوی در ترکیب با سایر داروهای ضد استفراغ.
• نکته بالینی: تجویز دگزامتازون وریدی یا خوراکی قبل از شیمی‌درمانی به طور قابل توجهی خطر تهوع و استفراغ تأخیری را کاهش می‌دهد.

کووید-۱۹:

• در بیماران بستری مبتلا به کووید-۱۹ که نیاز به حمایت اکسیژن دارند (اعم از اکسیژن مکمل، ونتیلاسیون غیرتهاجمی یا تهاجمی).
• نکته بالینی: بر اساس شواهد بالینی، دگزامتازون تنها کورتیکواستروئیدی است که به طور قطع مرگ و میر ناشی از کووید-۱۹ را در بیمارانی که نیاز به اکسیژن درمانی دارند، کاهش داده است.

بیماری ارتفاع :

• برای پیشگیری و درمان علائم شدید بیماری حاد ارتفاع (به ویژه ادم مغزی ارتفاع بالا).
• نکته بالینی: دگزامتازون می‌تواند علائم را تسکین دهد اما جایگزین اصلی پایین آمدن سریع از ارتفاع نیست.

فشرده‌سازی نخاعی ناشی از متاستاز:

• تجویز دوزهای بالا برای کاهش ادم اطراف تومور و حفظ عملکرد عصبی تا زمان درمان قطعی (جراحی یا رادیوتراپی).
• نکته بالینی: شروع سریع دوزهای بالا در این شرایط، یک فوریت پزشکی محسوب می‌شود.

درمان پیش از زایمان برای هیپرپلازی مادرزادی آدرنال:

• استفاده در دوران بارداری به صورت آزمایشی برای جلوگیری از ابهام جنسیتی در جنین‌های دختر در معرض خطر (این کاربرد بحث‌برانگیز است و با احتیاط شدید انجام می‌شود).