سیزاپراید یک عامل محرک حرکات دستگاه گوارش است که از طریق افزایش آزادسازی استیلکولین در شبکه عصبی میانعضلانی عمل میکند.
موارد مصرف تایید شده (اندیکاسیونهای رسمی)لازم به ذکر است که به دلیل مخاطرات قلبی، استفاده از این دارو در بسیاری از کشورها محدود شده یا تحت برنامههای نظارتی خاص قرار دارد. موارد تایید شده اصلی عبارتند از:
۱. درمان علامتی سوزش سر دل شبانه در بیماری رفلاکس معده به مری
- سیزاپراید برای بیمارانی تایید شده است که به تغییر سبک زندگی یا سایر داروهای سرکوبکننده اسید پاسخ مناسبی ندادهاند.
- نکته بالینی: این دارو با افزایش فشار دریچه تحتانی مری و بهبود تخلیه مری، مانع از بازگشت محتویات معده در هنگام خواب میشود. پزشک باید پیش از تجویز، از عدم وجود اختلالات ریتم قلب اطمینان حاصل کند.
۲. اختلالات حرکتی دستگاه گوارش
در برخی پروتکلهای بینالمللی، سیزاپراید برای مدیریت شرایطی که در آن حرکات رو به جلوی محتویات گوارشی مختل شده است، استفاده میشود.
موارد مصرف خارج از برچسب (کاربردهای بالینی جانبی)پزشکان در شرایط خاص و با در نظر گرفتن نسبت سود به ضرر، این دارو را در موارد زیر نیز به کار میبرند:
۱. فلج معده (گاستروپارزی)
- در بیمارانی که دچار تاخیر در تخلیه معده هستند (به ویژه در بیماران دیابتی)، سیزاپراید میتواند با هماهنگ کردن حرکات معده و دوازدهه، علائمی نظیر تهوع، استفراغ و احساس سیری زودرس را کاهش دهد.
- رویکرد بالینی: برخلاف متوکلوپرامید، سیزاپراید عوارض خارج هرمی (لرزش و اختلالات حرکتی) ایجاد نمیکند، اما پایش قلبی در آن بسیار حیاتیتر است.
۲. یبوست مزمن شدید و تنبلی روده
- در مواردی که یبوست به درمانهای رایج پاسخ نمیدهد یا در بیمارانی که دچار انسداد کاذب روده هستند، سیزاپراید برای تحریک حرکات روده بزرگ تجویز میشود.
- رویکرد بالینی: این دارو با اثر بر گیرندههای اختصاصی در دیواره روده، زمان انتقال مواد دفعی را کاهش میدهد.
۳. رفلاکس اطفال (با احتیاط بسیار زیاد)
- در گذشته برای درمان رفلاکس شدید در نوزادان استفاده میشد، اما امروزه به دلیل خطر آریتمیهای قلبی مرگبار در اطفال، این کاربرد بسیار محدود شده و تنها در موارد مقاوم به درمان و تحت نظارت دقیق متخصص گوارش اطفال انجام میگیرد.
هشدارها و نکات حیاتی برای پزشک
- خطر طولانی شدن فاصله کیو-تی: مهمترین خطر سیزاپراید، پتانسیل ایجاد آریتمیهای بطنی خطرناک است. انجام نوار قلب پیش از شروع درمان و در حین آن الزامی است.
- تداخلات دارویی: مصرف همزمان با داروهایی که آنزیمهای کبدی را مهار میکنند (مانند ضد قارچهای خانواده آزول یا برخی آنتیبیوتیکها مانند کلاریترومایسین) اکیداً ممنوع است، زیرا سطح خونی سیزاپراید را به شدت افزایش داده و خطر مرگ ناگهانی را بالا میبرد.
- منع مصرف در ناهنجاریهای الکترولیتی: در صورت وجود سطح پایین پتاسیم یا منیزیم در خون، تجویز این دارو تا زمان اصلاح کامل الکترولیتها باید به تعویق بیفتد.