موارد مصرف تایید شدهدر این بخش، کاربردهایی که توسط سازمانهای معتبر جهانی تایید شدهاند، به همراه نکات بالینی آورده شده است:
۱. درمان ضربان قلب پایین یا برادیکاردی علامتدار
- آتروپین به عنوان خط اول درمان در بزرگسالانی که دچار کاهش ضربان قلب همراه با علائم بالینی مانند افت فشار خون، شوک یا نارسایی قلبی هستند، شناخته میشود. پزشک باید توجه داشته باشد که در موارد انسدادهای قلبی درجه بالا، آتروپین ممکن است موثر نباشد و نیاز به ضربانساز خارجی باشد.
۲. مسمومیت با عوامل ضد کولیناستراز و سموم کشاورزی
- این دارو پادزهر حیاتی در مواجهه با سموم ارگانوفسفره و گازهای اعصاب است. در پروتکلهای بالینی، آتروپینسازی باید تا زمان رفع ترشحات ریوی و بهبود تنفس ادامه یابد. در این موارد، دوزهای بسیار بالا و مکرر ممکن است مورد نیاز باشد که پزشک باید به دقت وضعیت ریوی بیمار را پایش کند.
۳. داروی پیش از بیهوشی برای کنترل ترشحات
- آتروپین جهت کاهش ترشحات بزاق و مجاری تنفسی پیش از جراحی استفاده میشود. این کار ریسک بسته شدن راه هوایی بر اثر ترشحات را در حین بیهوشی عمومی کاهش میدهد. همچنین برای جلوگیری از رفلکسهای عصبی که منجر به ایست قلبی در حین جراحی میشوند، کاربرد دارد.
۴. درمان اسپاسمهای دستگاه گوارش و ادراری
- به عنوان یک داروی کمکی در درمان زخمهای گوارشی، سندروم روده تحریکپذیر و بیاختیاری ادراری ناشی از بیشفعالی مثانه استفاده میشود. پزشک باید در نظر داشته باشد که این دارو با کاهش حرکات دستگاه گوارش، ممکن است باعث یبوست شدید شود.
۵. کاربردهای چشمپزشکی (قطره یا پماد)
- برای ایجاد گشادی مردمک و فلج کردن عضلات تطابقی چشم در معاینات دقیق یا درمان التهابهای خاص چشم (مانند ایریت) به کار میرود.
موارد مصرف خارج از برچسب این موارد بر اساس شواهد علمی معتبر در دنیا استفاده میشوند اما ممکن است هنوز در برچسب رسمی دارو ثبت نشده باشند:
۱. کنترل آبریزش دهان در بیماریهای عصبی
- در بیمارانی که دچار پارکینسون، فلج مغزی یا بیماریهای مشابه هستند و از آبریزش بیش از حد دهان رنج میبرند، دوزهای پایین آتروپین (گاهی به صورت قطره زیرزبانی) برای خشک کردن ترشحات و بهبود کیفیت زندگی بیمار تجویز میشود.
۲. کنترل نزدیکبینی در کودکان
- تحقیقات گسترده بینالمللی نشان داده است که استفاده از دوزهای بسیار پایین آتروپین چشمی (به عنوان مثال غلظت یک صدم درصد) میتواند سرعت پیشرفت نزدیکبینی را در کودکان به طور قابل توجهی کاهش دهد. این مورد یکی از پربحثترین کاربردهای نوین آتروپین در چشمپزشکی است.
۳. تنگی خروجی معده در نوزادان
- در برخی موارد نادر که جراحی برای تنگی پیلور در نوزادان امکانپذیر نیست، پزشکان از آتروپین وریدی یا خوراکی به عنوان یک گزینه درمانی جایگزین برای شل کردن عضلات پیلور استفاده میکنند. این روش نیاز به پایش بسیار دقیق قلبی و تنفسی نوزاد دارد.
۴. درمان سکسکههای مقاوم
- در مواردی که سکسکه به درمانهای رایج پاسخ نمیدهد، گاهی از خواص ضد اسپاسم آتروپین برای آرام کردن دیافراگم استفاده میشود. این کاربرد تنها زمانی توصیه میشود که سایر گزینههای دارویی شکست خورده باشند.
۵. استفاده در تصویربرداریهای خاص گوارشی
- برای کاهش حرکات روده در حین انجام برخی تصویربرداریهای دقیق (مانند سیتیاسکن یا امآرآی شکمی) استفاده میشود تا وضوح تصاویر به دلیل حرکت روده کاهش نیابد.
نکات مهم بالینی و احتیاطات ویژه برای پزشکان - تداخل با گلوکوم: مصرف آتروپین در بیماران مبتلا به آبسیاه با زاویه بسته مطلقاً ممنوع است زیرا میتواند فشار داخل چشم را به سرعت افزایش داده و منجر به کوری شود.
- پدیده برادیکاردی معکوس: در صورتی که آتروپین با دوز بسیار پایین (کمتر از نیم میلیگرم در بزرگسالان) یا با سرعت بسیار کم تزریق شود، ممکن است به جای افزایش ضربان قلب، باعث کاهش بیشتر آن شود.
- احتباس ادرار: در آقایان مسن با سابقه بزرگی پروستات، پزشک باید احتمال احتباس ادرار ناگهانی پس از تزریق را در نظر بگیرد.
- پایش قلبی: در بیماران مبتلا به بیماریهای عروق کرونر، افزایش ضربان قلب ناشی از آتروپین میتواند منجر به افزایش نیاز اکسیژن قلب و تشدید درد قفسه سینه یا سکته قلبی شود.