سرنگ آماده تزریق پلگریدی 63 میکروگرم/ 0.5 میلی لیتر

سندرم بالینی مجزا

• این وضعیت به نخستین حمله عصبی حاد یا تحت حاد اطلاق می شود که ناشی از التهاب و میلین زدایی در یک یا چند نقطه از سیستم عصبی مرکزی بوده، حداقل ۲۴ ساعت به طول انجامیده و با تب یا عفونت همراه نباشد.

• تجویز اینترفرون بتا یک آ در بیماران مبتلا به سندرم بالینی مجزا که در تصویربرداری مغزی خود دارای ضایعات متعدد بدون علامت و منطبق با الگوی ام اس هستند و در معرض خطر بالای تبدیل به ام اس قطعی قرار دارند، بسیار حیاتی است. مطالعات بالینی کلیدی نشان داده اند که شروع زودهنگام این دارو پس از اولین حمله عصبی (مانند التهاب عصب بینایی، سندرم های ساقه مغز یا میلیت عرضی ناقص)، زمان بروز دومین حمله بالینی و در نتیجه تبدیل بیماری به ام اس قطعی را به شکل معنی داری به تاخیر می اندازد. پزشک باید پیش از شروع درمان، سایر علل مقلد ام اس از جمله بیماری های روماتولوژیک، عفونی و عروقی را رد کرده و بیمار را از نظر عملکرد کبدی، شمارش کامل سلول های خونی و وضعیت تیروئید ارزیابی کند.

ام اس عود کننده فروکش کننده

• این فرم شایع ترین شکل بیماری ام اس است که با حملات مشخص و واضح عصبی (عود) و به دنبال آن دوره های بهبودی کامل یا نسبی (فروکش) مشخص می شود و در فواصل بین حملات، پیشرفت قابل توجهی در بیماری مشاهده نمی گردد.

• در بیماران مبتلا به ام اس عود کننده فروکش کننده، اینترفرون بتا یک آ به عنوان یک درمان خط اول ایمن و با سابقه طولانی مصرف شناخته می شود. تجویز این دارو به طور متوسط نرخ عود سالانه را حدود سی درصد کاهش می دهد و مانع از شکل گیری ضایعات جدید جذب کننده ماده حاجب و بزرگ شدن ضایعات قبلی در تصویربرداری مغز می شود. در تصمیم گیری بالینی، این دارو بیشتر برای بیمارانی مناسب است که بیماری آن ها فعالیت خفیف تا متوسط دارد، عوامل پیش آگهی بد (مانند ضایعات نخاعی یا مخچه ای متعدد در شروع بیماری) ندارند و یا به دلیل برنامه ریزی برای بارداری یا نگرانی از عوارض داروهای سرکوب کننده قوی ایمنی، نیازمند یک داروی تعدیل کننده ایمنی با پروفایل ایمنی شناخته شده هستند. پزشکان باید توجه داشته باشند که دوزهای بالاتر و با فواصل کمتر (مانند فرم زیرجلدی سه بار در هفته با دوز ۴۴ میکروگرم در مقایسه با فرم عضلانی هفتگی با دوز ۳۰ میکروگرم) در کوتاه مدت تاثیر بیشتری بر کاهش نرخ عود دارند، اما با بروز بیشتر عوارض در محل تزریق و احتمال بالاتر تولید آنتی بادی های خنثی کننده همراه هستند.

ام اس پیشرونده ثانویه فعال

• بسیاری از بیماران مبتلا به فرم عود کننده فروکش کننده، پس از گذشت سال ها وارد فازی می شوند که در آن تخریب عصبی و پیشرفت ناتوانی به صورت پیوسته ادامه می یابد. اگر این بیماران همچنان دچار حملات حاد بالینی شوند یا در تصویربرداری آن ها شواهدی از التهاب فعال (ضایعات جدید یا جذب کننده ماده حاجب) دیده شود، بیماری آن ها به عنوان ام اس پیشرونده ثانویه فعال طبقه بندی می شود.

• اینترفرون بتا یک آ تنها در آن دسته از بیماران مبتلا به ام اس پیشرونده ثانویه اندیکاسیون دارد که بیماری آن ها هنوز دارای جزء التهابی فعال (وجود عودهای بالینی روی زمینه پیشرونده) است. در این گروه، دارو می تواند دفعات عود را کاهش داده و سرعت پیشرفت ناتوانی را تا حدی کند نماید. نکته بالینی بسیار مهم برای پزشکان این است که در فرم پیشرونده ثانویه غیرفعال (که در آن بیمار بدون داشتن حمله حاد یا ضایعه فعال در تصویربرداری، صرفا دچار بدتر شدن تدریجی عملکرد حرکتی و شناختی می شود) و همچنین در ام اس پیشرونده اولیه، اینترفرون بتا یک آ هیچ گونه اثربخشی تایید شده ای ندارد و تجویز آن تنها بیمار را در معرض عوارض جانبی دارو قرار می دهد.

ام اس در جمعیت کودکان و نوجوانان

• اگرچه وقوع ام اس در سنین زیر ۱۸ سال کمتر از بزرگسالان است، اما حدود سه تا پنج درصد از کل موارد بیماری در این سنین آغاز می شود که تقریبا همیشه از نوع عود کننده فروکش کننده و با نرخ عود بالاتر نسبت به بزرگسالان است.

• با وجود اینکه در برخی نقاط دنیا تاییدیه های محدودی برای سنین بالای ۱۲ سال وجود دارد، در بسیاری از دستورالعمل های بین المللی، مصرف اینترفرون بتا یک آ در کودکان و نوجوانان به عنوان یک کاربرد خارج از برچسب اما کاملا پذیرفته شده و استاندارد در خط اول درمان مطرح می شود. شواهد حاصل از مطالعات مشاهده ای گسترده نشان می دهند که این دارو در کودکان به خوبی تحمل می شود و به طور موثری نرخ عود را کاهش می دهد. در عمل بالینی، شروع درمان در کودکان زیر ده سال یا با وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم نیازمند کاهش دوز اولیه (معمولا شروع با یک چهارم تا نصف دوز بزرگسالان) و افزایش تدریجی آن بر اساس تحمل بیمار است. پایش دقیق آنزیم های کبدی در کودکان اهمیت دوچندانی دارد، زیرا احتمال افزایش بدون علامت ترانس آمینازها در این گروه سنی بیشتر گزارش شده است.

عفونت های ویروسی حاد تنفسی و بیماری کروناویروس

• با توجه به نقش ذاتی اینترفرون های نوع یک در خط اول دفاع ضد ویروسی بدن، استفاده از اینترفرون بتا یک آ در مهار تکثیر ویروس های تنفسی مختلف مورد توجه محققان و پزشکان بوده است.

• در جریان همه گیری کروناویروس و همچنین در موارد سندرم زجر تنفسی حاد، اینترفرون بتا یک آ (به صورت تزریق زیرجلدی، وریدی یا فرم استنشاقی در مطالعات تحقیقاتی) به صورت خارج از برچسب مورد استفاده قرار گرفت. فرضیه بالینی این بود که ویروس ها با مهار تولید اولیه اینترفرون در بدن میزبان، به سرعت تکثیر می یابند. با این حال، نتایج کارآزمایی های بالینی بزرگ و چندمرکزی جهانی نشان دادند که تجویز سیستمیک اینترفرون بتا یک آ در بیماران بستری با فرم متوسط تا شدید بیماری، تاثیری بر کاهش مرگ و میر، کاهش نیاز به تهویه مکانیکی یا کوتاه شدن زمان بستری ندارد و حتی در مراحل پیشرفته بیماری (فاز طوفان سیتوکینی) می تواند به دلیل تشدید پاسخ التهابی مضر باشد. بنابراین، در حال حاضر استفاده روتین از این دارو در عفونت های ویروسی تنفسی شدید توصیه نمی شود و کاربرد آن تنها محدود به فاز بسیار ابتدایی بیماری در پروتکل های تحقیقاتی خاص است.

پلی نوروپاتی دمکلینه کننده التهابی مزمن

• این بیماری یک اختلال خودایمنی اعصاب محیطی است که با ضعف پیشرونده یا عود کننده عضلات پروگزیمال و دیستال و کاهش رفلکس های وتری مشخص می شود.

• درمان های استاندارد خط اول برای این بیماری شامل ایمونوگلوبولین وریدی، کورتیکواستروئیدها و تعویض پلاسما است. با این حال، در بیمارانی که به این درمان ها پاسخ نمی دهند یا وابسته به دوزهای بالای دارو هستند، اینترفرون بتا یک آ به صورت خارج از برچسب آزموده شده است. اگرچه گزارش های موردی و مطالعات کوچک اولیه نتایج امیدوارکننده ای را نشان می دادند، اما کارآزمایی های بالینی کنترل شده نشان دادند که افزودن اینترفرون بتا یک آ به طور معنی داری نیاز به ایمونوگلوبولین وریدی را کاهش نمی دهد و باعث بهبود چشمگیر در مقیاس های ناتوانی نمی شود. از این رو، پزشکان متخصص مغز و اعصاب تنها در موارد بسیار مقاوم به درمان و پس از شکست سایر داروهای سرکوب کننده ایمنی (مانند آزاتیوپرین، مایکوفنولات موفتیل یا سیکلوفسفامید) ممکن است به عنوان آخرین گزینه ها به سراغ این دارو بروند.

بیماری های التهابی روده به ویژه کولیت اولسراتیو مقاوم

• نقش سیتوکین ها در تنظیم سیستم ایمنی مخاط دستگاه گوارش باعث شده است که اینترفرون بتا یک آ به عنوان یک عامل القاکننده تولید سیتوکین های ضدالتهابی در کولیت اولسراتیو مورد بررسی قرار گیرد.

• در برخی مطالعات بالینی، اینترفرون بتا یک آ برای القای فروکش در بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو فعال و مقاوم به درمان های معمول (مانند ترکیبات آمینوسالیسیلات و کورتیکواستروئیدها) به کار رفته است. مکانیسم پیشنهادی شامل مهار تولید اینترلوکین سیزده و تقویت عملکرد سد اپیتلیالی روده است. با وجود مشاهده پاسخ بالینی و آندوسکوپیک در زیرگروهی از بیماران، نتایج مطالعات بزرگتر متناقض بوده و اثربخشی آن به پای داروهای بیولوژیک مدرن (مانند مهارکننده های فاکتور نکروز تومور یا مهارکننده های اینتگرین) نمی رسد. بنابراین، جایگاه بالینی آن بسیار محدود است، اما نکته کاربردی برای پزشکان این است که در بیماری که همزمان مبتلا به ام اس و کولیت اولسراتیو است، تجویز اینترفرون بتا یک آ ایمن است (برخلاف مهارکننده های فاکتور نکروز تومور که در ام اس منع مصرف مطلق دارند و بیماری عصبی را به شدت شعله ور می کنند).

هپاتیت ویروسی مزمن

• اگرچه اینترفرون آلفا داروی کلاسیک شناخته شده برای درمان هپاتیت های ویروسی است، اما اینترفرون بتا نیز دارای خواص ضد ویروسی مشابهی است.

• پیش از معرفی داروهای ضد ویروسی مستقیم اثر خوراکی که انقلابی در درمان هپاتیت سی ایجاد کردند، از اینترفرون بتا یک آ به صورت خارج از برچسب در بیمارانی که قادر به تحمل عوارض شدید اینترفرون آلفا نبودند یا به آن پاسخ نمی دادند (به ویژه در ترکیب با ریباویرین و بیشتر در جمعیت های آسیایی) استفاده می شد. امروزه با وجود رژیم های دارویی خوراکی بسیار موثر و کم عارضه برای هپاتیت سی و داروهای مهارکننده نوکلئوزیدی برای هپاتیت بی، استفاده از اینترفرون بتا یک آ در این زمینه تقریبا منسوخ شده است. با این حال، در بیمار مبتلا به ام اس که همزمان عفونت مزمن هپاتیت بی یا سی دارد، اینترفرون بتا یک آ (برخلاف داروهای تخلیه کننده سلول های بی مانند اوکرلیزومب که خطر فعال سازی مجدد و کشنده هپاتیت را دارند) یک گزینه ایمن از نظر عدم تحریک تکثیر ویروس محسوب می شود، هرچند پایش دقیق سمیت کبدی ناشی از خود دارو الزامی است.

نکات کلیدی در تمایز بالینی و پرهیز از خطای تجویز در بیماری های مشابه

• یکی از مهم ترین وظایف پزشک هنگام تجویز اینترفرون بتا یک آ، اطمینان کامل از تشخیص صحیح بیماری است. در بیماری طیف نورومیلیت اپتیکا (که در گذشته به اشتباه نوعی از ام اس تلقی می شد و با درگیری شدید عصب بینایی و نخاع همراه با وجود آنتی بادی علیه آکواپورین چهار مشخص می شود) و همچنین در بیماری مرتبط با آنتی بادی گلیکوپروتئین میلین الیگودندروسیت، تجویز اینترفرون بتا یک آ نه تنها بی اثر است، بلکه به شدت وضعیت بیمار را وخیم تر کرده و منجر به حملات سنگین و افزایش ناتوانی می شود. بنابراین، در هر بیمار مشکوک به ام اس که علائم غیرمعمول دارد، رد کردن این دو بیماری پیش از نوشتن نسخه اینترفرون بتا یک آ یک اصل طلایی و حیاتی در طبابت بالینی است.