موارد مصرف تایید شده دیمتیل فومارات دیمتیل فومارات یک داروی اصلاحکننده بیماری است که به دلیل خواص ضدالتهابی و محافظتکننده عصبی، جایگاه ویژهای در پروتکلهای درمانی دارد.
۱. اسکلروز متعدد (اماس) نوع عودکننده-فروکشکننده
- این دارو برای درمان فرمهای عودکننده بیماری اسکلروز متعدد در بزرگسالان تایید شده است. دیمتیل فومارات با فعالسازی مسیر پاسخ آنتیاکسیدانی سلولی، از آسیبهای ناشی از استرس اکسیداتیو به میلین و آکسونها جلوگیری میکند. مطالعات بالینی نشان دادهاند که این دارو نرخ سالانه عود را به میزان قابل توجهی کاهش داده و پیشرفت ناتوانی جسمی را در بیماران کند میکند.
۲. اسکلروز متعدد پیشرونده ثانویه فعال
- در بیمارانی که وارد فاز پیشرونده ثانویه شدهاند اما هنوز حملات بالینی یا فعالیتهای جدید در تصویربرداری مغزی نشان میدهند، دیمتیل فومارات برای کنترل التهابهای فعال و جلوگیری از تخریب بیشتر بافت عصبی تجویز میشود.
۳. پسوریازیس پلاکی متوسط تا شدید
- در برخی حوزههای قضایی بینالمللی مانند اتحادیه اروپا، این دارو برای درمان سیستمیک پسوریازیس پلاکی در بزرگسالانی که به درمانهای موضعی پاسخ کافی ندادهاند، تایید شده است. دیمتیل فومارات با تغییر تعادل سلولهای ایمنی از حالت پیشالتهابی به حالت ضدالتهابی، باعث بهبودی ضایعات پوستی میشود.
موارد مصرف خارج برچسب دیمتیل فومارات پزشکان در شرایط خاص بالینی و بر اساس شواهد موجود در مقالات تخصصی بینالمللی، از این دارو در موارد زیر نیز استفاده میکنند:
۱. نکروز چربی (نکروبیوز لیپوئیدیکا)
- در بیماران مبتلا به این عارضه پوستی مزمن (که اغلب با دیابت همراه است)، شواهدی مبنی بر اثربخشی دیمتیل فومارات در بهبود ضایعات و کاهش التهاب عروقی پوست گزارش شده است. دوزبندی در این موارد معمولاً بر اساس پاسخ بالینی بیمار تنظیم میشود.
۲. گرانولوم حلقوی منتشر
- برای درمان این بیماری التهابی پوست که به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد، دیمتیل فومارات به عنوان یک گزینه سیستمیک در نظر گرفته میشود. مکانیسم اثر در اینجا نیز بر تعدیل پاسخهای ایمنی سلولهای تی استوار است.
۳. سارکوئیدوز پوستی
- در موارد مقاوم به درمان سارکوئیدوز که پوست را درگیر کرده است، گزارشهای موردی متعددی از بهبود ضایعات با مصرف دیمتیل فومارات وجود دارد. پزشکان از خاصیت مهارکنندگی این دارو بر سایتوکاینهای التهابی برای کنترل گرانولومها بهره میبرند.
نکات کلیدی بالینی برای مدیریت درمان توسط پزشک
- پایش سطح لنفوسیتها: دیمتیل فومارات میتواند باعث کاهش تعداد گلبولهای سفید خون (لنفوسیتها) شود. پزشک باید پیش از شروع درمان و سپس به صورت دورهای (هر ۳ تا ۶ ماه) آزمایش خون کامل بیمار را بررسی کند. در صورت کاهش شدید و طولانیمدت لنفوسیتها، خطر بروز عفونتهای فرصتطلب مانند لوکوآنسفالوپاتی مولتیفوکال پیشرونده افزایش مییابد.
- مدیریت عوارض گوارشی و برافروختگی: شایعترین عوارض اولیه، گرگرفتگی و اختلالات گوارشی هستند. توصیه میشود درمان با دوز پایین آغاز شده و پس از یک هفته به دوز کامل برسد. مصرف دارو همراه با غذا (بهویژه غذاهای حاوی چربی متوسط) میتواند شدت این عوارض را به میزان زیادی کاهش دهد.
- ارزیابی عملکرد کبد: اگرچه نادر است، اما احتمال آسیب کبدی ناشی از دارو وجود دارد؛ لذا پایش آنزیمهای کبدی در طول درمان ضروری است.
