سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف

سلول‌های استرومایی مزانشیمی مشتق از بند ناف، نوعی محصول درمانی پیشرفته سلولی با خواص برجسته ایمنی‌زایی، ضد التهابی و ترمیمی هستند. این سلول‌ها به دلیل پتانسیل تکثیر بالا و در دسترس بودن آسان، توجه زیادی را در پزشکی بازساختی به خود جلب کرده‌اند. در ادامه، موارد مصرف تایید شده و موارد مصرف تحقیقاتی یا خارج از برچسب این درمان نوین به تفصیل شرح داده میشود.

موارد مصرف تایید شده
موارد مصرف تایید شده به مواردی اطلاق میشود که پس از گذراندن کارآزمایی‌های بالینی گسترده، توسط نهادهای نظارتی معتبر جهانی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا یا آژانس دارویی اروپا، مجوز رسمی دریافت کرده‌اند.

بیماری حاد پیوند علیه میزبان مقاوم به استروئید

• این مورد، یکی از اصلی‌ترین و اولین موارد مصرف تایید شده برای سلول‌های مزانشیمی در برخی کشورها مانند کانادا و ژاپن است و عمدتاً در جمعیت کودکان کاربرد دارد.
• توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک: بیماری پیوند علیه میزبان یک عارضه جدی و بالقوه کشنده پس از پیوند سلول‌های بنیادی خونساز آلوژنیک است که در آن، سلول‌های ایمنی دهنده پیوند به بافت‌های سالم گیرنده حمله میکنند. خط اول درمان، استفاده از کورتیکواستروئیدهای با دوز بالا است. در بیمارانی که به این درمان پاسخ نمیدهند یا بیماریشان پیشرفت میکند، گزینه‌های درمانی بسیار محدود است. سلول‌های استرومایی مزانشیمی به صورت وریدی تزریق میشوند و با مکانیسم‌های متعددی از جمله سرکوب تکثیر سلول‌های تی، القای سلول‌های تی تنظیم‌کننده و کاهش تولید سیتوکین‌های پیش‌التهابی مانند فاکتور نکروز توموری آلفا و اینترفرون گاما، پاسخ ایمنی بیش از حد را مهار کرده و به کنترل بیماری کمک میکنند. تجویز این سلول‌ها به عنوان یک خط درمانی ثانویه برای موارد مقاوم به استروئید در نظر گرفته میشود.

فیستول‌های پیچیده اطراف مقعد در بیماری کرون

• این مورد مصرف توسط آژانس دارویی اروپا تایید شده است و برای درمان بزرگسالان مبتلا به بیماری کرون با فعالیت لومینال غیرفعال یا خفیف کاربرد دارد.
• توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک: فیستول‌های اطراف مقعد یکی از عوارض ناتوان‌کننده بیماری کرون هستند که به درمان‌های مرسوم دارویی یا جراحی پاسخ ضعیفی میدهند. در این روش، سلول‌های استرومایی مزانشیمی به صورت موضعی و مستقیماً در دیواره مجاری فیستول تزریق میشوند. این سلول‌ها با اعمال اثرات ضد التهابی و تعدیل‌کننده ایمنی در محل، التهاب مزمن را کاهش داده و فرآیندهای ترمیم بافت را تحریک میکنند که منجر به بسته شدن فیستول میشود. این درمان برای بیمارانی در نظر گرفته میشود که به حداقل یک درمان بیولوژیک یا مرسوم دیگر پاسخ کافی نداده‌اند. این یک درمان کاملاً موضعی است و هدف آن ترمیم بافت بدون عوارض سیستمیک است.

موارد مصرف خارج از برچسب و تحقیقاتی
این موارد مصرف هنوز تاییدیه نهایی از نهادهای نظارتی بزرگ را دریافت نکرده‌اند اما در کارآزمایی‌های بالینی متعدد، نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند و برخی پزشکان ممکن است در شرایط خاص و در چارچوب پژوهش‌های بالینی از آنها استفاده کنند.

آرتروز زانو

• این یکی از شایع‌ترین حوزه‌های تحقیقاتی برای سلول درمانی است.
• توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک: در این مورد، سلول‌های استرومایی مزانشیمی به صورت تزریق داخل مفصلی استفاده میشوند. مکانیسم اصلی، اثر ضد التهابی قوی این سلول‌ها است که منجر به کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و کاهش التهاب سینوویال میشود. علاوه بر این، این سلول‌ها با ترشح فاکتورهای رشد، ممکن است به حفاظت از غضروف باقی‌مانده و کند کردن روند تخریب آن کمک کنند. هدف اصلی در حال حاضر، مدیریت علائم و به تاخیر انداختن نیاز به جراحی تعویض مفصل است، نه بازسازی کامل غضروف از بین رفته.

سندرم دیسترس تنفسی حاد

• پتانسیل این سلول‌ها به ویژه در زمینه التهاب شدید ریوی مورد توجه قرار گرفته است.
• توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک: در سندرم دیسترس تنفسی حاد، یک پاسخ التهابی شدید و طوفان سیتوکینی در ریه‌ها باعث آسیب گسترده به آلوئول‌ها و نارسایی تنفسی میشود. تزریق وریدی سلول‌های استرومایی مزانشیمی میتواند با مهار سیستمیک این پاسخ التهابی، کاهش نفوذ نوتروفیل‌ها به ریه و تقویت ترمیم بافت پوششی آلوئول، به بهبود عملکرد ریه و کاهش مرگ و میر کمک کند. این رویکرد درمانی به خصوص در دوران همه‌گیری بیماری کووید-۱۹ به طور گسترده مورد مطالعه قرار گرفت.

بیماری ام اس یا اسکلروز چندگانه

• خواص تعدیل‌کننده ایمنی این سلول‌ها، آنها را به یک گزینه تحقیقاتی جذاب برای بیماری‌های خودایمنی تبدیل کرده است.
• توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک: در بیماری ام اس، سیستم ایمنی به غلاف میلین اعصاب در سیستم عصبی مرکزی حمله میکند. سلول‌های استرومایی مزانشیمی با سرکوب پاسخ‌های ایمنی خود واکنشی و تقویت مکانیسم‌های تنظیمی، پتانسیل کاهش التهاب عصبی و کند کردن پیشرفت بیماری را دارند. این درمان کاملاً در مرحله تحقیقاتی قرار دارد و هدف آن، تعدیل روند بیماری به جای درمان علامتی است.

ایسکمی بحرانی اندام تحتانی

• توانایی این سلول‌ها در تحریک رگ‌زایی، کاربرد آنها را در بیماری‌های عروقی مطرح کرده است.
• توضیحات کاربردی و بالینی برای پزشک: در ایسکمی بحرانی اندام، جریان خون به پاها به شدت کاهش یافته و خطر قطع عضو وجود دارد. تزریق موضعی و عضلانی سلول‌های استرومایی مزانشیمی در اندام آسیب‌دیده میتواند با ترشح فاکتورهای رشد رگ‌زا، به تشکیل عروق خونی جدید کمک کرده، جریان خون را بهبود بخشد و باعث ترمیم زخم‌های ایسکمیک شود. این روش به عنوان یک گزینه درمانی برای بیمارانی که کاندید مناسبی برای جراحی‌های معمول عروقی نیستند، در حال بررسی است.

مکانیسم اثر سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف

مکانیسم اثر این فراورده های سلولی با داروهای متداول شیمیایی متفاوت است. این سلول ها به جای پیوند دائمی و جایگزینی فیزیکی در بافت های اسیب دیده، بیشتر از طریق اثرات ترشحی محیطی و تعدیل سیستم ایمنی نقش درمانی خود را ایفا می کنند که در مجامع علمی به ان اثر ضربه و فرار می گویند. مکانیسم های اصلی شامل موارد زیر است:

تعدیل سیستم ایمنی و سرکوب التهاب

• این سلول ها پس از ورود به محیط ملتهب، با ترشح واسطه های شیمیایی قدرتمند مانند پروستاگلاندین ای دو، ایندول امین دی اکسیژناز و فاکتور رشد متحول کننده بتا، ابشار التهابی را مهار می کنند. این فرایند منجر به توقف تکثیر لنفوسیت های تی، کاهش فعالیت لنفوسیت های بی و سلول های کشنده طبیعی می شود. همچنین، این سلول ها باعث تغییر فنوتیپ ماکروفاژها از حالت پیش التهابی به حالت ضد التهابی و ترمیمی می گردند.

اثرات ضد مرگ سلولی و محافظت بافتی

• سلول های مزانشیمی با ترشح فاکتورهای محافظتی، از مرگ برنامه ریزی شده سلول های بافت میزبان در شرایط استرس اکسیداتیو و کم خونی موضعی جلوگیری می کنند.

تحریک رگ زایی و ترمیم بافتی

• از طریق تولید و ترشح فاکتورهای رشد متعدد از جمله فاکتور رشد اندوتلیال عروقی و فاکتور رشد فیبروبلاستی، فرایند تشکیل عروق خونی جدید را در بافت های دچار ایسکمی تحریک کرده و سلول های بنیادی بومی بافت را برای تکثیر و ترمیم فرا می خوانند.

فارماکوکینتیک سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف

ارزیابی فارماکوکینتیک سلول های زنده بر خلاف داروهای مولکولی، بر پایه توزیع در ارگان ها، مهاجرت و ماندگاری زیستی تعریف می شود.

توزیع و اثر عبور اول ریوی

• پس از تزریق داخل وریدی، به دلیل اندازه نسبتا بزرگ سلول های مزانشیمی در مقایسه با مویرگ ها، بیش از هشتاد درصد این سلول ها در بستر عروق ریوی به دام می افتند. این پدیده که اثر عبور اول ریوی نامیده می شود، نه تنها یک نقطه ضعف نیست، بلکه باعث می شود سلول های گیر افتاده در ریه با ترشح گسترده فاکتورهای ضد التهابی به داخل جریان خون سیستمیک، اثرات درمانی خود را به سراسر بدن اعمال کنند.

مهاجرت هدفمند

• کسر کوچکی از سلول ها که از سد ریوی عبور می کنند، دارای گیرنده های سطحی خاصی هستند که به سیگنال های شیمیایی ساطع شده از بافت های ملتهب یا اسیب دیده پاسخ می دهند. این فرایند باعث هدایت و تجمع نسبی سلول ها در محل ضایعه می شود.

متابولیسم و پاکسازی

• برخلاف تصور اولیه در پزشکی بازساختی، سلول های مزانشیمی الوژنیک ماندگاری طولانی مدتی در بدن بیمار ندارند. مطالعات نشان می دهد که نیمه عمر این سلول ها در بدن میزبان بسیار کوتاه است و معمولا بین چند ساعت تا حداکثر چند روز متغیر است.

دفع

• این سلول ها در نهایت توسط سیستم ایمنی ذاتی میزبان، به ویژه از طریق فاگوسیتوز توسط ماکروفاژها و مونوسیت ها، شناسایی و پاکسازی می شوند. قطعات سلولی و پروتئین های حاصل از تخریب این سلول ها، وارد مسیرهای طبیعی متابولیسم اسیدهای امینه و چربی های بدن شده و دفع می گردند. عدم ماندگاری طولانی مدت این سلول ها، خطر ایجاد تومور و واکنش های ایمنی مزمن را به شدت کاهش می دهد و پروفایل ایمنی بسیار مطلوبی برای بیماران فراهم می کند.

منع مصرف سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف

موارد منع مصرف در بیماری ها

بدخیمی های فعال یا سابقه اخیر سرطان

• با توجه به توانایی این سلول ها در ترشح فاکتورهای رشد، تحریک رگ زایی و همچنین تعدیل سیستم ایمنی، نگرانی های جدی در خصوص احتمال تسریع تکثیر تومورها و یا جلوگیری از پاکسازی سلول های سرطانی توسط سیستم ایمنی میزبان وجود دارد. بنابراین، در بیماران مبتلا به تومورهای توپر یا سرطان های خونی فعال، تجویز این سلول ها به طور کلی ممنوع است.

عفونت های سیستمیک فعال و کنترل نشده

• به دلیل اثرات سرکوب کننده التهاب و تعدیل کننده سیستم ایمنی، استفاده از این سلول ها در حضور باکتریمی، ویرمی یا عفونت های قارچی گسترده می تواند منجر به تشدید عفونت، مهار پاسخ دفاعی بدن و به خطر افتادن جان بیمار شود.

حساسیت مفرط شناخته شده

• وجود سابقه حساسیت شدید به اجزای سازنده فراورده سلولی قطعا منع مصرف دارد. این حساسیت می تواند نسبت به مواد محافظت کننده در برابر سرما که در فرایند انجماد استفاده می شوند، یا پروتئین های حیوانی باقیمانده از محیط کشت اولیه باشد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

بارداری

• داده های بالینی و مطالعات انسانی کنترل شده در مورد ایمنی تزریق این سلول های آلوژنیک در دوران بارداری وجود ندارد. خطر ایجاد واکنش های ایمنی، عبور فاکتورهای رشد از جفت و تاثیر بر تکامل جنین به طور کامل رد نشده است. مصرف این فراورده ها در دوران بارداری اکیدا توصیه نمی شود، مگر در شرایطی که جان مادر به شدت در خطر باشد و هیچ جایگزین درمانی استاندارد دیگری در دسترس نباشد.

شیردهی

• میزان ترشح متابولیت ها یا واسطه های شیمیایی ناشی از این سلول ها در شیر مادر و اثرات ان بر سیستم ایمنی و رشد نوزاد شیرخوار کاملا ناشناخته است. لذا استفاده از این درمان در دوران شیردهی توصیه نمی گردد و در صورت لزوم قطعی برای شروع درمان، شیردهی باید به طور کامل متوقف شود.

موارد منع مصرف در کودکان

• استفاده از این سلول ها در کودکان به طور مطلق ممنوع نیست. در واقع، یکی از معدود کاربردهای تایید شده این سلول ها در سطح جهانی، درمان بیماری حاد پیوند علیه میزبان مقاوم به استروئید در بیماران اطفال است.
• با این وجود، استفاده خارج از برچسب از این سلول ها در کودکان برای سایر بیماری هایی که هنوز در فاز تحقیقاتی قرار دارند، منع مصرف نسبی دارد. دلیل این امر، نگرانی از تاثیرات بالقوه و ناشناخته فاکتورهای رشد و تعدیل کننده های ایمنی ترشح شده از این سلول ها بر روند طبیعی رشد جسمی، تکامل اندام ها و بلوغ سیستم ایمنی کودک است. تجویز در این گروه سنی تنها در قالب کارآزمایی های بالینی تایید شده و با پایش های بسیار دقیق مجاز می باشد.

عوارض جانبی سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف

تب و واکنش های دمایی

• شایع ترین عارضه جانبی گزارش شده پس از انفوزیون وریدی این سلول ها، بروز تب و لرز گذرا است. افزایش دمای بدن در حدود 10 تا 20 درصد از بیماران طی دوازده تا بیست و چهار ساعت اولیه پس از تزریق مشاهده می شود. این تب معمولا ماهیتی خود محدود شونده دارد و به درمان های حمایتی و داروهای تب بر استاندارد به خوبی پاسخ می دهد.

خستگی و ضعف عمومی

• احساس خستگی مفرط و بی حالی یکی دیگر از عوارض نسبتا شایع است که در حدود 10 تا 15 درصد دریافت کنندگان بروز می کند. این حالت عموما بدون نیاز به مداخله خاصی، ظرف چند روز پس از دریافت درمان سلولی به طور کامل برطرف می گردد.

عوارض عصبی و سردرد

• بروز سردردهای خفیف تا متوسط در حدود 5 تا 10 درصد از بیماران ثبت شده است. این سردردها غالبا گذرا بوده و به داروهای مسکن معمول پاسخ مناسبی می دهند. تاکنون هیچ گونه عارضه عصبی جدی و پایدار ناشی از تزریق سیستمیک این سلول ها در مقالات معتبر گزارش نشده است.

واکنش های موضعی و حساسیت های پوستی

• واکنش های مرتبط با محل تزریق شامل درد، قرمزی یا تورم موضعی در حدود 5 درصد موارد رخ می دهد. با توجه به ویژگی های خاص این سلول ها در فرار از سیستم ایمنی، واکنش های آلرژیک شدید و آنافیلاکسی بسیار نادر هستند. با این وجود، واکنش های حساسیتی خفیف مانند خارش، راش های پوستی و کهیر در کمتر از 5 درصد بیماران گزارش شده است که ضرورت پایش دقیق بیمار در ساعات اولیه پس از تزریق را ایجاب می کند.

عوارض گوارشی

• عوارض دستگاه گوارش شیوع بسیار پایینی در روند این درمان دارند. مطالعات بالینی نشان می دهند که علائمی نظیر تهوع، استفراغ یا ناراحتی های خفیف شکمی تنها در حدود 2 تا 5 درصد بیماران مشاهده می شود و معمولا نیازی به مداخلات دارویی پیچیده ندارد.

عوارض تنفسی و قلبی عروقی

• نوسانات خفیف در فشار خون و تاکی کاردی گذرا در کمتر از 3 درصد موارد گزارش شده است. همچنین، احتمال بسیار نادری از بروز تنگی نفس یا افت اشباع اکسیژن خون در حین تزریق وجود دارد که شیوع آن کمتر از 1 درصد ارزیابی شده و مستلزم کاهش سرعت انفوزیون یا توقف موقت آن است.

ایمنی بلند مدت و خطر تومورزایی

• یکی از دغدغه های اصلی پزشکان در درمان های سلولی، خطر ایجاد بافت های نابجا یا تسریع روند بدخیمی ها است. با این حال، در پیگیری های بلند مدت بیماران در کارآزمایی های بالینی، میزان بروز تومورهای ثانویه ناشی از این سلول ها 0 درصد گزارش شده است و هیچ شواهد بالینی قطعی مبنی بر تومورزایی این سلول ها در انسان یافت نشده است.

در نهایت، توصیه می شود پزشکان پیش از تجویز این درمان، وضعیت همودینامیک بیمار را بررسی کرده و امکانات لازم برای مدیریت واکنش های حساسیتی احتمالی را در بالین بیمار فراهم آورند.

تداخلات دارویی سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف

تداخلات دارویی و ملاحظات بالینی
با توجه به ماهیت سلولی این درمان، تداخلات فارماکوکینتیک کلاسیک که در داروهای شیمیایی دیده می شود در اینجا مطرح نیست. در مقابل، تداخلات فارماکودینامیک و اثر بر بقا و عملکرد سلول ها اهمیت حیاتی دارد:

داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی و کورتیکواستروئیدها

• داروهایی مانند دگزامتازون، پردنیزولون و متیل پردنیزولون میتوانند اثرات دوگانه ای داشته باشند. از یک سو ممکن است با کاهش التهاب شدید محیطی به بقای سلول ها کمک کنند، اما مصرف دوزهای بالای سرکوب کننده ایمنی میتواند با مسیرهای سیگنال دهی سلول های استرومایی تداخل کرده و قابلیت تعدیل سیستم ایمنی آنها را مهار کند. تنظیم دقیق دوز این داروها پیش از تزریق سلول ضروری است.

داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی

• داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک با مهار تولید پروستاگلاندین ها، میتوانند سیگنال های التهابی لازم برای جذب و مهاجرت سلول های استرومایی به بافت آسیب دیده را کاهش دهند. توصیه می شود در صورت امکان، مصرف این داروها در روزهای مجاور تزریق سلول محدود شود.

داروهای شیمی درمانی و سایتوتوکسیک

• داروهای ضد سرطان مانند سیکلوفسفامید یا دوکسوروبیسین به دلیل ماهیت سمی خود، به طور مستقیم باعث مرگ سلول های استرومایی تزریق شده می شوند. بین آخرین دوره شیمی درمانی و تزریق این سلول ها باید فاصله زمانی ایمن و استانداردی رعایت گردد تا از تخریب فراورده سلولی جلوگیری شود.

تداخل با غذا و تغذیه

• از آنجا که این سلول ها منحصرا به صورت انفوزیون وریدی یا تزریق موضعی بافتی تجویز می شوند، هیچ گونه تداخل مستقیمی با مواد غذایی یا مسیر جذب گوارشی ندارند. اثربخشی و توزیع این سلول ها تحت تاثیر زمان مصرف غذا نیست. با این وجود، برای جلوگیری از افت فشار خون احتمالی و حفظ همودینامیک پایدار در حین انفوزیون، توصیه می شود بیمار قبل از دریافت درمان هیدراتاسیون مناسبی داشته باشد و ناشتا نباشد.

تداخل در آزمایشات پاراکلینیک
پزشکان باید آگاه باشند که تزریق این سلول ها میتواند باعث تغییرات گذرا در برخی فاکتورهای آزمایشگاهی شود که نشان دهنده روند فیزیولوژیک درمان است و نباید با شرایط پاتولوژیک اشتباه گرفته شود:

نشانگرهای التهابی خون

• در روزهای اولیه پس از تزریق، ممکن است نوسانات موقتی در سطح پروتئین واکنش پذیر سی و همچنین سرعت رسوب گلبول های قرمز مشاهده شود. این تغییرات غالبا نتیجه ترشح فاکتورهای رشد و سایتوکاین ها توسط سلول های استرومایی است و به معنای بروز عفونت حاد نیست.

شمارش و تفکیک سلول های خونی

• با توجه به اثرات تنظیم کننده سیستم ایمنی، ممکن است تغییراتی در درصد زیرمجموعه های لنفوسیت ها در آزمایش خون محیطی رخ دهد. کاهش یا افزایش گذرا در جمعیت برخی سلول های ایمنی بخشی از روند طبیعی پاسخ به این درمان محسوب می شود.

آزمایش های سرولوژی و ایمونولوژی

• در موارد بسیار نادر، حضور مقادیر ناچیزی از پروتئین های محیط کشت سلولی در فراورده نهایی میتواند منجر به واکنش های متقاطع در آزمایش های بسیار حساس سرولوژی شود و نتایج مثبت کاذب ایجاد کند. بررسی سوابق تزریق سلول در تفسیر این آزمایش ها الزامی است.

هشدار ها سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف

هشدار ها و احتیاط های بالینی

واکنش های ازدیاد حساسیت و حین تزریق

• احتمال بروز واکنش های حاد ایمنی، تب و لرز، و در موارد نادر آنافیلاکسی در حین انفوزیون وریدی وجود دارد. پایش مداوم علائم حیاتی، وضعیت تنفسی و فشار خون بیمار در زمان تزریق و تا چند ساعت پس از آن الزامی است. امکانات احیای قلبی ریوی باید در دسترس باشد.

خطر ترومبوآمبولی و عوارض ریوی

• سلول های مزانشیمی دارای اندازه نسبتا بزرگی هستند و تزریق سریع یا استفاده از دوزهای بسیار بالا می تواند منجر به تجمع آن ها در بستر مویرگی ریه شود. این وضعیت ممکن است باعث بروز تنگی نفس حاد، آمبولی ریز ریوی و فشار بر بطن راست قلب گردد. رعایت دقیق سرعت استاندارد انفوزیون و استفاده از فیلترهای مناسب در ست سرم ضروری است.

خطر انتقال عفونت

• با وجود غربالگری های پیشرفته و دقیق اهدا کنندگان بند ناف، خطر تئوریک انتقال پاتوژن های ناشناخته، ویروس ها یا آلودگی های باکتریایی و قارچی ثانویه در طول فرایند کشت سلولی به صورت کامل صفر نیست. در صورت بروز تب غیر قابل توجیه پس از درمان، بررسی های دقیق عفونی لازم است.

بیماران مبتلا به بدخیمی

• با توجه به توانایی این سلول ها در ترشح فاکتورهای رشد، تحریک رگ زایی و تعدیل سیستم ایمنی، استفاده از آن ها در بیماران دارای تومورهای بدخیم فعال یا سابقه اخیر سرطان باید با احتیاط بسیار شدید و ارزیابی دقیق خطرات انجام شود، زیرا خطر نظری تسریع رشد تومور یا متاستاز وجود دارد.

مسمومیت و مدیریت آن
مفهوم دریافت بیش از حد یا اوردوز در خصوص این درمان بیولوژیک، به معنای ورود حجم عظیمی از سلول ها فراتر از ظرفیت تحمل عروقی بیمار در یک بازه زمانی کوتاه است.

علائم بالینی مسمومیت

• مهم ترین نشانه های دریافت دوز بیش از حد سلولی شامل دیسترس تنفسی حاد، افت شدید فشار خون، تاکی کاردی، کاهش سطح اکسیژن خون و علائم نارسایی حاد سمت راست قلب ناشی از انسداد عروق ریوی توسط توده های سلولی می باشد.

درمان مسمومیت

هیچ گونه پادزهر اختصاصی برای اوردوز سلول های مزانشیمی وجود ندارد و مدیریت آن کاملا بر پایه اقدامات حمایتی اورژانسی است. اقدامات درمانی شامل موارد زیر است:

• توقف فوری انفوزیون سلولی به محض بروز اولین علائم تنفسی یا همودینامیک.
• باز نگه داشتن راه هوایی و تجویز اکسیژن با جریان بالا و در صورت نیاز لوله گذاری تراشه و تهویه مکانیکی.
• پشتیبانی قلبی عروقی شامل تجویز مایعات وریدی و داروهای تنگ کننده عروق برای حفظ فشار خون.
• پایش مداوم نوار قلب و بررسی فاکتورهای انعقادی خون، و در صورت تایید ترومبوز یا آمبولی، بررسی لزوم استفاده از درمان های ضد انعقاد خون با در نظر گرفتن شرایط بیمار.

توصیه های دارویی سلول‌های استرومایی مزانشیمی آلوژنیک انسانی مشتق از بافت بند ناف

توصیه های مراقبتی ویژه بیمار

آگاهی بخشی در مورد ماهیت درمان

• به بیمار اطلاع دهید که این روش درمانی بر اساس تعدیل سیستم ایمنی و کاهش التهاب عمل می کند و نتایج آن ممکن است تدریجی باشد.

هیدراتاسیون مناسب

• به بیمار توصیه کنید قبل از دریافت سرم حاوی سلول ها، مایعات کافی مصرف کند تا خطر افت فشار خون و عوارض عروقی کاهش یابد.

گزارش فوری علائم حساسیت

• بیمار باید آگاه باشد که در صورت بروز هرگونه احساس تنگی نفس، تب، لرز، گرگرفتگی، تپش قلب یا خارش در حین تزریق یا ساعات اولیه پس از آن، بلافاصله به تیم پرستاری یا پزشک اطلاع دهد.

مراقبت های پس از تزریق

• به دلیل احتمال بروز خستگی، سردرد یا واکنش های خفیف سیستمیک، به بیمار توصیه کنید پس از دریافت درمان استراحت کافی داشته باشد و از انجام فعالیت های سنگین در روز تزریق خودداری کند.

پیشگیری از عفونت

• با توجه به اثرات تنظیم کننده سیستم ایمنی این سلول ها، به بیمار گوشزد کنید که در هفته های پس از درمان بهداشت فردی را به دقت رعایت کرده و از تماس با افراد مبتلا به بیماری های عفونی واگیردار پرهیز کند.

توصیه های بالینی ویژه پزشک

آماده سازی و نحوه تزریق

• سلول ها باید دقیقا طبق پروتکل شرکت سازنده ذوب و آماده شوند. از تکان دادن شدید کیسه سلولی خودداری کنید تا از تخریب غشای سلول ها جلوگیری شود. تزریق باید به صورت انفوزیون وریدی آهسته و با استفاده از ست های سرم فاقد فیلترهای کاهنده لکوسیت انجام شود، زیرا این فیلترها سلول های درمانی را نیز به دام می اندازند.

پایش دقیق علائم حیاتی

• در طول انفوزیون و حداقل تا دو ساعت پس از پایان آن، پایش مداوم فشار خون، ضربان قلب، تعداد تنفس و میزان اشباع اکسیژن خون بیمار الزامی است. کیت احیای اورژانس و داروهای ضد حساسیت باید در دسترس باشند.

مدیریت سرعت انفوزیون

• برای جلوگیری از تجمع سلول ها در عروق ریوی و پیشگیری از خطر آمبولی ریز ریوی یا تنگی نفس حاد، سرعت تزریق را به ویژه در بیماران دارای مشکلات زمینه ای تنفسی یا قلبی، در پایین ترین حد ممکن نگه دارید.

توجه به تداخلات درمانی

• از تجویز همزمان کورتیکواستروئیدها با دوز بالا یا داروهای سرکوب کننده ایمنی قوی خودداری کنید، مگر آن که در پروتکل درمانی ذکر شده باشد، زیرا این داروها می توانند اثر بخشی و بقای سلول های تزریق شده را به شدت کاهش دهند. همچنین تجویز داروهای شیمی درمانی در فواصل نزدیک به تزریق سلول ها ممنوع است.

بررسی سوابق بدخیمی

• تجویز این فراورده در بیمارانی که تومورهای بدخیم فعال دارند باید با احتیاط فراوان و ارزیابی دقیق خطرات و منافع انجام شود، چرا که فاکتورهای رشد ترشح شده توسط این سلول ها ممکن است در تئوری بر رشد بافت های تومورال تاثیر بگذارند.