میدازولام یک بنزودیازپین کوتاه اثر با شروع اثر سریع است که از طریق تقویت اثرات مهارکننده اسید گاما آمینوبوتیریک در سیستم عصبی مرکزی عمل میکند. این دارو به دلیل حلالیت در آب و نیمه عمر کوتاه، انتخاب اول برای اقدامات تشخیصی و درمانی کوتاه مدت است.
موارد مصرف تایید شده ۱. تسکینبخشی قبل از جراحی
- میدازولام برای کاهش اضطراب، ایجاد آرامش و القای فراموشی قبل از مداخلات جراحی یا تشخیصی تجویز میشود.
- ملاحظات بالینی: خاصیت ایجاد فراموشی پیشگستر در این دارو بسیار قوی است، به طوری که بیمار وقایع ناخوشایند حین عمل را به یاد نمیآورد. دوز دارو باید بر اساس سن و وضعیت عمومی بیمار تنظیم شود تا از تضعیف بیش از حد سیستم تنفسی جلوگیری گردد.
۲. تسکینبخشی آگاهانه
- برای اقدامات تهاجمی کوتاه مدت مانند آندوسکوپی، کولونوسکوپی یا جراحیهای کوچک دندانپزشکی استفاده میشود.
- ملاحظات بالینی: در این حالت بیمار باید قادر به حفظ راه هوایی خود و پاسخ به محرکهای فیزیکی باشد. تزریق وریدی باید به صورت آهسته انجام شود تا از ایست تنفسی ناگهانی جلوگیری شود. پایش مداوم میزان اکسیژن خون ضروری است.
۳. القای بیهوشی عمومی
- میدازولام میتواند به عنوان بخشی از پروتکل القای بیهوشی قبل از تجویز سایر داروهای بیهوشی استفاده شود.
- ملاحظات بالینی: شروع اثر القای بیهوشی با میدازولام نسبت به داروهایی مثل پروپوفول طولانیتر است، اما ثبات همودینامیک بیشتری ایجاد میکند که در بیماران با مشکلات قلبی عروقی یک مزیت محسوب میشود.
۴. تسکینبخشی مداوم در بخش مراقبتهای ویژه (ICU)
- برای بیمارانی که تحت تهویه مکانیکی قرار دارند، جهت تحمل لوله تراشه و کاهش بیقراری استفاده میشود.
- ملاحظات بالینی: به دلیل احتمال تجمع دارو و متابولیتهای آن در مصرف طولانی مدت، به ویژه در بیماران با نارسایی کلیوی یا کبدی، بیداری بیمار ممکن است با تاخیر مواجه شود.
موارد مصرف خارج از برچسب ۱. کنترل وضعیت صرعی پایدار (استاتوس اپیلپتیکوس)
- میدازولام یکی از داروهای خط اول در مدیریت تشنجهای طولانی مدت و مقاوم به درمان است، به ویژه زمانی که دسترسی وریدی میسر نباشد.
- ملاحظات بالینی: استفاده از مسیر عضلانی، داخل بینی یا مخاط دهان در موارد اورژانسی خارج از بیمارستان بسیار موثر است. در پروتکلهای احیا، میدازولام به دلیل شروع اثر سریع، در کنترل فعالیت الکتریکی غیرطبیعی مغز نقش کلیدی دارد.
۲. تسکینبخشی در طب تسکینی (پالیاتیو)
- برای مدیریت اضطراب شدید، بیقراری پایانی و تنگی نفس در بیماران مبتلا به بیماریهای پیشرفته و در مراحل آخر زندگی استفاده میشود.
- ملاحظات بالینی: هدف در اینجا فراهم کردن آرامش حداکثری برای بیمار است. دوزها معمولاً به صورت انفوزیون زیرپوستی یا وریدی مداوم تنظیم میشوند.
۳. درمان بیخوابی حاد و شدید
- در موارد بسیار نادر و تحت نظارت مستقیم، برای القای خواب در بیمارانی که دچار بیخوابی شدید ناشی از بحرانهای حاد روانی هستند، کاربرد دارد.
- ملاحظات بالینی: به دلیل پتانسیل بالای وابستگی و تحمل دارویی، این مصرف نباید به صورت مزمن ادامه یابد.
۴. کاهش لرزشهای پس از بیهوشی
- در برخی مطالعات بالینی، دوزهای پایین میدازولام برای کنترل لرزشهای غیرارادی بیمار پس از بیداری از بیهوشی عمومی موثر گزارش شده است.
هشدارهای حیاتی برای پزشکان - تضعیف سیستم تنفسی: میدازولام میتواند باعث کاهش عمق و تعداد تنفس شود. تجهیزات احیا و آنتیدوت اختصاصی (فلومازنیل) باید همیشه در دسترس باشد.
- اثرات متناقض: در برخی بیماران، به ویژه کودکان و سالمندان، ممکن است به جای آرامش، باعث بروز بیقراری شدید، پرخاشگری و هذیان شود.
- تداخل با مهارکنندههای آنزیمی: داروهایی که آنزیمهای کبدی را مهار میکنند (مانند برخی آنتیبیوتیکها یا داروهای ضد قارچ) میتوانند سطح خونی میدازولام را به شدت افزایش داده و منجر به مسمومیت شوند.