تری فلوریدین چشمی چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف تری فلوریدین چشمی

تری‌فلوریدین یک آنالوگ نوکلئوزیدی پیریمیدین با اثر ضد ویروسی اختصاصی است که عمدتاً برای درمان عفونت‌های چشمی ناشی از خانواده هرپس ویریده طراحی شده است. این دارو با تداخل در سنتز دی‌ان‌ای ویروس، از تکثیر آن جلوگیری می‌کند. اطلاعات زیر بر اساس منابع معتبر بین‌المللی مانند آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا و پایگاه‌های دارویی مرجع تدوین شده است.

موارد مصرف تایید شده
تری‌فلوریدین به عنوان یک درمان استاندارد طلایی در مدیریت عفونت‌های ویروسی سطح چشم شناخته می‌شود که اثرات بالینی آن به خوبی در کارآزمایی‌های بین‌المللی به اثبات رسیده است.

کراتوکونژونکتیویت هرپسی حاد

• این دارو برای درمان التهاب همزمان قرنیه و ملتحمه که توسط ویروس هرپس سیمپلکس نوع یک و دو ایجاد می‌شود، تایید شده است. تری‌فلوریدین با نفوذ به لایه‌های اپیتلیال، بار ویروسی را در سطح ملتحمه کاهش داده و از گسترش عفونت به لایه‌های عمقی‌تر جلوگیری می‌کند.

کراتیت اپیتلیال دندریتیک

• شایع‌ترین و اصلی‌ترین مورد مصرف این دارو، درمان زخم‌های شاخه‌مانند یا همان دندریتیک در سطح قرنیه است. پزشکان باید توجه داشته باشند که تری‌فلوریدین در مقایسه با داروهای قدیمی‌تر، سمیت سلولی کمتری برای سلول‌های سالم قرنیه دارد، اما همچنان طول دوره درمان نباید از ۲۱ روز تجاوز کند تا از آسیب‌های بافتی جلوگیری شود.

موارد مصرف خارج برچسب
در برخی شرایط خاص بالینی، چشم‌پزشکان بر اساس شواهد موجود در مقالات علمی و تجربه بالینی، تری‌فلوریدین را برای موارد زیر تجویز می‌کنند:

کراتیت ناشی از واکسینیا

• در مواردی که ویروس واکسینیا (مانند عوارض ناشی از برخی واکسن‌ها) باعث درگیری قرنیه شود، تری‌فلوریدین به عنوان یک گزینه درمانی موثر برای کنترل تکثیر ویروس در سطح چشم به کار می‌رود.

کراتیت ناشی از آدنوویروس

• اگرچه آدنوویروس‌ها معمولاً خودبه‌خود محدود شونده هستند، اما در موارد شدید کراتوکونژونکتیویت اپیدومیک که با کدورت‌های زیر اپیتلیال همراه است، برخی متخصصان از تری‌فلوریدین برای کاهش شدت علائم و جلوگیری از عوارض طولانی‌مدت استفاده می‌کنند، هرچند شواهد در این مورد به اندازه هرپس سیمپلکس قوی نیست.

عفونت‌های مقاوم به آسیکلوویر

• در بیمارانی که دچار نقص سیستم ایمنی هستند و عفونت هرپسی چشم آن‌ها به درمان‌های متداول مانند آسیکلوویر موضعی یا خوراکی پاسخ نمی‌دهد، تری‌فلوریدین به دلیل مکانیسم متفاوت در مهار آنزیم‌های ویروسی، می‌تواند به عنوان یک داروی خط دوم یا ترکیبی مورد استفاده قرار گیرد.

نکات کاربردی و ملاحظات بالینی برای پزشکان

• رژیم دوزبندی حاد: در مرحله فعال بیماری، تجویز معمولاً به صورت یک قطره هر دو ساعت در زمان بیداری (حداکثر ۹ قطره در روز) تا زمان اپیتلیالیزاسیون مجدد زخم انجام می‌شود. پس از آن، برای پیشگیری از عود، دوز دارو به مدت ۷ روز دیگر کاهش می‌یابد.
• پایداری دارو: تری‌فلوریدین باید حتماً در دمای یخچال (بین ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد) نگهداری شود. عدم رعایت زنجیره سرد می‌تواند باعث کاهش شدید اثربخشی دارو شود.
• سمیت دارویی: پزشک باید در ویزیت‌های دوره‌ای، سطح قرنیه را از نظر بروز کراتیت نقطه‌ای یا سمیت دارویی بررسی کند. اگر بعد از ۷ تا ۱۴ روز بهبود در زخم مشاهده نشد، باید تشخیص‌های جایگزین یا احتمال مقاومت ویروسی مد نظر قرار گیرد.
• ممنوعیت استفاده طولانی: به دلیل خطر بروز فیبروز ملتحمه و انسداد مجاری اشکی، مصرف این دارو بیش از ۲۱ روز به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

مکانیسم اثر تری فلوریدین چشمی

مکانیسم عملکرد تری‌فلوریدین بر پایه تداخل در فرآیند بیوسنتز دی‌ان‌ای ویروس استوار است. این دارو به عنوان یک عامل سیتوتوکسیک انتخابی عمل می‌کند.

مهار سنتز دی‌ان‌ای ویروسی

• پس از تجویز موضعی، تری‌فلوریدین توسط آنزیم‌های سلولی به شکل فعال خود تبدیل می‌شود. این ترکیب فعال با جایگزین شدن به جای تیمیدین در زنجیره دی‌ان‌ای در حال ساخت ویروس، باعث ایجاد نقص در ساختار ژنتیکی آن می‌شود. این جایگزینی منجر به تشکیل دی‌ان‌ای معیوب می‌شود که قادر به همانندسازی نیست و در نهایت تکثیر ویروس متوقف می‌شود.

مهار آنزیم تیمیدیلات سنتتاز

• علاوه بر جایگزینی در زنجیره دی‌ان‌ای، تری‌فلوریدین قادر است آنزیم تیمیدیلات سنتتاز را نیز مهار کند. این آنزیم نقش حیاتی در تولید پیش‌سازهای لازم برای ساخت دی‌ان‌ای دارد. مهار این آنزیم باعث کمبود مواد اولیه برای تکثیر ویروس شده و سرعت گسترش عفونت در سطح قرنیه را به شدت کاهش می‌دهد. اگرچه این دارو می‌تواند بر سلول‌های میزبان نیز تأثیر بگذارد، اما تمایل آن به سلول‌های آلوده به ویروس بسیار بیشتر است که همین امر باعث کارایی بالینی آن در درمان زخم‌های دندریتیک می‌شود.

فارماکوکینتیک تری فلوریدین چشمی

جذب و نفوذ بافتی

• تری‌فلوریدین به گونه‌ای فرموله شده است که توانایی نفوذ مناسبی به لایه‌های مختلف قرنیه داشته باشد. پس از چکاندن قطره در چشم، دارو به سرعت در اپیتلیوم قرنیه نفوذ می‌کند. مطالعات بالینی نشان داده‌اند که در صورت وجود التهاب یا نقص در سطح قرنیه (مانند زخم‌های دندریتیک)، نفوذ دارو به لایه‌های عمقی‌تر و حتی زلالیه افزایش می‌یابد. با این حال، غلظت درمانی اصلی در سطح و لایه‌های ابتدایی قرنیه باقی می‌ماند که محل اصلی استقرار ویروس هرپس است.

توزیع سیستمیک

• جذب سیستمیک تری‌فلوریدین پس از مصرف موضعی چشمی بسیار ناچیز است. در بررسی‌های انجام شده بر روی داوطلبان، غلظت پلاسمایی دارو پس از دوزهای استاندارد معمولاً در سطحی کمتر از مقدار قابل اندازه‌گیری باقی می‌ماند. این ویژگی باعث می‌شود که عوارض جانبی سیستمیک این دارو عملاً مشاهده نشود و مصرف آن برای اکثر بیماران ایمن باشد.

متابولیسم و دفع

• متابولیسم تری‌فلوریدین عمدتاً در محل اثر و به صورت تخریب آنزیمی به مشتقات غیرفعال صورت می‌گیرد. اصلی‌ترین محصول متابولیکی آن یک ترکیب پیرامیدینی غیرفعال است. با توجه به جذب سیستمیک بسیار کم، مسیر دفع کلیوی یا کبدی نقش برجسته‌ای در فارماکوکینتیک این شکل دارویی ندارد و دفع عمدتاً از طریق جریان اشکی و شستشوی طبیعی سطح چشم انجام می‌شود.

نیمه‌عمر و پایداری

• نیمه‌عمر این دارو در بافت قرنیه نسبتاً کوتاه است، به همین دلیل در مراحل ابتدایی و حاد بیماری، تجویز مکرر (هر دو ساعت یک بار) برای حفظ غلظت مهارکننده در محل تکثیر ویروس ضروری است. همچنین باید توجه داشت که این ترکیب به حرارت حساس است و برای حفظ پایداری فارماکولوژیک، باید حتماً در دمای یخچال نگهداری شود تا از تجزیه زودرس پیش از مصرف جلوگیری گردد.

منع مصرف تری فلوریدین چشمی

موارد منع مصرف در بیماری‌ها و حساسیت‌ها
پزشکان باید پیش از تجویز تری‌فلوریدین، وضعیت کلی سلامت چشم و سوابق آلرژیک بیمار را بررسی کنند.

حساسیت مفرط

• مهم‌ترین مورد منع مصرف مطلق این دارو، سابقه حساسیت مفرط به تری‌فلوریدین یا هر یک از اجزای تشکیل‌دهنده قطره چشمی است. در صورت مشاهده علائمی نظیر تورم شدید ملتحمه، ادم پلک یا کهیر پس از اولین دفعات مصرف، درمان باید فوراً قطع و داروی جایگزین تجویز شود.

سمیت قرنیه و اختلال در ترمیم

• استفاده از تری‌فلوریدین در بیمارانی که دچار نقص‌های شدید و مزمن در ترمیم بافت قرنیه هستند باید با احتیاط فراوان صورت گیرد. از آنجایی که این دارو می‌تواند سنتز دی‌ان‌ای را در سلول‌های میزبان نیز تحت تأثیر قرار دهد، مصرف طولانی‌مدت یا نامناسب آن می‌تواند منجر به سمیت اپیتلیال و تأخیر در بسته شدن زخم‌های قرنیه شود. در مواردی که لایه استروما به شدت نازک شده است، خطر سوراخ شدن قرنیه در اثر سمیت دارویی باید مد نظر قرار گیرد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
استفاده از این دارو در دوران بارداری و شیردهی به دلیل جذب سیستمیک بسیار اندک، معمولاً با احتیاط همراه است اما ملاحظات زیر باید رعایت شود:

دوران بارداری

• تری‌فلوریدین در دسته دارویی بارداری ث قرار می‌گیرد. مطالعات کافی و کنترل‌شده در زنان باردار وجود ندارد. اگرچه جذب سیستمیک پس از مصرف موضعی ناچیز است، اما در مطالعات حیوانی که دارو به صورت سیستمیک تجویز شده، اثرات سمی بر جنین و ناهنجاری‌های مادرزادی مشاهده شده است. بنابراین، مصرف آن در بارداری تنها در صورتی توصیه می‌شود که فواید درمانی برای مادر به وضوح بر خطرات احتمالی برای جنین برتری داشته باشد.

دوران شیردهی

• مشخص نیست که آیا تیوتروپیوم پس از مصرف موضعی چشمی در شیر انسان ترشح می‌شود یا خیر. با توجه به اینکه بسیاری از داروها در شیر ترشح می‌شوند، توصیه می‌شود در دوران شیردهی با احتیاط مصرف شود. پزشک باید بسته به اهمیت دارو برای درمان عفونت چشم مادر، در مورد قطع شیردهی یا قطع مصرف دارو تصمیم‌گیری کند.

موارد منع مصرف و ملاحظات در کودکان
تجویز تری‌فلوریدین در جمعیت کودکان دارای محدودیت‌ها و نکات خاصی است:

ایمنی و کارایی

• ایمنی و اثربخشی قطره تری‌فلوریدین در کودکان زیر ۶ سال به طور گسترده ثابت نشده است. با این حال، در کودکان بالای ۶ سال، این دارو برای درمان کراتیت هرپسی مشابه بزرگسالان استفاده می‌شود.

خطر سمیت بافتی در سنین پایین

• به دلیل حساسیت بیشتر بافت‌های در حال رشد در کودکان، پایش دقیق سطح قرنیه توسط پزشک الزامی است. دوره درمان در کودکان نیز نباید از ۲۱ روز تجاوز کند تا از بروز فیبروز ملتحمه یا آسیب‌های دائمی به اپیتلیوم قرنیه جلوگیری شود. همچنین آموزش والدین برای رعایت فواصل زمانی دقیق دوزبندی در کودکان اهمیت حیاتی دارد.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان

• پایش طول درمان: پزشک باید تاکید کند که دارو نباید بیش از زمان تعیین شده مصرف شود. مصرف بیش از ۲۱ روز خطر جدی برای سلامت بافت قرنیه به همراه دارد.
• بررسی پاسخ درمانی: اگر پس از ۷ روز درمان، بهبودی در زخم دندریتیک مشاهده نشد یا پس از ۱۴ روز زخم به طور کامل ترمیم نشد، باید به مقاومت ویروسی یا سمیت دارویی شک کرد.
• عدم استفاده از لنز تماسی: بیماران باید در طول دوره عفونت فعال و درمان با تری‌فلوریدین، از زدن لنزهای تماسی به دلیل خطر جذب دارو توسط لنز و تشدید سمیت قرنیه خودداری کنند.

عوارض جانبی تری فلوریدین چشمی

عوارض جانبی شایع و موضعی

بیشتر عوارض تری‌فلوریدین مربوط به اثرات سمی مستقیم دارو بر اپیتلیوم قرنیه و تحریک ملتحمه است.

سوزش و گزش چشم

• شایع‌ترین عارضه جانبی که بیماران گزارش می‌کنند، احساس سوزش یا گزش بلافاصله پس از چکاندن قطره است. این عارضه در حدود ۴.۶ درصد از بیماران مشاهده شده است. این واکنش معمولاً گذرا است، اما در صورت شدت می‌تواند نشان‌دهنده حساسیت به مواد نگهدارنده دارو باشد.

ادم پلک و التهاب

• تورم پلک‌ها که به نام ادم پلک شناخته می‌شود، در حدود ۲.۸ درصد از موارد گزارش شده است. این وضعیت ممکن است با قرمزی و التهاب ملتحمه همراه باشد که نشان‌دهنده واکنش بافتی به ترکیب شیمیایی دارو است.

کراتیت نقطه‌ای سطحی

• این عارضه که شامل ایجاد ضایعات بسیار ریز در سطح قرنیه است، به دلیل سمیت مستقیم دارو بر سلول‌های اپیتلیال رخ می‌دهد. میزان شیوع دقیق آن در مطالعات مختلف متفاوت است، اما به عنوان یکی از عوارض جدی در مصرف بیش از دو هفته شناخته می‌شود.

عوارض جانبی با شیوع کمتر

برخی دیگر از عوارض که در حین درمان یا پس از آن مشاهده شده‌اند، شامل موارد زیر هستند:

• افزایش فشار داخل چشم: در تعداد محدودی از بیماران، افزایش فشار چشم مشاهده شده است که نیازمند پایش توسط پزشک می‌باشد.
• انسداد مجاری اشکی: در صورت مصرف طولانی‌مدت و بیش از حد استاندارد، خطر ایجاد اسکار و تنگی در نقاط اشکی وجود دارد که می‌تواند منجر به ریزش اشک مداوم شود.
• پرخونی ملتحمه: قرمز شدن چشم ناشی از گشاد شدن عروق سطحی ملتحمه در برخی بیماران گزارش شده است.
• کدورت قرنیه: در موارد نادر و معمولاً در صورت وجود بیماری زمینه‌ای قرنیه، ممکن است درجاتی از کدر شدن بافت قرنیه رخ دهد.

عوارض ناشی از سمیت دارویی در مصرف طولانی

• تری‌فلوریدین به دلیل تداخل در سنتز دی‌ان‌ای، می‌تواند فرآیند ترمیم طبیعی سلول‌های قرنیه را مختل کند.
• تأخیر در ترمیم زخم: در صورتی که دارو بیش از ۲۱ روز مصرف شود، ریسک عدم ترمیم زخم‌های قرنیه به شدت افزایش می‌یابد.
• تغییرات بافتی ملتحمه: ایجاد بافت جوشگاهی در ملتحمه از عوارض نادر اما جدی مصرف طولانی‌مدت است.

ملاحظات بالینی برای پزشکان

• افتراق سمیت از عود ویروس: پزشک باید دقت کند که گاهی آسیب‌های ناشی از سمیت دارو با پیشرفت عفونت ویروسی اشتباه گرفته می‌شود. اگر لبه‌های زخم قرنیه به جای حالت دندریتیک، حالت نامنظم و پراکنده پیدا کرد، احتمال سمیت دارویی بیشتر است.
• پایش مداوم: توصیه می‌شود بیمارانی که تری‌فلوریدین دریافت می‌کنند، حداقل هر ۳ تا ۴ روز یک بار تحت معاینه با لامپ شکافی قرار گیرند.
• قطع به موقع درمان: به محض مشاهده اپیتلیالیزاسیون کامل زخم، دوز دارو باید کاهش یافته و طبق پروتکل‌های بین‌المللی در پایان دوره مقرر قطع شود تا از عوارض سمی جلوگیری گردد.

تداخلات دارویی تری فلوریدین چشمی

تداخلات دارویی و ملاحظات ترکیبی

به دلیل جذب سیستمیک بسیار ناچیز تری‌فلوریدین پس از مصرف موضعی، تداخلات دارویی این دارو عمدتاً محدود به سایر ترکیبات چشمی و مدیریت همزمان آن‌ها در سطح ملتحمه و قرنیه است.

تداخل با سایر داروهای چشمی موضعی

پزشکان باید در صورت تجویز همزمان چندین قطره چشمی، به تداخلات فیزیکی و شیمیایی احتمالی توجه کنند:

• قطره‌های حاوی مواد نگهدارنده: بسیاری از قطره‌های چشمی دارای ماده نگهدارنده بنزالکونیوم کلراید هستند. استفاده همزمان تری‌فلوریدین با سایر داروهای حاوی این ماده می‌تواند سمیت اپیتلیال قرنیه را تشدید کرده و باعث تخریب بافتی شود. توصیه می‌شود بین چکاندن تری‌فلوریدین و سایر قطره‌ها حداقل ده دقیقه فاصله زمانی رعایت شود.
• داروهای ضد التهاب کورتیکواستروئیدی: اگرچه تداخل شیمیایی مستقیم وجود ندارد، اما استفاده همزمان از کورتیکواستروئیدها در زمان وجود عفونت فعال ویروسی می‌تواند باعث تکثیر سریع ویروس و خنثی شدن اثر ضد ویروسی تری‌فلوریدین شود. پزشک باید تنها در موارد خاص التهاب استروما و با نظارت بسیار دقیق، این دو را به صورت همزمان تجویز کند.
• آنالوگ‌های پروستاگلاندین: در بیماران مبتلا به گلوکوم که از داروهایی مانند لاتانوپروست استفاده می‌کنند، مصرف تری‌فلوریدین ممکن است باعث تشدید التهاب سطحی چشم شود.

تداخلات سیستمیک

• در منابع معتبر بین‌المللی، هیچ تداخل دارویی سیستمیک خطرناک و ثابت‌شده‌ای برای تری‌فلوریدین چشمی گزارش نشده است. این موضوع به این دلیل است که سطح خونی دارو پس از مصرف چشمی معمولاً کمتر از مقدار قابل اندازه‌گیری در آزمایشگاه‌های بالینی باقی می‌ماند.

تداخل با غذا و مواد خوراکی

• بر اساس مطالعات فارماکوکینتیک و راهنماهای دارویی بین‌المللی، تری‌فلوریدین چشمی هیچ‌گونه تداخلی با مواد غذایی ندارد.
• عدم تأثیر رژیم غذایی: از آنجایی که مسیر ورود دارو به بدن از طریق سطح چشم است، نوع تغذیه، زمان صرف غذا یا مصرف نوشیدنی‌های خاص هیچ تأثیری بر میزان جذب، توزیع یا اثربخشی این دارو در قرنیه ندارد. بیمار می‌تواند بدون هیچ محدودیت غذایی به درمان خود ادامه دهد.

تداخل در آزمایش‌های تشخیصی و آزمایشگاهی

تری‌فلوریدین چشمی به دلیل ماهیت موضعی، تأثیر شناخته‌شده‌ای بر نتایج آزمایش‌های عمومی خون یا ادرار ندارد، اما در آزمایش‌های اختصاصی چشم‌پزشکی باید موارد زیر لحاظ شود:

• کشت‌های ویروسی: مصرف دارو قبل از نمونه‌برداری از سطح چشم برای کشت ویروس می‌تواند منجر به نتایج منفی کاذب شود. برای تشخیص دقیق، نمونه‌برداری باید ترجیحاً پیش از شروع اولین دوز دارو انجام گیرد.
• رنگ‌آمیزی‌های تشخیصی: تداخل شیمیایی با رنگ‌های تشخیصی مانند فلورسئین وجود ندارد، اما پزشک باید آگاه باشد که سمیت ناشی از خود دارو ممکن است باعث رنگ‌پذیری وسیع قرنیه شود که نباید با پیشرفت زخم ویروسی اشتباه گرفته شود.
• سنجش سطح آنزیم‌های کبدی و کلیوی: در دوزهای استاندارد چشمی، هیچ تغییری در پارامترهای آزمایشگاهی سیستمیک (مانند عملکرد کبد یا کلیه) مشاهده نمی‌شود.

نکات کاربردی برای مدیریت بالینی پزشک

• هنگام بررسی تداخلات، همیشه احتمال استفاده بیمار از لنزهای تماسی را بررسی کنید؛ زیرا مواد موجود در تری‌فلوریدین می‌توانند در لنز رسوب کرده و باعث تحریک مزمن شوند.
• در بیمارانی که تحت شیمی‌درمانی سیستمیک هستند، اگرچه تداخل مستقیم گزارش نشده، اما به دلیل ضعف سیستم ایمنی، پایش پاسخ درمانی به تری‌فلوریدین باید با فواصل کوتاه‌تری انجام شود.
• به بیماران توصیه کنید در صورتی که از قطره‌های اشک مصنوعی استفاده می‌کنند، نوع بدون ماده نگهدارنده را انتخاب کنند تا ریسک سمیت بافتی در طول درمان با ضد ویروس به حداقل برسد.

هشدار ها تری فلوریدین چشمی

هشدارهای بالینی و ملاحظات کاربردی
پزشکان هنگام تجویز تری‌فلوریدین چشمی باید به هشدارهای زیر توجه ویژه‌ای داشته باشند تا از عوارض برگشت‌ناپذیر جلوگیری شود:

محدودیت زمانی مصرف و سمیت قرنیه

• مهم‌ترین هشدار در مورد این دارو، محدودیت دوره درمان است. تری‌فلوریدین نباید بیش از بیست و یک روز متوالی استفاده شود. مصرف طولانی‌مدت می‌تواند منجر به سمیت شدید در لایه سطحی قرنیه، ایجاد زخم‌های مقاوم به درمان و حتی نازک شدن استروما شود. پزشک باید در هر ویزیت، سطح قرنیه را با رنگ‌آمیزی اختصاصی از نظر بروز کدورت یا آسیب‌های ناشی از دارو بررسی کند.

پایش پاسخ به درمان

• اگر پس از هفت روز درمان مداوم، هیچ نشانه‌ای از بهبود در زخم‌های ویروسی مشاهده نشد، یا اگر پس از چهارده روز زخم‌ها به طور کامل ترمیم نشدند، پزشک باید در تشخیص خود تجدیدنظر کرده یا احتمال مقاومت ویروسی را مد نظر قرار دهد. ادامه درمان با این دارو در صورت عدم پاسخ‌دهی، تنها خطر سمیت بافتی را افزایش می‌دهد.

مدیریت همزمان با کورتیکواستروئیدها

• در مواردی که التهاب لایه‌های عمقی قرنیه وجود دارد، استفاده همزمان از قطره‌های کورتیکواستروئیدی باید با احتیاط فراوان صورت گیرد. کورتیکواستروئیدها می‌توانند باعث گسترش سریع عفونت ویروسی شوند؛ بنابراین تری‌فلوریدین باید با دوز کافی برای مهار ویروس تجویز شود و بیمار به صورت روزانه پایش گردد.

استفاده از لنزهای تماسی

• بیماران نباید در دوران عفونت حاد و در طول درمان با این دارو از لنزهای تماسی استفاده کنند. مواد نگهدارنده موجود در قطره می‌تواند جذب لنز شده و باعث تحریک مزمن و تشدید سمیت در سطح قرنیه شود.

مسمومیت(اوردوز) و مدیریت درمان
با توجه به ماهیت موضعی دارو و حجم محدود هر بطری، مسمومیت‌های سیستمیک ناشی از مصرف بیش از حد بسیار نادر است، اما مدیریت موارد اتفاقی نیازمند دانش تخصصی است.

مسمومیت(اوردوز) موضعی (چشمی)

• مصرف بیش از حد قطره در چشم معمولاً منجر به تحریک شدید، قرمزی، سوزش و ریزش اشک می‌شود. در صورت استمرار مصرف دوزهای بسیار بالا در یک بازه زمانی کوتاه، ممکن است تورم پلک و ملتحمه رخ دهد.
• درمان: در صورت ریختن مقدار زیاد دارو در چشم، باید بلافاصله چشم را با مقادیر فراوان سرم شستشوی استریل یا آب تمیز به مدت پانزده دقیقه شستشو داد. درمان‌های حمایتی شامل استفاده از قطره‌های اشک مصنوعی بدون ماده نگهدارنده برای تسکین تحریکات سطحی توصیه می‌شود.

بلع اتفاقی (خوراکی)

• اگر محتویات بطری به طور اتفاقی توسط بیمار یا کودک بلعیده شود، به دلیل غلظت پایین دارو در هر بطری (معمولاً حدود هفت و نیم میلی‌لیتر)، احتمال بروز سمیت سیستمیک جدی کم است. با این حال، تری‌فلوریدین در صورت جذب سیستمیک می‌تواند بر تقسیم سلولی تأثیر بگذارد.
• علائم احتمالی: تهوع، استفراغ و ناراحتی‌های گوارشی.
• درمان: اقدام اصلی، رقیق‌سازی با نوشاندن مقدار زیادی آب یا شیر است. القای استفراغ معمولاً توصیه نمی‌شود مگر با نظر مستقیم مرکز مسمومیت‌ها. پایش علائم حیاتی و در صورت نیاز بررسی شمارش سلول‌های خونی در دوزهای بسیار بالا پیشنهاد می‌شود.

توصیه‌های نهایی برای مدیریت بالینی

• پزشک باید بر نگهداری دارو در دمای یخچال تاکید کند، زیرا تجزیه دارو در دمای اتاق نه تنها اثر درمانی را از بین می‌برد، بلکه ممکن است باعث تشکیل محصولات فرعی محرک شود.
• در صورت بروز علائمی مانند حساسیت شدید به نور، درد ناگهانی چشم یا کاهش دید در طول درمان، بیمار باید فوراً معاینه شود تا احتمال بروز واکنش‌های آلرژیک شدید یا سوراخ شدن قرنیه رد شود.

توصیه های دارویی تری فلوریدین چشمی

توصیه‌های دارویی مخصوص بیمار

آموزش صحیح به بیمار در مورد نحوه استفاده و نگهداری از این قطره، کلید موفقیت در درمان عفونت‌های هرپسی چشم است:

• زنجیره سرد و نگهداری: بیمار باید مطلع باشد که این دارو به حرارت حساس است و حتماً باید در یخچال نگهداری شود. قرار دادن دارو در دمای اتاق برای مدت طولانی باعث تجزیه ترکیب شیمیایی و کاهش اثر ضد ویروسی آن می‌شود.
• رعایت فواصل زمانی: عفونت‌های ویروسی به سرعت تکثیر می‌شوند. بیمار باید طبق دستور پزشک، حتی در ساعات بیداری اولیه، دارو را به صورت منظم (مثلاً هر دو ساعت) استفاده کند و هیچ دوزی را فراموش نکند.
• تکنیک صحیح چکاندن: آموزش دهید که نوک قطره‌چکان به هیچ عنوان با سطح چشم، پلک، مژه یا دست تماس پیدا نکند. این کار از آلودگی کل ظرف دارو جلوگیری می‌کند. پس از چکاندن، بیمار باید گوشه داخلی چشم را به مدت یک دقیقه فشار دهد تا جذب سیستمیک کاهش یابد.
• ممنوعیت استفاده از لنز تماسی: بیمار تا زمانی که پزشک اجازه نداده و عفونت به طور کامل برطرف نشده است، نباید از لنزهای تماسی استفاده کند. لنزها می‌توانند ویروس را در خود نگه دارند و باعث بازگشت عفونت یا تشدید سمیت دارو شوند.
• علائم هشدار: به بیمار تاکید کنید که در صورت بروز درد شدید، قرمزی ناگهانی، تاری دید شدید یا تورم غیرعادی پلک، فوراً مصرف دارو را متوقف کرده و مراجعه نماید.

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک

مدیریت بالینی تری‌فلوریدین نیازمند هوشیاری نسبت به مرز باریک بین درمان و سمیت بافتی است:

• پایش سمیت اپیتلیال: پزشک باید در هر نوبت معاینه با لامپ شکافی، سطح قرنیه را از نظر بروز کراتیت نقطه‌ای بررسی کند. تری‌فلوریدین می‌تواند سنتز دی‌ان‌ای سلول‌های سالم قرنیه را نیز مختل کند. اگر ضایعات جدیدی به صورت نقاط پراکنده ظاهر شد، ممکن است نیاز به کاهش دوز یا قطع دارو باشد.
• قانون ۲۱ روز: دوره درمانی نباید از ۲۱ روز فراتر رود. مصرف طولانی‌تر با خطر بالای فیبروز ملتحمه، اسکار قرنیه و تنگی مجاری اشکی همراه است. اگر در این مدت بهبودی کامل حاصل نشد، باید پروتکل درمانی تغییر یابد.
• افتراق تشخیص: پزشک باید توانایی افتراق بین "زخم ناشی از ویروس" و "زخم ناشی از سمیت دارو" را داشته باشد. زخم‌های سمی معمولاً لبه‌های نامنظم دارند و برخلاف زخم‌های هرپسی، الگوی شاخه‌مانند (دندریتیک) واضحی ندارند.
• کاهش تدریجی دوز: پس از مشاهده اپیتلیالیزاسیون و بسته شدن زخم قرنیه، دوز دارو نباید ناگهان قطع شود. معمولاً توصیه می‌شود برای ۷ روز دیگر، مصرف دارو با تعداد دفعات کمتر (مثلاً ۴ بار در روز) ادامه یابد تا از بازگشت سریع ویروس جلوگیری شود.
• بررسی سلامت استروما: در مواردی که نازک‌شدگی شدید قرنیه وجود دارد، مصرف تری‌فلوریدین باید با احتیاط فوق‌العاده انجام شود، زیرا سمیت آن می‌تواند خطر سوراخ شدن قرنیه را در بافت‌های بسیار نازک افزایش دهد.

نکات کلیدی برای پیگیری درمان

• در بیمارانی که همزمان از قطره‌های کورتیکواستروئیدی استفاده می‌کنند، نظارت بر فشار داخل چشم و وضعیت پیشرفت ویروس باید به صورت روزانه یا یک روز در میان انجام شود.
• همیشه قبل از شروع درمان، وضعیت ترشحات و وجود احتمالی عفونت‌های باکتریایی ثانویه را بررسی کنید، زیرا تری‌فلوریدین اثری بر باکتری‌ها ندارد.