فلوتیکازون + ویلانترول چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف

داروی ترکیبی فلوتیکازون و ویلانترول یک درمان استنشاقی است که از یک کورتیکواستروئید موضعی قدرتمند و یک بتا-دو آگونیست طولانی‌اثر تشکیل شده است. این دارو به گونه‌ای طراحی شده است که با استفاده یک بار در روز، کنترل پایداری بر وضعیت مجاری تنفسی ایجاد کند. در ادامه، اطلاعات جامع و کاربردی بر اساس منابع معتبر بین‌المللی برای استفاده بالینی پزشکان ارائه می‌شود:
موارد مصرف تایید شده

۱. درمان نگهدارنده در بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD):

• این ترکیب برای درمان طولانی‌مدت و کاهش حملات در بیماران مبتلا به بیماری انسدادی مزمن ریوی، از جمله برونشیت مزمن و آمفیزم، تایید شده است. از نظر بالینی، این دارو برای بیمارانی که علیرغم درمان با گشادکننده‌های برونش تک‌دارویی همچنان دچار علائم یا حملات مکرر هستند، انتخاب مناسبی است. ویلانترول موجود در این ترکیب با شروع اثر سریع و ماندگاری ۲۴ ساعته، بهبود قابل توجهی در حجم بازدمی اجباری ایجاد می‌کند.

۲. درمان نگهدارنده آسم:

• فلوتیکازون و ویلانترول برای درمان نگهدارنده آسم در بزرگسالان و نوجوانان ۱۲ سال به بالا کاربرد دارد. این دارو باید در بیمارانی استفاده شود که بیماری آن‌ها با یک کورتیکواستروئید استنشاقی با دوز پایین یا متوسط به خوبی کنترل نشده است. نکته مهم در مدیریت بالینی این است که این دارو برای تسکین حملات حاد آسم (برونکواسپاسم حاد) کاربرد ندارد و صرفاً به عنوان درمان پیشگیرانه و روزانه تجویز می‌شود.

موارد مصرف Off-Label

۱. سندرم همپوشانی آسم و بیماری انسدادی مزمن ریوی:

• در بسیاری از موارد بالینی، بیمارانی مشاهده می‌شوند که ویژگی‌های هر دو بیماری آسم و COPD را همزمان نشان می‌دهند. اگرچه این مورد به طور اختصاصی در برچسب رسمی دارو ذکر نشده است، اما پزشکان از این ترکیب به دلیل داشتن هر دو جزء ضدالتهابی و گشادکننده مجاری تنفسی برای مدیریت این بیماران استفاده می‌کنند تا هم التهاب ائوزینوفیلیک و هم محدودیت جریان هوا را پوشش دهند.

۲. بهبود کیفیت خواب و علائم شبانه در بیماران تنفسی:

• برخی مطالعات بالینی نشان می‌دهند که به دلیل نیمه‌عمر طولانی ویلانترول، این دارو می‌تواند در بیمارانی که عمدتاً از تنگی نفس شبانه یا کاهش عملکرد ریوی در ساعات اولیه صبح رنج می‌برند، موثرتر از ترکیبات با ماندگاری کوتاه‌تر باشد. استفاده از آن با هدف اختصاصی کنترل علائم شبانه در مواردی که سایر درمان‌ها شکست خورده‌اند، در حیطه موارد خارج برچسب قرار می‌گیرد.

ملاحظات کاربردی و بالینی برای پزشک

• نحوه تجویز: دوز معمول این دارو یک پاف استنشاقی در روز، در زمان ثابتی از شبانه‌روز است. پزشک باید به بیمار تاکید کند که حتی در صورت نبود علائم، مصرف دارو را قطع نکند.
• پیشگیری از عوارض موضعی: به دلیل وجود فلوتیکازون (کورتیکواستروئید)، شستشوی دهان و گلو با آب پس از هر بار مصرف برای کاهش خطر برفک دهانی و دیسفونی (تغییر صدا) الزامی است.
• پایش بالینی: در بیماران با سابقه بیماری‌های قلبی-عروقی، به دلیل وجود جزء بتا-آگونیست، باید احتیاط شود. اگرچه ویلانترول انتخاب‌گری بالایی برای گیرنده‌های ریوی دارد، اما پایش ضربان قلب و فشار خون در شروع درمان توصیه می‌شود.
• عدم استفاده در موارد حاد: پزشک باید اطمینان حاصل کند که بیمار یک اسپری استنشاقی سریع‌الاثر (مانند سالبوتامول) برای مواقع اورژانسی در اختیار دارد، زیرا این ترکیب برای رفع تنگی نفس ناگهانی طراحی نشده است.

مکانیسم اثر

این داروی ترکیبی از دو جزء با مکانیسم‌های مکمل برای مدیریت بیماری‌های انسدادی مجاری تنفسی تشکیل شده است:

۱. جزء کورتیکواستروئیدی (فلوتیکازون):

• فلوتیکازون یک گلوکوکورتیکوئید مصنوعی با قدرت پیوند بالا به گیرنده‌های داخل سلولی است. مکانیسم اصلی آن شامل مهار چندین نوع سلول التهابی (مانند ماست‌سل‌ها، ائوزینوفیل‌ها، لنفوسیت‌ها و نوتروفیل‌ها) و واسطه‌های شیمیایی (مانند هیستامین، ایکوزانوئیدها و سیتوکین‌ها) است. این ماده با کاهش نفوذپذیری مویرگ‌ها و جلوگیری از ادم مخاطی، التهاب مزمن در دیواره مجاری تنفسی را سرکوب می‌کند.

۲. جزء آگونیست بتا-دو طولانی‌اثر (ویلانترول):

• ویلانترول یک مولکول با تمایل بالا و اختصاصی برای گیرنده‌های بتا-دو آدرنرژیک در عضلات صاف مجاری هوایی است. اتصال این دارو به این گیرنده‌ها باعث تحریک آنزیم آدنیلیل سیکلاز می‌شود که منجر به افزایش سطح آدنوزین مونوفسفات حلقوی داخل سلولی می‌گردد. افزایش این ماده باعث آرامش عضلات صاف برونش و در نتیجه گشاد شدن مجاری تنفسی می‌شود. ویژگی بارز ویلانترول، شروع اثر سریع و تداوم اثر ۲۴ ساعته آن است که امکان مصرف یک بار در روز را فراهم می‌کند.

فارماکوکینتیک

جذب و فراهمی زیستی:

• پس از استنشاق، هر دو جزء دارو از طریق ریه جذب می‌شوند. فراهمی زیستی مطلق فلوتیکازون استنشاقی به طور متوسط حدود ۱۵ درصد است که عمدتاً ناشی از جذب ریوی است. بخشی از دارو که بلعیده می‌شود، به دلیل سوخت‌وساز عبور اول کبدی گسترده، فراهمی زیستی سیستمیک ناچیزی (کمتر از ۱ درصد) دارد. ویلانترول نیز پس از استنشاق به سرعت جذب شده و حداکثر غلظت پلاسمایی آن معمولاً در عرض ۵ تا ۱۵ دقیقه حاصل می‌شود.

توزیع و اتصال به پروتئین:

• فلوتیکازون پس از جذب سیستمیک، تمایل زیادی به بافت‌ها دارد و حجم توزیع آن در حالت پایدار بسیار بالا است. اتصال این دارو به پروتئین‌های پلاسما بیش از ۹۹ درصد است. ویلانترول نیز توزیع گسترده‌ای در بدن دارد و حدود ۹۴ درصد آن به پروتئین‌های پلاسما متصل می‌گردد.

متابولیسم:

• هر دو جزء دارو عمدتاً در کبد و توسط آنزیم‌های سیستم سیتوکروم پی-۴۵۰ (به ویژه زیرگروه ۳آ۴) متابولیزه می‌شوند. فلوتیکازون به یک مشتق اسید کربوکسیلیک غیرفعال تبدیل می‌شود که فعالیت کورتیکواستروئیدی ناچیزی دارد. ویلانترول نیز به متابولیت‌هایی تبدیل می‌شود که به طور قابل توجهی فعالیت بتا-آدرنرژیک کمتری دارند. به دلیل این مسیر متابولیکی مشترک، مصرف همزمان این دارو با مهارکننده‌های قوی آنزیم مذکور باید با احتیاط انجام شود.

دفع و نیمه‌عمر:

• دفع اصلی فلوتیکازون و متابولیت‌های آن از طریق مدفوع (بیش از ۹۵ درصد) صورت می‌گیرد و مقدار ناچیزی از راه ادرار دفع می‌شود. نیمه‌عمر حذف ظاهری فلوتیکازون پس از استنشاق حدود ۲۴ ساعت برآورد می‌شود. ویلانترول و متابولیت‌های آن عمدتاً از طریق ادرار (۷۰ درصد) و مدفوع (۳۰ درصد) دفع می‌شوند و نیمه‌عمر موثر آن برای دوزبندی یک بار در روز کاملاً مناسب است.

منع مصرف

موارد منع مصرف مرتبط با وضعیت‌های بیماری
در مدیریت بالینی بیماران، شناخت موارد منع مصرف مطلق و احتیاط‌های شدید برای جلوگیری از عوارض ناخواسته ضروری است:

۱. حساسیت شدید به اجزای دارو:

مصرف این دارو در بیمارانی که سابقه حساسیت شدید به فلوتیکازون، ویلانترول یا هر یک از مواد جانبی آن (مانند پروتئین‌های شیر در برخی از اشکال دستگاه‌های استنشاقی) دارند، به طور قطع ممنوع است. واکنش‌های حساسیتی می‌تواند شامل کهیر، ورم صورت و دهان، و تنگی نفس شدید باشد.

۲. درمان اولیه وضعیت‌های حاد تنفسی:

• این ترکیب به هیچ عنوان نباید برای شروع درمان در بیمارانی که دچار حمله حاد آسم یا حملات شدید بیماری انسدادی مزمن ریوی هستند استفاده شود. در شرایطی که بیمار نیاز به مداخله فوری برای رفع برونکواسپاسم حاد دارد، استفاده از این دارو به دلیل مکانیسم اثر طولانی‌مدت آن نه تنها موثر نیست، بلکه می‌تواند خطرناک باشد.

۳. وضعیت‌های ناپایدار قلبی:

• به دلیل وجود ویلانترول (آگونیست بتا-دو)، در بیمارانی که دچار آریتمی‌های قلبی شدید، نارسایی قلبی جبران‌نشده یا فشار خون کنترل‌نشده هستند، مصرف باید با احتیاط بسیار زیاد و تحت نظارت دقیق انجام شود. در برخی منابع، آریتمی‌های فوق بطنی فعال به عنوان یک مورد منع مصرف نسبی جدی در نظر گرفته می‌شوند.

موارد منع مصرف در دوران بارداری و شیردهی
تصمیم‌گیری در این حوزه نیازمند ارزیابی دقیق سود در برابر ضرر توسط پزشک است:

۱. بارداری:

• این دارو در رده‌بندی‌های ایمنی بارداری، در گروه‌هایی قرار می‌گیرد که داده‌های انسانی کافی برای آن‌ها وجود ندارد. مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که دوزهای بالای کورتیکواستروئیدهای سیستمیک می‌تواند باعث ناهنجاری‌های جنینی (مانند شکاف کام) شود، اما جذب سیستمیک این دارو از طریق استنشاق بسیار پایین است. با این حال، به دلیل احتمال ایجاد نارسایی جفت توسط داروهای مقلد سمپاتیک، مصرف آن در دوران بارداری تنها در صورتی توصیه می‌شود که کنترل نشدن آسم مادر، خطری بزرگتر برای جنین ایجاد کند.

۲. شیردهی:

• مشخص نیست که آیا فلوتیکازون یا ویلانترول به شیر مادر منتقل می‌شوند یا خیر. به دلیل وزن مولکولی و اتصال بالای این داروها به پروتئین‌های پلاسما، انتقال آن‌ها به شیر احتمالاً ناچیز است. با این وجود، به دلیل فقدان مطالعات انسانی دقیق، توصیه می‌شود در دوران شیردهی با احتیاط کامل تجویز شود و نوزاد از نظر بروز علائم احتمالی پایش گردد.

موارد منع مصرف و محدودیت‌های استفاده در کودکان
محدودیت‌های سنی این دارو بر اساس مطالعات ایمنی و اثربخشی تعیین شده است:

۱. کودکان زیر ۱۲ سال:

• در درمان آسم، ایمنی و کارایی ترکیب فلوتیکازون و ویلانترول برای کودکان زیر ۱۲ سال تایید نشده است. استفاده از این داروی ترکیبی در این بازه سنی به دلیل دوز بالای استروئید و اثرات طولانی‌مدت جزء بتا-آگونیست توصیه نمی‌شود و می‌تواند منجر به عوارضی نظیر سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال یا اختلال در رشد شود.

۲. کودکان و نوجوانان در بیماری انسدادی ریوی:

• از آنجایی که بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD) ماهیت بالینی متفاوتی دارد و اصولاً بیماری دوران بزرگسالی است، این دارو برای هیچ گروه سنی در کودکان جهت درمان این بیماری تاییدیه ندارد.

۳. پایش رشد:

• در نوجوانان بالای ۱۲ سال که از این دارو برای کنترل آسم استفاده می‌کنند، توصیه می‌شود پزشک به طور منظم سرعت رشد قد و وزن را کنترل کند، زیرا حتی کورتیکواستروئیدهای استنشاقی در دوزهای بالا ممکن است بر صفحات رشد تاثیر بگذارند

عوارض جانبی

عوارض جانبی بر اساس سیستم‌های بدن و درصد شیوع
آگاهی از درصد شیوع عوارض به پزشک کمک می‌کند تا در هنگام پیگیری روند درمان بیمار، تفاوت بین علائم بیماری و عوارض دارویی را بهتر تشخیص دهد.

۱. عوارض شایع در دستگاه تنفسی:

• عفونت مجاری تنفسی فوقانی: این عارضه یکی از شایع‌ترین موارد گزارش شده است که در حدود ۷ تا ۱۰ درصد بیماران مشاهده می‌شود
• التهاب گلو و بینی: حدود ۵ تا ۹ درصد بیماران علائمی نظیر گلودرد یا احتقان را تجربه می‌کنند
• ذات‌الریه (پنومونی): در بیماران مبتلا به بیماری انسدادی مزمن ریوی، میزان بروز این عارضه بین ۶ تا ۷ درصد گزارش شده است، در حالی که در بیماران آسمی این میزان به مراتب کمتر و زیر ۱ درصد است
• برفک دهانی و حلق: به دلیل اثرات کورتیکواستروئید موضعی، این عارضه در ۲ تا ۵ درصد بیماران رخ می‌دهد
• سینوزیت و سرفه: هر یک از این موارد در حدود ۲ تا ۴ درصد بیماران دیده می‌شود
• تغییر یا گرفتگی صدا: در حدود ۱ تا ۲ درصد موارد گزارش شده است

۲. عوارض مربوط به سیستم عصبی:

• سردرد: یکی از شایع‌ترین عوارض غیرتنفسی است که در ۵ تا ۹ درصد بیماران مشاهده می‌شود
• سرگیجه: این علامت در کمتر از ۱ درصد تا حدود ۲ درصد بیماران گزارش شده است

۳. عوارض گوارشی:

• درد در ناحیه شکم: در حدود ۱ تا ۲ درصد بیماران رخ می‌دهد
• کاندیدیازیس مری: عارضه‌ای کمتر شایع است که در کمتر از ۱ درصد موارد دیده می‌شود اما نیازمند توجه بالینی است

۴. عوارض اسکلتی و عضلانی:

• درد مفاصل و کمردرد: در حدود ۲ درصد از مصرف‌کنندگان گزارش شده است
• شکستگی استخوان: در مصرف طولانی‌مدت و در بیماران با ریسک بالا، خطر شکستگی‌ها حدود ۲ درصد برآورد می‌شود
• اسپاسم و گرفتگی عضلات: به دلیل وجود جزء بتا-آگونیست، این عارضه در کمتر از ۱ تا ۲ درصد بیماران دیده می‌شود

۵. عوارض قلبی و عروقی:

• تپش قلب و افزایش ضربان قلب: با وجود انتخاب‌گری بالای ویلانترول، این عوارض در حدود ۱ تا ۲ درصد بیماران مشاهده شده است
• آریتمی‌های قلبی (مانند فیبریلاسیون دهلیزی): در کمتر از ۱ درصد بیماران، به ویژه در افراد دارای زمینه بیماری قلبی، گزارش شده است

تحلیل بالینی برای پزشک

• تفاوت در جمعیت‌ها: نرخ بروز ذات‌الریه در بیماران با بیماری انسدادی مزمن ریوی نسبت به بیماران آسمی به طور قابل توجهی بالاتر است. پزشکان باید در بیماران مسن‌تر با شاخص توده بدنی پایین که سابقه سیگار کشیدن طولانی دارند، نسبت به علائم ریوی حساس‌تر باشند.
• اهمیت شستشو: بسیاری از عوارض موضعی مانند برفک دهان و تغییر صدا با آموزش صحیح بیمار جهت شستشوی دهان با آب پس از هر بار مصرف، به شدت قابل پیشگیری هستند.
• پایش سیستمیک: در صورت مشاهده درصدهای بالای سردرد یا تپش قلب، بررسی وضعیت فشار خون و الکترولیت‌های بیمار (به ویژه پتاسیم) توصیه می‌شود.

تداخلات دارویی

تداخلات دارویی و نوع اثر متقابل
تداخلات این دارو عمدتاً حول محور متابولیسم کبدی و اثرات متضاد بر گیرنده‌های مجاری تنفسی و سیستم قلبی می‌چرخد:

۱. مهارکننده‌های قوی آنزیم سیتوکروم:

• داروهایی مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، کلاریترومایسین، تلیترومایسین، ریتوناویر و آتازانویر با مهار آنزیم کبد، باعث افزایش غلظت خونی فلوتیکازون و ویلانترول می‌شوند. این افزایش غلظت می‌تواند ریسک سرکوب غده فوق کلیوی و بروز آریتمی‌های قلبی را به شدت افزایش دهد.

۲. داروهای مسدودکننده بتا (بتا-بلاکرها):

• داروهایی مانند پروپرانولول، آتنولول، متوپرولول و تیمولول (حتی به شکل قطره‌های چشمی) اثرات ویلانترول را خنثی می‌کنند. این داروها نه تنها اثر گشادکنندگی مجاری تنفسی را از بین می‌برند، بلکه می‌توانند باعث انقباض شدید مجاری هوایی در بیماران مبتلا به آسم یا بیماری انسدادی ریوی شوند.

۳. داروهای طولانی‌کننده فاصله در نوار قلب:

• مصرف همزمان با داروهایی نظیر آمیودارون، سوتالول، اریترومایسین و برخی داروهای ضد روان‌پریشی مانند کوئتیاپین و ریسپریدون می‌تواند خطر بروز آریتمی‌های بطنی خطرناک را افزایش دهد، زیرا ویلانترول خود پتانسیل تاثیر بر فعالیت الکتریکی قلب را دارد.

۴. داروهای دفع‌کننده پتاسیم (دیورتیک‌ها):

• داروهایی مانند هیدروکلروتیازید، فوروزماید (لازیکس) و کورتیکواستروئیدهای خوراکی مانند پردنیزولون در صورت مصرف همزمان با ویلانترول می‌توانند منجر به افت شدید پتاسیم خون شوند. این تداخل به ویژه در بیماران قلبی که دیگوکسین مصرف می‌کنند، خطرناک است.

۵. داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز و ضد افسردگی‌های سه‌حلقه‌ای:

• داروهایی مانند فنتزین، ترانیل‌سیپرومین، آمی‌تریپتیلین و ایمی‌پرامین می‌توانند اثرات ویلانترول بر سیستم عروقی را تشدید کرده و باعث افزایش شدید فشار خون یا ضربان قلب شوند.

تداخل با مواد غذایی و نوشیدنی‌ها
اگرچه مصرف این دارو استنشاقی است، اما برخی تعاملات با مواد مصرفی خوراکی باید مد نظر باشد:

• آب گریپ‌فروت: به دلیل مهار آنزیم‌های روده‌ای و کبدی، مصرف مقادیر زیاد آب گریپ‌فروت ممکن است باعث افزایش سطح سیستمیک فلوتیکازون شود، هرچند به دلیل مسیر استنشاقی، این تداخل نسبت به داروهای خوراکی اهمیت کمتری دارد اما در مصرف طولانی‌مدت باید احتیاط شود.
• نوشیدنی‌های حاوی کافئین: مصرف زیاد قهوه، چای غلیظ یا نوشابه‌های انرژی‌زا به همراه این دارو می‌تواند عوارض جانبی ویلانترول مانند لرزش دست، اضطراب و تپش قلب را تشدید کند.

تداخل در آزمایش‌های تشخیصی و آزمایشگاهی
پزشک باید در تفسیر نتایج آزمایشگاهی بیماران مصرف‌کننده این ترکیب، موارد زیر را لحاظ کند:

۱. آزمایش قند خون:

• به دلیل اثرات کورتیکواستروئیدی فلوتیکازون و اثرات متابولیک ویلانترول، ممکن است سطح گلوکز خون در بیماران افزایش یابد (هیپرگلیسمی). این موضوع در آزمایش‌های قند خون ناشتا و هموگلوبین ای-وان-سی باید پایش شود.

۲. سطح پتاسیم سرم:

• ویلانترول می‌تواند باعث انتقال پتاسیم از خون به داخل سلول‌ها شود. این امر ممکن است منجر به گزارش کاذب یا واقعی کاهش پتاسیم خون در نتایج آزمایشگاهی گردد.

۳. پایش محور آدرنال:

• در صورت مصرف دوزهای بالای دارو، ممکن است نتایج آزمایش تحریک با هورمون محرک قشر فوق کلیوی یا آزمایش سطح کورتیزول صبحگاهی نشان‌دهنده سرکوب فعالیت طبیعی غده فوق کلیوی باشد.

۴. تعداد گلبول‌های سفید:

• کورتیکواستروئیدها می‌توانند باعث افزایش کاذب تعداد نوتروفیل‌ها و کاهش ائوزینوفیل‌ها و لنفوسیت‌ها در برگه آزمایش خون شوند که باید از عفونت‌های حاد تمایز داده شود.

هشدار ها

هشدارهای جامع و کاربردی بالینی
پزشکان در هنگام تجویز این داروی ترکیبی باید به نکات ایمنی زیر توجه ویژه‌ای داشته باشند:

۱. تشدید حاد بیماری و برونکواسپاسم:

• این دارو نباید در وضعیت‌های حاد یا زمانی که علائم بیمار به سرعت در حال بدتر شدن است، شروع شود. همچنین، مانند سایر داروهای استنشاقی، احتمال بروز برونکواسپاسم پارادوکسیکال (تنگی نفس ناگهانی بلافاصله پس از مصرف) وجود دارد. در صورت بروز این اتفاق، مصرف دارو باید فوراً قطع شده و درمان جایگزین آغاز گردد.

۲. اثرات قلبی و عروقی:

• به دلیل وجود ویلانترول، این دارو می‌تواند اثرات تحریکی بر سیستم قلبی داشته باشد که با علائمی نظیر افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون و تغییرات در نوار قلب همراه است. پزشک باید در بیماران دارای اختلالات قلبی، به ویژه نارسایی عروق کرونر و آریتمی، با احتیاط کامل رفتار کند.

۳. اثرات سیستمیک کورتیکواستروئیدها:

• اگرچه جذب سیستمیک فلوتیکازون استنشاقی کم است، اما مصرف طولانی‌مدت یا دوزهای بالای آن می‌تواند منجر به علائم کوشینگ، سرکوب غده فوق کلیوی، کاهش تراکم استخوان، و بروز آب‌مروارید یا گلوکوم شود. پایش دوره‌ای فشار داخل چشم و تراکم استخوان در بیماران پرخطر توصیه می‌شود.

۴. خطر عفونت‌ها و ذات‌الریه:

• در بیماران مبتلا به بیماری انسدادی مزمن ریوی که از این ترکیب استفاده می‌کنند، افزایش نرخ بروز ذات‌الریه (پنومونی) گزارش شده است. پزشکان باید نسبت به علائم بالینی عفونت ریوی هوشیار باشند، زیرا علائم آن ممکن است با علائم تشدید بیماری ریوی همپوشانی داشته باشد. همچنین این دارو می‌تواند پاسخ ایمنی را تضعیف کرده و باعث تشدید عفونت‌های قارچی، ویروسی یا سلی پنهان شود.

۵. اختلالات متابولیک و الکترولیتی:

• آگونیست‌های بتا-دو می‌توانند باعث کاهش سطح پتاسیم خون شوند که پتانسیل ایجاد عوارض قلبی را افزایش می‌دهد. همچنین، احتمال افزایش سطح قند خون در بیماران دیابتی باید مد نظر قرار گیرد.

مسمومیت و مدیریت درمان آن
بیش‌مصرف این دارو ترکیبی از اثرات ناشی از کورتیکواستروئید و بتا-آگونیست را به همراه دارد:

علائم ناشی از مسمومیت ویلانترول:

• در صورت مصرف بیش از حد، علائم مربوط به تحریک بیش از حد گیرنده‌های بتا مشاهده می‌شود. این علائم شامل لرزش بدن، سردرد، تپش قلب شدید، آریتمی‌های قلبی، درد قفسه سینه، تهوع و خستگی مفرط است. در موارد شدید، ممکن است افت شدید پتاسیم خون و تشنج نیز رخ دهد.

علائم ناشی از مسمومیت فلوتیکازون:

• بیش‌مصرف حاد فلوتیکازون معمولاً منجر به شرایط اضطراری نمی‌شود، اما در صورت مصرف مزمن و بیش از حد مقادیر توصیه شده، سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال رخ می‌دهد که می‌تواند منجر به نارسایی حاد غده فوق کلیوی در شرایط استرس‌زا (مانند جراحی یا عفونت) شود.

مدیریت مسمومیت و درمان بیش‌مصرف:

• قطع دارو: اولین قدم متوقف کردن مصرف دارو و پایش دقیق علائم حیاتی است
• درمان حمایتی: درمان عمدتاً بر پایه کنترل علائم قلبی و عروقی استوار است
• استفاده از مسدودکننده‌های بتا: در موارد بروز علائم شدید قلبی ناشی از ویلانترول، ممکن است استفاده از مسدودکننده‌های اختصاصی بتا-یک تحت نظارت دقیق قلبی در نظر گرفته شود. با این حال، به دلیل خطر بروز تنگی نفس شدید (برونکواسپاسم)، این کار باید با احتیاط فراوان انجام شود
• کنترل الکترولیت‌ها: پایش سطح پتاسیم و قند خون و اصلاح اختلالات احتمالی ضروری است

نکته مهم: به دلیل اتصال بالای این دارو به پروتئین‌های پلاسما، دیالیز در دفع دارو و درمان بیش‌مصرف جایگاهی ندارد.

توصیه های دارویی

توصیه‌های دارویی برای آموزش به بیمار
بخش مهمی از موفقیت درمان با این دارو به درک صحیح بیمار از نحوه مصرف وابسته است. پزشک باید موارد زیر را به بیمار منتقل کند:

۱. روش صحیح استنشاق:

• بسیاری از شکست‌های درمانی به دلیل تکنیک اشتباه استنشاق است. بیمار باید بداند که پس از باز کردن درپوش دستگاه، باید یک بازدم عمیق (خارج از دستگاه) انجام دهد، سپس دهانه را کاملاً با لب‌ها بپوشاند و یک دم عمیق و یکنواخت انجام دهد. حبس کردن نفس به مدت ۳ تا ۴ ثانیه پس از دم برای نشستن دارو در مجاری کوچک ریوی ضروری است.

۲. بهداشت دهان و دندان:

• بیمار باید متوجه شود که شستن دهان با آب و بیرون ریختن آن پس از هر بار مصرف، یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت برای جلوگیری از عفونت‌های قارچی و گرفتگی صدا است.

۳. زمان‌بندی مصرف:

• به بیمار تاکید کنید که این دارو یک درمان پیشگیرانه است و اثر آن به مرور زمان ظاهر می‌شود. مصرف باید هر روز در ساعت مشخصی انجام شود، حتی اگر بیمار احساس بهبودی کامل داشته باشد.

۴. مدیریت حملات ناگهانی:

• باید به وضوح برای بیمار تبیین شود که این دستگاه برای رفع تنگی نفس ناگهانی کاربرد ندارد. بیمار باید همیشه یک اسپری کمک‌های اولیه (مانند سالبوتامول) همراه داشته باشد.

توصیه‌های دارویی اختصاصی برای پزشک
در مدیریت بالینی بیماران تحت درمان با این ترکیب، پزشک باید پارامترهای زیر را مد نظر قرار دهد:

۱. ارزیابی شدت بیماری قبل از شروع:

• این ترکیب برای درمان خط اول در آسم خفیف توصیه نمی‌شود. زمانی این دارو را آغاز کنید که بیمار با کورتیکواستروئیدهای استنشاقی تک‌دارویی به کنترل مطلوب نرسیده باشد. در بیماری انسدادی مزمن ریوی، این ترکیب در بیمارانی که سابقه حملات مکرر یا سطح بالای ائوزینوفیل خون دارند، اثربخشی بیشتری نشان می‌دهد.

۲. پایش عملکرد محور آدرنال:

• در بیمارانی که از دوزهای بالای این دارو استفاده می‌کنند یا افرادی که از کورتیکواستروئیدهای خوراکی به این دارو منتقل شده‌اند، خطر نارسایی آدرنال در شرایط استرس (مانند جراحی یا عفونت شدید) وجود دارد. پایش بالینی علائم خستگی مفرط یا افت فشار خون ضروری است.

۳. غربالگری عفونت‌های ریوی:

• به دلیل افزایش ریسک پنومونی در بیماران مبتلا به بیماری انسدادی مزمن ریوی، در هر ویزیت ریه‌های بیمار را با دقت معاینه کنید. بروز تب، تغییر در رنگ خلط یا بدتر شدن علائم تنفسی باید بلافاصله از نظر عفونت ریوی بررسی شود.

۴. پایش بینایی و تراکم استخوان:

• در بیماران مسن یا کسانی که عوامل خطر برای پوکی استخوان یا گلوکوم دارند، معاینات دوره‌ای چشم‌پزشکی و سنجش تراکم استخوان در فواصل منظم توصیه می‌شود، زیرا جذب سیستمیک طولانی‌مدت کورتیکواستروئیدها می‌تواند این وضعیت‌ها را تشدید کند.

۵. تنظیم دوز (درمان پلکانی):

• هدف نهایی در مدیریت آسم، دستیابی به کنترل با کمترین دوز ممکن است. اگر بیماری به مدت ۳ ماه به طور پایدار کنترل شد، کاهش دوز یا تغییر به درمان‌های ساده‌تر را به عنوان بخشی از استراتژی درمان پلکانی مد نظر قرار دهید.

۶. بررسی تداخل با مسدودکننده‌های بتا:

• همیشه لیست داروهای قلبی بیمار را چک کنید. استفاده از مسدودکننده‌های غیرانتخابی بتا می‌تواند اثر ویلانترول را کاملاً خنثی کرده و منجر به حملات شدید تنفسی شود.