اکسی متازولین دارویی است که گرفتگی بینی را بهطور موقت کم میکند و بیشتر به شکل اسپری یا قطره بینی مصرف میشود.
این دارو رگهای کوچک داخل بینی را تنگ میکند و از این راه، تورم مخاط را کاهش میدهد و تنفس را راحتتر میسازد.
اثر آن موقتی است و علت اصلی گرفتگی بینی، مانند سرماخوردگی یا آلرژی، را درمان نمیکند.
این دارو با اثر بر گیرندههایی در دیواره رگها، باعث تنگ شدن آنها میشود و به همین دلیل به آن «تنگکننده رگ» میگویند.
در بینی، همین اثر باعث کاهش ورم مخاط میشود. برخی فرآوردههای دیگر نیز از همین اثر برای کم کردن قرمزی پوست یا چشم استفاده میکنند.
اکسی متازولین بینی به دو شکل اسپری و قطره عرضه میشود و در حجمهایی مانند ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ میلیلیتر تولید میشود.
غلظت دارو بسته به شرکت سازنده و نوع محصول فرق میکند؛ رایجترین غلظتهای بینی ۰٫۰۱، ۰٫۰۲۵ و ۰٫۰۵ درصد هستند.
غلظت ۰٫۱ درصد بیشتر در برخی فرآوردههای غیر بینی دیده میشود؛ برای اطمینان، همیشه برچسب همان محصول را بررسی کنید.
فرآورده بینی فقط برای مصرف داخل بینی ساخته شده و نباید در چشم یا روی پوست استفاده شود.
فرآورده چشمی ترکیب و دستور مصرف جداگانهای دارد و فرم پوستی نیز برای درمان روزاسه (بیماری پوستی همراه با قرمزی مزمن صورت) به کار میرود، نه بهجای اسپری یا قطره بینی.
کاربرد اصلی این دارو، کاهش موقت گرفتگی بینی ناشی از سرماخوردگی، آلرژی بینی یا سینوزیت (التهاب حفرههای اطراف بینی) است.
این دارو عفونت یا آلرژی زمینهای را درمان نمیکند؛ اگر گرفتگی بینی طولانی یا همراه علائم هشدار باشد، باید علت آن بررسی شود.
در گرفتگی بینی، رگهای مخاط گشاد و بافت داخل بینی متورم میشود؛ این دارو با کم کردن تورم، عبور هوا را آسانتر میکند.
در سرماخوردگی، سینوزیت و آلرژی نیز فقط گرفتگی بینی موقتاً کم میشود؛ اگر تب، درد شدید صورت، ترشح چرکی یا خونریزی مکرر وجود دارد، باید با پزشک مشورت کرد.
برخی فرآوردههای پوستی اکسی متازولین برای کاهش موقت قرمزی صورت در روزاسه به کار میروند و نباید روی پوست زخمی یا نزدیک چشم مصرف شوند.
بعضی قطرههای چشمی نیز برای کاهش موقت قرمزی چشم استفاده میشوند، اما اسپری یا قطره بینی هرگز نباید داخل چشم ریخته شود.
اسپری بینی یکی از شکلهای رایج این دارو است و معمولاً دارو را یکنواختتر روی مخاط بینی پخش میکند.
این اسپری برای کاهش موقت گرفتگی بینی در بزرگسالان و کودکان بالاتر از سن مجاز همان محصول به کار میرود.
افراد مبتلا به فشار خون بالا، بیماری قلبی، پرکاری تیروئید، دیابت، بزرگی پروستات یا مصرفکنندگان برخی داروهای ضدافسردگی، پیش از مصرف باید با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
غلظت ۰٫۰۵ درصد در بیشتر فرآوردههای بزرگسالان دیده میشود و غلظتهای پایینتر مانند ۰٫۰۲۵ یا ۰٫۰۱ درصد بیشتر برای کودکان ساخته میشوند.
انتخاب غلظت باید بر اساس سن و برچسب محصول باشد و فرآورده بزرگسالان هرگز نباید برای کودک استفاده شود.
قطره بینی نیز برای کاهش موقت گرفتگی بینی به کار میرود، اما ممکن است راحتتر وارد گلو شود.
اسپری معمولاً کنترل بهتری روی مقدار مصرف دارد، در حالی که قطره بیشتر به گلو میرسد و میتواند طعم تلخ یا تحریک گلو ایجاد کند.
هر دو شکل در مصرف زیاد یا طولانی میتوانند باعث گرفتگی برگشتی بینی و عوارض روی کل بدن شوند.
اکسی متازولین با تحریک گیرندههای خاصی در رگهای کوچک مخاط بینی، باعث تنگ شدن آنها میشود.
با کاهش خونرسانی موضعی، تورم بافت کم میشود و راه بینی بازتر میگردد.
جذب اکسی متازولین از بینی معمولاً کم است، اما در مصرف زیاد، مصرف طولانی، آسیب مخاط بینی یا در کودکان ممکن است بیشتر شود.
باز شدن بینی بهدلیل کاهش تورم مخاط است؛ اگر علت زمینهای مانند عفونت یا آلرژی ادامه داشته باشد، گرفتگی دوباره برمیگردد.
این دارو باید دقیقاً طبق برچسب محصول یا دستور پزشک مصرف شود؛ مصرف بیشتر، اثر بهتری ندارد و فقط خطر عوارض را بالا میبرد.
برای مصرف قطره، سر را کمی به عقب خم کنید و پس از چکاندن قطره، چند لحظه در همان حالت بمانید تا دارو روی مخاط پخش شود.
اگر بخشی از دارو وارد گلو شد، برای جبران آن مقدار بیشتری مصرف نکنید.
فرآوردههای بینی اکسی متازولین معمولاً نباید بیش از ۳ روز پشت سر هم مصرف شوند، مگر با دستور پزشک.
مصرف طولانیتر خطر گرفتگی برگشتی بینی و رینیت مدیکامنتوزا (گرفتگی مزمن بینی ناشی از مصرف طولانی ضداحتقان) را بیشتر میکند.
مقدار و دفعات مصرف به شکل دارو، غلظت، سن بیمار و دستور روی بستهبندی بستگی دارد.
بیشتر فرآوردههای بینی اثر طولانی دارند و معمولاً هر ۱۰ تا ۱۲ ساعت یکبار مصرف میشوند؛ برای اطمینان، برچسب همان محصول را ببینید.
برخی افراد برای کاهش گرفتگی شبانه، دارو را نزدیک زمان خواب مصرف میکنند؛ اگر تپش قلب، بیخوابی یا سردرد ایجاد شد، ادامه مصرف را با پزشک مطرح کنید.
اگر یک نوبت فراموش شد، نیازی به جبران با مقدار بیشتر نیست و نباید دوز دو برابر شود.
اثر این دارو معمولاً طی ۵ تا ۱۰ دقیقه شروع میشود و تا حدود ۱۲ ساعت ادامه دارد.
اگر دارو درست مصرف نشده باشد یا علت گرفتگی چیز دیگری باشد، اثر آن کمتر احساس میشود.
مدت قابلاستفاده بودن دارو پس از باز شدن به نوع محصول بستگی دارد؛ بهترین راهنما، بروشور همان فرآورده است.
اگر رنگ یا بوی دارو تغییر کرده یا تاریخ مصرف گذشته، از آن استفاده نکنید.
دارو را در دمای اتاق و دور از گرما، نور و رطوبت نگهداری کنید و آن را دور از دسترس کودکان بگذارید.
در مصرف کوتاهمدت و درست، بیشتر عوارض این دارو موضعی و خفیف هستند؛ مصرف زیاد یا طولانی خطر عوارض جدیتر را بالا میبرد.
مهمترین مشکل مصرف طولانی، گرفتگی برگشتی است؛ در این حالت پس از کم شدن اثر دارو، بینی شدیدتر از قبل میگیرد و همین موضوع میتواند فرد را به مصرف دوباره وادار کند.
کهیر، تورم صورت یا زبان، خسخس سینه یا تنگی نفس میتواند نشانه حساسیت شدید باشد و نیاز به رسیدگی فوری دارد.
فرم پوستی ممکن است باعث سوزش، خارش، خشکی یا قرمزی شود؛ باید از تماس آن با چشم پرهیز کرد.
در صورت حساسیت شناختهشده به این دارو، نباید از همان محصول استفاده شود.
اسپری و قطره بینی نباید در چشم، روی زخم یا برای کاربردی غیر از موارد درجشده روی برچسب مصرف شوند.
افراد مبتلا به گلوکوم زاویه بسته (نوعی بالا رفتن ناگهانی فشار داخل چشم) باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
درد چشم، تاری دید یا دیدن هاله دور نور پس از مصرف نیاز به بررسی فوری دارد.
اگر جراحی بینی یا سر و صورت در پیش دارید، پزشک باید از مصرف این دارو آگاه باشد؛ در برخی شرایط ممکن است مصرف آن مناسب نباشد.
مصرف همراه مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (گروهی از داروهای ضدافسردگی قدیمیتر) یا تا ۱۴ روز پس از قطع آنها، خطر افزایش فشار خون را بیشتر میکند.
جذب این دارو از بینی معمولاً کم است، اما در مصرف زیاد میتواند با برخی داروها روی قلب، فشار خون و اعصاب اثر تجمعی داشته باشد.
این دارو ممکن است کنترل فشار خون را دشوارتر کند یا اثر برخی داروهای فشار خون را کم کند؛ مصرفکنندگان داروهای قلبی بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
داروهای ضدافسردگی سهحلقهای ممکن است خطر تپش قلب یا افزایش فشار خون را بیشتر کنند.
داروهایی مانند سودوافدرین، فنیل افرین و افدرین نیز اثر محرک دارند و مصرف همزمان آنها میتواند احتمال تپش قلب و بیخوابی را افزایش دهد.
نام همه داروهای مصرفی، حتی داروهای بدون نسخه، باید به پزشک یا داروساز گفته شود.
این دارو فقط برای مصرف کوتاهمدت است؛ اگر گرفتگی بینی بیش از چند روز ادامه دارد یا با تب، درد شدید صورت یا خونریزی همراه است، باید علت آن بررسی شود.
افراد مبتلا به فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر، نارسایی قلبی یا آریتمی (بینظمی ضربان قلب) باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
در دیابت، پرکاری تیروئید و بزرگی خوشخیم پروستات، این دارو باید با احتیاط مصرف شود، زیرا ممکن است برخی علائم این بیماریها را تشدید کند.
اگر داخل بینی زخم یا بهشدت تحریکشده باشد، جذب دارو بیشتر میشود؛ در این شرایط بهتر است پیش از مصرف از پزشک راهنمایی گرفته شود.
مصرف زیاد یا بلع اتفاقی این دارو، بهویژه در کودکان، میتواند خطرناک باشد.
در صورت بلع دارو یا بروز این علائم، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت.
اطلاعات کافی درباره ایمنی این دارو در بارداری وجود ندارد؛ به همین دلیل مصرف آن باید فقط با نظر پزشک و در صورت نیاز واقعی باشد.
سه ماهه اول، دورهای حساس برای رشد جنین است و باید از مصرف خودسرانه یا طولانی این دارو پرهیز شود.
اگر پزشک مصرف را لازم بداند، باید کمترین مقدار مؤثر و برای کوتاهترین مدت استفاده شود.
زنان باردار مبتلا به فشار خون بالا یا بیماری قلبی باید پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنند.
مشخص نیست این دارو به مقدار قابلتوجهی وارد شیر مادر میشود یا نه؛ به همین دلیل مصرف آن باید کوتاهمدت و با احتیاط باشد.
مادر شیرده بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت کند، بهویژه اگر نوزاد نارس یا کموزن باشد.
از مصرف بیش از مقدار توصیهشده خودداری کنید و دارو را دور از دسترس نوزاد نگه دارید، زیرا بلع اتفاقی آن میتواند خطرناک باشد.
کودکان در برابر جذب زیاد دارو و مصرف بیش از حد آسیبپذیرتر هستند، بنابراین مصرف این دارو در آنها باید با احتیاط بیشتری انجام شود.
مصرف فرآوردههای بینی این دارو در کودکان زیر ۶ سال معمولاً توصیه نمیشود، مگر با دستور مستقیم پزشک.
فرآورده مخصوص بزرگسالان هرگز نباید برای کودک استفاده شود.
غلظت مناسب به سن کودک و نوع فرآورده بستگی دارد و باید بر اساس برچسب محصول یا نظر پزشک انتخاب شود.
سالمندان بیشتر ممکن است بیماری قلبی، فشار خون بالا یا چند بیماری همزمان داشته باشند؛ به همین دلیل باید با احتیاط بیشتری این دارو را مصرف کنند.
مصرف کوتاهمدت و مطابق دستور اهمیت زیادی دارد؛ تپش قلب، سرگیجه یا افزایش فشار خون پس از مصرف نیاز به پیگیری دارد.
در این افراد، اکسی متازولین ممکن است عوارض قلبی ایجاد کند یا کنترل بیماری را دشوارتر سازد.
این دارو اعتیاد به معنای رایج ایجاد نمیکند، اما مصرف طولانی میتواند باعث وابستگی عملکردی بینی به آن شود.
این وابستگی معمولاً به دلیل رینیت مدیکامنتوزا رخ میدهد؛ مصرف مکرر دارو، چرخه گرفتگی و استفاده دوباره را ادامه میدهد.
پس از قطع مصرف طولانی، بینی ممکن است برای مدتی بیشتر کیپ شود؛ ادامه مصرف خودسرانه میتواند این مشکل را مزمنتر کند.
در این شرایط بهتر است درباره روش قطع مصرف و درمانهای جایگزین با پزشک مشورت شود؛ در بسیاری از موارد، درمان علت اصلی گرفتگی بینی لازم است.
اکسی متازولین با داروهایی مانند فنیل افرین، نفازولین، زایلومتازولین و سودوافدرین در گروه داروهای تنگکننده رگ قرار میگیرد.
مدت اثر، شکل مصرف و محدودیت سنی این داروها با هم فرق دارد.
فنیل افرین ممکن است موضعی یا خوراکی مصرف شود و مدت اثر آن با اکسی متازولین فرق دارد؛ نفازولین نیز در برخی فرآوردههای بینی یا چشمی دیده میشود.
زایلومتازولین نیز ضداحتقان بینی است و مانند اکسی متازولین نباید طولانیمدت مصرف شود؛ هر دو میتوانند گرفتگی برگشتی ایجاد کنند.
اسپری سدیم کلراید (سرم نمکی بینی) رگها را تنگ نمیکند و معمولاً گرفتگی برگشتی ایجاد نمیکند؛ این فرآورده بیشتر برای شستوشو و مرطوب کردن بینی استفاده میشود.
اکسی متازولین اثر سریعتری دارد، اما مدت مصرف آن محدود است.
تجربه دیگران جایگزین نظر پزشک یا داروساز نیست و فقط نشان میدهد برخی افراد پس از مصرف چه چیزی گزارش کردهاند.
بسیاری از مصرفکنندگان از باز شدن سریع بینی میگویند، اما برخی نیز پس از مصرف طولانی، برگشت شدید گرفتگی را گزارش میکنند.
خشکی، سوزش داخل بینی، عطسه یا ورود دارو به گلو از تجربههای نسبتاً رایج است و میتواند به روش مصرف مربوط باشد.
برخی افراد، بهویژه با مصرف زیاد یا نزدیک زمان خواب، تپش قلب، بیخوابی یا سردرد را گزارش میکنند.
اعتیاد روانی ایجاد نمیکند، اما مصرف طولانی میتواند باعث گرفتگی برگشتی و وابستگی عملکردی بینی شود.
ممکن است گرفتگی بینی همراه سینوزیت را موقتاً کم کند، اما خود سینوزیت را درمان نمیکند و در صورت تب یا درد شدید باید به پزشک مراجعه کرد.
در مصرف درست و کوتاهمدت، جذب دارو کم است؛ اما در مصرف زیاد یا طولانی ممکن است فشار خون بالا برود یا تپش قلب ایجاد شود.
مقدار کم ممکن است طعم تلخ یا تحریک گلو ایجاد کند؛ اگر مقدار زیادی بلعیده شود، ارزیابی فوری لازم است.
بلع این دارو، بهویژه در کودکان، میتواند خطرناک باشد. در صورت خوردن اتفاقی همراه با خوابآلودگی یا تپش قلب، فوراً کمک اورژانسی بگیرید.
این حالت معمولاً به دلیل گرفتگی برگشتی پس از مصرف طولانی یا مکرر رخ میدهد و ادامه مصرف میتواند آن را بدتر کند.
معمولاً خوابآور نیست؛ در مصرف زیاد، بهویژه در کودکان، ممکن است خوابآلودگی شدید ایجاد کند، در حالی که در برخی بزرگسالان بیخوابی گزارش شده است.
مصرف معمول موضعی معمولاً مشکل شناختهشدهای در تستهای رایج ایجاد نمیکند؛ در صورت شرکت در مسابقه یا آزمایش دارویی، بهتر است مصرف آن را به مسئول مربوط اطلاع دهید.
موارد مصرف تأیید شده
اکسی متازولین یک مقلد سمپاتیک آلفا آگونیست مستقیم است که باعث انقباض عروق میشود. این دارو در دو شکل اصلی برای کاربردهای موضعی تأیید شده است: قطره/اسپری بینی و ژل موضعی صورت.
اکسی متازولین به عنوان یک مقلد سمپاتیک با اثر مستقیم شناخته میشود. این دارو به صورت انتخابی بر گیرندههای آلفا-آدرنرژیک عمل میکند، به ویژه گیرندههای آلفا-یک را فعال میسازد.
مطالعات فارماکوکینتیک اکسی متازولین عمدتاً بر اساس کاربردهای موضعی آن (بینی و پوست) متمرکز است.
مصرف داروی اکسی متازولین در موارد زیر به صورت کلی منع شده است یا باید با احتیاط بسیار بالا و تحت نظارت شدید صورت گیرد:
تداخلات دارویی اکسی متازولین بیشتر از نوع فارماکودینامیک هستند، به این معنی که اثرات آنها بر سیستم عصبی سمپاتیک را تشدید میکنند و منجر به افزایش خطر عوارض قلبی عروقی میشوند.
تداخلات شدید (منع مصرف یا هشدار جدی)
هشدارهای کامل و جامع کاربردی
توصیههای دارویی مخصوص پزشک
توصیههای زیر برای اطمینان از ایمنی و اثربخشی درمان با اکسی متازولین در محیط بالینی بسیار حیاتی هستند:
| نفازولین+آنتازولین | لوومتامفتامین |
| نفازولین | تتریزولین |
| پروپیل هگزدرین | |
| نمایش بیشتر | |
برای دسترسی به اطلاعات تخصصی و جامع در زمینه مقدارمصرف، فارماکولوژی،تداخلات دارویی و راهنماییهای کلینیکی،از وبسایت Medscape استفاده کنید.
Drugs.comبرای بررسی دقیق دوزها،عوارض جانبی،هشدارها و جزئیات کاربرد داروها،میتوانید به وبسایت Drugs.com مراجعه کنید.
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.
| کد ژنریک | نام شکل دارویی | پرخطر | دما | حیاتی | برچسب هشدار بالا |
|---|---|---|---|---|---|
| 09166 |
اسپری اکسیمتازولین ۰٫۰۰۱ درصد |
||||
| 17122 |
اسپری بینی اکسیمتازولین ۰٫۰۱ درصد ۲۰ میلیلیتر |
||||
| 14337 |
قطره اکسیمتازولین ۰٫۰۱ درصد |
||||
| 17050 |
قطره بینی اکسیمتازولین ۰٫۰۲۵ درصد ۱۰ میلیلیتر |
||||
| 13881 |
اسپری اکسیمتازولین ۰٫۰۵ درصد ۱۰ میلیلیتر |
||||
| 12319 |
اسپری بینی اکسیمتازولین ۰٫۰۵ درصد ۱۵ میلیلیتر |
||||
| 11442 |
قطره بینی اکسیمتازولین ۰٫۰۵ درصد ۱۵ میلیلیتر |
||||
| 15583 |
اسپری اکسیمتازولین ۰٫۰۵ درصد ۲۰ میلیلیتر پمپ |
||||
| 13898 |
اسپری بینی اکسیمتازولین ۰٫۰۵ درصد ۲۰ میلیلیتر |
||||
| 15582 |
اسپری اکسیمتازولین ۰٫۱ درصد ۲۰ میلیلیتر پمپ |
||||
| 12620 |
اسپری بینی اکسیمتازولین ۰٫۱ درصد |
||||
| 51909 |
اسپری بینی اکسیمتازولین هیدروکلراید ۰٫۱ درصد ۱۵ میلیلیتر |