سماگلوتاید چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف سماگلوتاید

سماگلوتاید یک آگونیست طولانی‌اثر گیرنده پپتید شبه گلوکاگون یک است که با تقلید از عملکرد این هورمون، ترشح انسولین را به صورت وابسته به گلوکز افزایش و ترشح گلوکاگون را کاهش می‌دهد. همچنین این دارو با تاخیر در تخلیه معده و اثر بر مراکز اشتها در مغز، منجر به کاهش وزن می‌شود.
موارد مصرف تایید شده
این بخش شامل کاربردهایی است که بر اساس کارآزمایی‌های بالینی وسیع به تایید مراجع رسمی رسیده است:

• دیابت نوع دو: سماگلوتاید به عنوان درمان کمکی در کنار اصلاح سبک زندگی برای بهبود کنترل قند خون در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع دو تجویز می‌شود. این دارو هم به صورت تزریق هفتگی و هم به صورت قرص خوراکی روزانه در دسترس است.
• کاهش خطر حوادث قلبی و عروقی: در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو که دارای بیماری قلبی و عروقی ثابت شده هستند، سماگلوتاید برای کاهش خطر حوادث جدی قلبی نظیر سکته قلبی غیرکشنده، سکته مغزی غیرکشنده و مرگ‌های قلبی تایید شده است.
• مدیریت وزن مزمن: دوزهای بالاتر این دارو برای کنترل وزن در افراد مبتلا به چاقی (شاخص توده بدنی ۳۰ و بالاتر) یا افراد دارای اضافه وزن (شاخص توده بدنی ۲۷ و بالاتر) که حداقل یک بیماری زمینه‌ای مرتبط با وزن مانند فشار خون بالا یا کلسترول بالا دارند، تایید شده است.

نکات کاربردی برای پزشک در موارد تایید شده:

• در شروع درمان، استفاده از پروتکل افزایش تدریجی دوز برای به حداقل رساندن عوارض گوارشی الزامی است. پزشک باید توجه داشته باشد که در بیماران با سابقه رتینوپاتی دیابتی، بهبود سریع کنترل قند خون ممکن است منجر به بدتر شدن موقت وضعیت بینایی شود. همچنین پایش عملکرد کلیوی در بیمارانی که عوارض گوارشی شدیدی را تجربه می‌کنند، ضروری است.

موارد مصرف Off-Label
پزشکان ممکن است بر اساس شواهد علمی موجود، در شرایط زیر نیز سماگلوتاید را تجویز کنند:

• کبد چرب غیرالکلی: شواهد بالینی نشان می‌دهند که سماگلوتاید می‌تواند در کاهش التهاب کبد و بهبود فیبروز در بیماران مبتلا به استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک موثر باشد. این دارو با کاهش مقاومت به انسولین و کاهش وزن به بهبود پروفایل آنزیم‌های کبدی کمک می‌کند.
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک: در زنان مبتلا به این سندرم که دچار مقاومت شدید به انسولین و چاقی هستند، سماگلوتاید می‌تواند علاوه بر کمک به کاهش وزن، به تنظیم چرخه‌های قاعدگی و بهبود باروری کمک کند، هرچند درمان خط اول محسوب نمی‌شود.
• پیشگیری از دیابت در افراد پیش‌دیابتی: در افراد با قند خون مختل که در معرض خطر بالای ابتلا به دیابت نوع دو هستند، این دارو به دلیل اثرات قوی بر حساسیت انسولینی و وزن، برای پیشگیری از پیشرفت بیماری به کار می‌رود.
• آپنه انسدادی خواب: به دلیل ارتباط مستقیم چاقی با آپنه خواب، استفاده از این دارو در بیماران مبتلا به چاقی مفرط منجر به کاهش شدت حملات آپنه و بهبود کیفیت خواب شده است.

نکات کاربردی برای پزشک در موارد off-label:

• در تجویز برای کبد چرب، پزشک باید مد نظر داشته باشد که اگرچه نتایج اولیه نویدبخش است، اما هنوز دوز دقیق و طول درمان برای این اندیکاسیون در برچسب رسمی دارو قید نشده است. در بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، به دلیل خطرات احتمالی برای جنین، دارو باید حداقل دو ماه قبل از اقدام برای بارداری قطع شود.

ملاحظات ایمنی و هشدارهای بالینی

• سرطان مدولاری تیروئید: مصرف این دارو در بیمارانی که سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید یا سندرم نئوپلازی غدد درون‌ریز متعدد نوع دو دارند، ممنوع است.
• پانکراتیت: در صورت مشکوک شدن به پانکراتیت، مصرف دارو باید فوراً قطع شود و در صورت تایید، درمان نباید دوباره آغاز گردد.
• بیماری‌های کیسه صفرا: کاهش وزن سریع و اثرات مستقیم دارو می‌تواند منجر به ایجاد سنگ کیسه صفرا یا التهاب آن شود.

مکانیسم اثر سماگلوتاید

سماگلوتاید یک آنالوگ انسانی پپتید شبه گلوکاگون یک است که با استفاده از تکنولوژی DNA نوترکیب تولید شده است. این دارو به عنوان یک آگونیست گیرنده عمل کرده و نقش کلیدی در تنظیم متابولیسم گلوکز و اشتها ایفا می‌کند. سماگلوتاید از طریق چندین مسیر فیزیولوژیک بر کنترل قند خون و کاهش وزن اثر می‌گذارد:

تحریک ترشح انسولین

• این دارو به صورت مستقیم به گیرنده‌های پپتید شبه گلوکاگون یک در سلول‌های بتای پانکراس متصل می‌شود. این اتصال باعث افزایش سنتز و ترشح انسولین به صورت وابسته به گلوکز می‌شود. یعنی تنها زمانی که سطح قند خون بالا است، ترشح انسولین تحریک می‌گردد که این ویژگی خطر افت شدید قند خون را به شدت کاهش می‌دهد.

مهار ترشح گلوکاگون

• سماگلوتاید ترشح نابجای گلوکاگون را از سلول‌های آلفای پانکراس مهار می‌کند. با کاهش سطح گلوکاگون، تولید گلوکز در کبد کاهش یافته و قند خون ناشتا و پس از غذا بهبود می‌یابد.

سه: تاخیر در تخلیه معده

• این دارو باعث کاهش سرعت خروج مواد غذایی از معده به روده کوچک می‌شود. این اثر منجر به کاهش سرعت ورود گلوکز به جریان خون پس از صرف غذا شده و به کنترل قند خون بعد از غذا کمک می‌کند.

تنظیم اشتها در سیستم عصبی مرکزی

• سماگلوتاید با عبور از سد خونی مغزی، بر مراکز پاداش و اشتهای هیپوتالاموس اثر می‌گذارد. این عمل باعث افزایش احساس سیری و کاهش میل به غذا می‌شود که عامل اصلی کاهش وزن در بیماران است.

فارماکوکینتیک سماگلوتاید

جذب دارو

• در مدل تزریقی زیرجلدی، فراهمی زیستی دارو حدود ۸۹ درصد است و زمان رسیدن به حداکثر غلظت پلاسما بین ۲۴ تا ۳۶ ساعت متغیر است. در مدل خوراکی، جذب در معده رخ می‌دهد و فراهمی زیستی بسیار پایینی دارد (حدود چهار دهم تا یک درصد)، به همین دلیل نیاز به همراهی با مواد تقویت‌کننده جذب برای عبور از سد اسیدی معده دارد.

توزیع و اتصال به پروتئین

• سماگلوتاید اتصال بسیار بالایی به پروتئین پلاسما (بیش از ۹۹ درصد به آلبومین) دارد. این اتصال قوی باعث محافظت از دارو در برابر تجزیه آنزیمی شده و نیمه‌عمر آن را به شدت افزایش می‌دهد. حجم توزیع ظاهری آن در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو حدود ۱۲.۵ لیتر تخمین زده می‌شود.

متابولیسم و بیوترانسفورماسیون

• برخلاف بسیاری از داروها که در کبد توسط آنزیم‌های خاص متابولیزه می‌شوند، سماگلوتاید از طریق پروتئولیز گسترده زنجیره پپتیدی و اکسیداسیون اسید چرب متصل به آن تجزیه می‌شود. این فرآیند باعث می‌شود که تداخلات دارویی وابسته به آنزیم‌های کبدی در این دارو به حداقل برسد.

دفع و نیمه‌عمر

• نیمه‌عمر حذف سماگلوتاید حدود یک هفته است که تزریق یک‌بار در هفته را امکان‌پذیر می‌سازد. مسیر اصلی دفع دارو و متابولیت‌های آن از طریق ادرار و مدفوع است. غلظت پایدار دارو در خون معمولاً پس از ۴ تا ۵ هفته مصرف مداوم هفتگی حاصل می‌شود.

نکات کاربردی برای پزشک در مدیریت درمان

• پایش عملکرد کلیوی: اگرچه دارو مستقیماً سمیت کلیوی ندارد، اما عوارض گوارشی شدید مانند استفراغ می‌تواند منجر به کم‌آبی بدن و آسیب حاد کلیوی شود.
• تداخل در جذب داروهای خوراکی: به دلیل تاخیر در تخلیه معده، سماگلوتاید ممکن است بر سرعت جذب سایر داروهای خوراکی همزمان تاثیر بگذارد؛ لذا پایش بالینی در مورد داروهایی که پنجره درمانی باریکی دارند توصیه می‌شود.
• وضعیت پایدار: پزشکان باید به بیماران توضیح دهند که اثرات کامل دارو بر قند خون و وزن بلافاصله ظاهر نمی‌شود و به دلیل فارماکوکینتیک خاص دارو، چندین هفته زمان برای رسیدن به سطح پایدار پلاسما لازم است.

منع مصرف سماگلوتاید

موارد منع مصرف در بیماری‌ها

استفاده از سماگلوتاید در شرایط زیر ممنوع است یا نیاز به قطع فوری درمان دارد:

• سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید: سماگلوتاید در مطالعات حیوانی باعث افزایش تومورهای سلول سی تیروئید شده است. بنابراین در افرادی که سابقه این نوع خاص از سرطان یا سندرم نئوپلازی غدد درون‌ریز متعدد نوع دو را دارند، مصرف این دارو مطلقاً ممنوع است.
• سابقه پانکراتیت: در بیمارانی که سابقه التهاب لوزالمعده دارند، سماگلوتاید باید با احتیاط فراوان تجویز شود و در صورت بروز علائم حاد پانکراتیت، دارو باید برای همیشه قطع گردد.
• بیماری شدید دستگاه گوارش: به دلیل اثر دارو در تاخیر تخلیه معده، در بیماران مبتلا به فلج معده یا بیماری‌های التهابی فعال روده، تجویز این دارو می‌تواند منجر به وخامت شدید وضعیت بیمار شود.
• نارسایی کلیوی پیشرفته: اگرچه دارو مستقیماً سمی نیست، اما به دلیل خطر کم‌آبی شدید بدن ناشی از عوارض گوارشی، در بیماران با عملکرد کلیوی بسیار پایین، خطر آسیب حاد کلیوی وجود دارد.
• رتینوپاتی دیابتی پیشرفته: بهبود سریع سطح قند خون با این دارو می‌تواند به طور موقت باعث تشدید آسیب‌های شبکیه شود. در صورت وجود رتینوپاتی ناپایدار، پایش دقیق چشم‌پزشکی الزامی است.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

با توجه به تغییرات متابولیک در دوران بارداری و نیاز جنین به مواد مغذی، مصرف این دارو محدودیت‌های جدی دارد:

• دوران بارداری: مصرف سماگلوتاید در دوران بارداری توصیه نمی‌شود. مطالعات حیوانی نشان‌دهنده پتانسیل آسیب به جنین و ناهنجاری‌های ساختاری در دوزهای بالینی بوده است. مدیریت دیابت در این دوران باید به پروتکل‌های استاندارد مانند انسولین درمانی محدود شود.
• برنامه‌ریزی برای بارداری: به دلیل نیمه‌عمر طولانی این دارو (حدود ۷ روز)، توصیه می‌شود که بیماران حداقل دو ماه قبل از اقدام به بارداری، مصرف سماگلوتاید را قطع کنند تا دارو به طور کامل از بدن خارج شود.
• دوران شیردهی: داده‌های کافی در مورد عبور سماگلوتاید به شیر انسان در دسترس نیست. با این حال، با توجه به ترشح دارو در شیر حیوانات آزمایشگاهی و پتانسیل بروز عوارض جانبی جدی در نوزاد، توصیه می‌شود یا شیردهی قطع شود و یا مصرف دارو متوقف گردد. انتخاب بین این دو گزینه باید بر اساس اهمیت دارو برای سلامت مادر انجام شود.

موارد منع مصرف در کودکان و نوجوانان

محدودیت‌های سنی و نکات مهم در گروه سنی اطفال به شرح زیر است:

• محدودیت سنی برای دیابت: ایمنی و اثربخشی سماگلوتاید برای کنترل قند خون در کودکان زیر ۱۰ سال مبتلا به دیابت نوع دو هنوز به اثبات نرسیده است.
• محدودیت سنی برای مدیریت وزن: دوزهای مربوط به کاهش وزن تنها برای نوجوانان ۱۲ سال و بالاتر تایید شده است. مصرف این دارو برای کاهش وزن در کودکان زیر ۱۲ سال به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.
• حساسیت‌های رشدی: پزشکان باید توجه داشته باشند که اثرات طولانی‌مدت این دارو بر رشد و تکامل استخوانی و بلوغ در کودکان به طور کامل شناخته نشده است. بنابراین تجویز باید تنها در موارد چاقی مفرط همراه با عوارض جانبی و تحت نظارت دقیق فوق‌تخصص غدد اطفال انجام گیرد.

نکات کلیدی برای پزشکان در مدیریت خطرات

• غربالگری اولیه: قبل از شروع درمان، حتماً درباره سابقه توده‌های گردنی یا سابقه خانوادگی سرطان‌های غدد درون‌ریز از بیمار سوال کنید.
• پایش عملکرد کلیه: در بیمارانی که دچار تهوع و استفراغ شدید می‌شوند، برای پیشگیری از آسیب حاد کلیوی، حجم مایعات بدن و کراتینین خون را بررسی کنید.
• توقف دارو قبل از جراحی: به دلیل اثر دارو بر تاخیر در تخلیه معده و خطر آسپیراسیون ریوی حین بیهوشی، دستورالعمل‌های جدید بین‌المللی توصیه می‌کنند مصرف آگونیست‌های این گیرنده قبل از جراحی‌های انتخابی قطع شود.

عوارض جانبی سماگلوتاید

عوارض جانبی سیستم گوارشی

شایع‌ترین عوارض سماگلوتاید مربوط به دستگاه گوارش است که معمولا در هنگام افزایش دوز رخ می‌دهد و با گذشت زمان کاهش می‌یابد.

• تهوع: این عارضه در حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بیماران مبتلا به دیابت نوع دو و تا ۴۴ درصد در بیماران تحت درمان برای مدیریت وزن مشاهده شده است. تهوع معمولا خفیف تا متوسط بوده و با گذشت زمان فروکش می‌کند.
• استفراغ: در حدود ۵ تا ۹ درصد بیماران دیابتی و تا ۲۴ درصد بیماران در دوزهای بالاتر مربوط به کاهش وزن گزارش شده است.
• اسهال: این عارضه در ۸ تا ۹ درصد بیماران با دوزهای پایین و تا ۳۰ درصد در دوزهای بالا دیده می‌شود.
• درد شکمی: حدود ۷ تا ۲۰ درصد بیماران درجاتی از دردهای ناحیه شکم را تجربه می‌کنند.
• یبوست: در بیماران دیابتی حدود ۳ تا ۵ درصد و در برنامه‌های کاهش وزن تا ۲۴ درصد گزارش شده است.
• سوء هاضمه و نفخ: این موارد در حدود ۵ تا ۹ درصد بیماران بروز می‌کند.

عوارض جانبی سیستمیک و عمومی

این عوارض بر کل بدن یا سیستم‌های مختلف اثر می‌گذارند:

• خستگی و ضعف: حدود ۱۱ درصد از افرادی که دوزهای بالای دارو را برای مدیریت وزن دریافت می‌کنند، دچار خستگی غیرعادی می‌شوند.
• سرگیجه: در حدود ۸ درصد بیماران گزارش شده است.
• کاهش قند خون: اگر این دارو به تنهایی استفاده شود، خطر افت قند خون بسیار پایین است. اما در صورت ترکیب با انسولین یا داروهای محرک ترشح انسولین، این عارضه در حدود ۱۴ تا ۳۰ درصد بیماران مشاهده می‌شود.
• سردرد: حدود ۱۴ درصد از مصرف‌کنندگان دوزهای کاهش وزن، سردرد را به عنوان یک عارضه جانبی ذکر کرده‌اند.

عوارض جانبی خاص و کمتر شایع

این موارد درصد شیوع پایین‌تری دارند اما از نظر بالینی برای پزشک بسیار مهم هستند:

• واکنش‌های محل تزریق: مانند قرمزی، خارش یا درد که در حدود ۱ درصد بیماران دیده می‌شود.
• افزایش سطح آنزیم لیپاز: در حدود ۶ درصد بیماران افزایش آنزیم‌های پانکراس بدون علائم بالینی پانکراتیت مشاهده شده است.
• بیماری‌های کیسه صفرا: سنگ کیسه صفرا در حدود ۱ تا ۳ درصد بیماران گزارش شده است که این نرخ در کاهش وزن‌های سریع ممکن است کمی بیشتر باشد.
• رتینوپاتی دیابتی: در کارآزمایی‌های مربوط به بیماران دیابتی با خطر بالای قلبی و عروقی، عوارض مرتبط با شبکیه چشم در حدود ۳ درصد بیماران مشاهده شده است.

نکات کاربردی برای پزشک در مدیریت عوارض

• اکثر عوارض گوارشی با شروع از دوزهای بسیار پایین و افزایش تدریجی دوز در فواصل چهار هفته‌ای قابل مدیریت هستند.
• به بیماران توصیه کنید در صورت بروز تهوع، حجم وعده‌های غذایی را کاهش داده و از مصرف غذاهای پرچرب و تند خودداری کنند.
• بروز اسهال و استفراغ شدید می‌تواند منجر به کم‌آبی بدن شود. پایش وضعیت هیدراتاسیون بیمار برای جلوگیری از آسیب حاد کلیوی، به ویژه در بیماران مسن، ضروری است.
• در صورت بروز دردهای شدید و مداوم شکمی که به پشت تیر می‌کشد، باید بلافاصله احتمال پانکراتیت بررسی شود، هرچند این عارضه در کمتر از یک درصد بیماران رخ می‌دهد.

تداخلات دارویی سماگلوتاید

تداخلات دارویی سماگلوتاید
سماگلوتاید به دلیل اثرات فیزیولوژیک خاص خود، به ویژه تاخیر در تخلیه معده، می‌تواند بر جذب و اثرگذاری سایر داروها تاثیر بگذارد.

تداخل با داروهای ضد دیابت و انسولین

• مهم‌ترین تداخل بالینی سماگلوتاید با داروهایی است که پتانسیل ایجاد افت قند خون را دارند.
• انسولین (در تمام انواع آن): استفاده همزمان با سماگلوتاید خطر افت شدید قند خون را افزایش می‌دهد. در مدیریت بالینی، معمولا توصیه می‌شود هنگام شروع سماگلوتاید، دوز انسولین تزریقی برای کاهش ریسک حوادث هیپوگلیسمی کاهش یابد.
• سولفونیل‌اوره‌ها: داروهایی مانند گلی‌بنکلامید، گلیکلازید و گلی‌مپیرید در صورت مصرف همزمان با سماگلوتاید، احتمال افت قند خون را به شدت بالا می‌برند. تعدیل دوز این داروها در شروع درمان با آگونیست‌های گیرنده پپتید شبه گلوکاگون یک ضروری است.

تداخل ناشی از تاخیر در تخلیه معده

• سماگلوتاید سرعت حرکت غذا و دارو از معده به روده را کاهش می‌دهد که می‌تواند بر فراهمی زیستی داروهای خوراکی تاثیر بگذارد.
• لووتیروکسین: مطالعات نشان داده‌اند که سماگلوتاید می‌تواند باعث افزایش مواجهه کلی با لووتیروکسین شود. پزشکان باید در بیماران مبتلا به کم‌کاری تیروئید، پس از شروع یا تغییر دوز سماگلوتاید، سطح هورمون محرک تیروئید را پایش کنند.
• وارفارین: اگرچه تداخل مستقیم دارویی گزارش نشده، اما به دلیل تغییر در سرعت جذب و احتمال تغییر در رژیم غذایی بیمار، پایش نسبت نرمال‌شده بین‌المللی در شروع درمان توصیه می‌شود.
• داروهای ضد بارداری خوراکی: تاخیر در تخلیه معده ممکن است باعث تغییر در زمان رسیدن به حداکثر غلظت این داروها شود، هرچند به طور کلی بر میزان کل جذب آن‌ها اثر معناداری ندارد. با این حال، در صورت بروز اسهال یا استفراغ شدید ناشی از عوارض سماگلوتاید، اثربخشی این داروها ممکن است مختل شود.
• آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای با پنجره درمانی باریک: برای داروهایی که نیاز به جذب سریع دارند (مانند برخی مسکن‌های حاد) یا داروهایی که غلظت دقیق آن‌ها در خون حیاتی است (مانند دیگوکسین یا لیتیم)، پایش بالینی و آزمایشگاهی در هنگام هم‌زمانی با سماگلوتاید پیشنهاد می‌شود.

تداخل با غذا
تعامل سماگلوتاید با مواد غذایی به ویژه در فرم خوراکی آن بسیار حیاتی است:

• اثر غذا بر جذب (فرم خوراکی): مصرف قرص خوراکی سماگلوتاید همراه با غذا، نوشیدنی (بیش از مقدار اندک آب) یا سایر داروهای خوراکی، جذب آن را به شدت کاهش می‌دهد و ممکن است دارو را بی‌اثر کند.
• پروتکل مصرف: برای جلوگیری از تداخل غذایی، بیمار باید دارو را ناشتا، بلافاصله پس از بیدار شدن و تنها با حداکثر ۱۲۰ میلی‌لیتر آب ساده مصرف کند و حداقل ۳۰ دقیقه قبل از خوردن اولین وعده غذایی یا نوشیدنی دیگر صبر نماید.
• غذاهای پرچرب: اگرچه تداخل شیمیایی مستقیمی وجود ندارد، اما مصرف غذاهای بسیار پرچرب می‌تواند عوارض گوارشی سماگلوتاید (مانند تهوع و استفراغ) را به دلیل تاخیر مضاعف در تخلیه معده تشدید کند.

تداخل در آزمایشات آزمایشگاهی
سماگلوتاید می‌تواند تغییراتی در برخی شاخص‌های آزمایشگاهی ایجاد کند که پزشک باید در تفسیر نتایج به آن‌ها توجه داشته باشد:

• آنزیم‌های پانکراس (آمیلاز و لیپاز): در بیماران مصرف‌کننده سماگلوتاید، افزایش متوسط در سطح پایه آمیلاز و لیپاز سرم مشاهده شده است. این افزایش به تنهایی و بدون علائم بالینی (مانند درد شکمی شدید) نشان‌دهنده پانکراتیت حاد نیست و نیاز به قطع دارو ندارد.
• شاخص‌های عملکرد کلیوی: در بیمارانی که دچار استفراغ و اسهال شدید می‌شوند، ممکن است افزایش در سطح نیتروژن اوره خون و کراتینین مشاهده شود که نشان‌دهنده آسیب حاد کلیوی ناشی از کم‌آبی است، نه سمیت مستقیم دارو.
• ضربان قلب: در آزمایشات بررسی عملکرد قلب (مانند نوار قلب)، ممکن است افزایش اندک در ضربان قلب استراحت (حدود ۲ تا ۳ ضربه در دقیقه) ثبت شود.
• کلسیتونین سرم: با توجه به خطر احتمالی تومورهای تیروئید، ممکن است سطح کلسیتونین افزایش یابد. با این حال، ارزش پایش روتین کلسیتونین برای غربالگری سرطان تیروئید در این بیماران هنوز به طور قطع تایید نشده است، اما افزایش مقادیر بالای ۵۰ نانوگرم در لیتر نیاز به بررسی‌های جدی‌تر دارد.

توصیه‌های کاربردی بالینی برای پزشکان:

• در بیماران مصرف‌کننده انسولین، آموزش علائم افت قند خون و نحوه مدیریت آن همزمان با شروع سماگلوتاید الزامی است.
• هنگام تجویز فرم خوراکی، بر رعایت دقیق بازه ۳۰ دقیقه‌ای ناشتا بودن تاکید کنید تا از شکست درمان جلوگیری شود.
• در صورت بروز اختلالات گوارشی شدید، مصرف مایعات و وضعیت کلیوی بیمار را به صورت دوره‌ای ارزیابی کنید.

هشدار ها سماگلوتاید

هشدارهای بالینی و احتیاطات اختصاصی سماگلوتاید
تجویز این دارو مستلزم ارزیابی دقیق وضعیت بیمار و پایش مستمر جهت پیشگیری از عوارض جدی است. هشدارهای زیر بر اساس مستندات بالینی بین‌المللی حائز اهمیت هستند:

خطر تومورهای سلول سی تیروئید

• در مطالعات پیش‌بالینی روی جوندگان، سماگلوتاید باعث افزایش وابسته به دوز و مدت مصرف در بروز تومورهای تیروئید شده است. اگرچه مشخص نیست این مورد در انسان نیز به همان شدت رخ دهد، اما بررسی توده‌های گردنی و پایش علائمی نظیر گرفتگی صدا، دیسفاژی یا تنگی نفس در طول درمان الزامی است.

پانکراتیت حاد

• مواردی از التهاب لوزالمعده در کارآزمایی‌های بالینی گزارش شده است. پس از شروع درمان یا افزایش دوز، بیمار باید از نظر دردهای شدید شکمی که به پشت تیر می‌کشد، تحت نظر باشد. در صورت مشکوک شدن به پانکراتیت، مصرف دارو باید فوراً قطع و اقدامات تشخیصی آغاز گردد.

آسیب حاد کلیوی

• گزارش‌هایی از بروز نارسایی کلیوی یا بدتر شدن نارسایی مزمن کلیه وجود دارد که در برخی موارد نیاز به دیالیز پیدا کرده‌اند. این آسیب‌ها اغلب ثانویه به کم‌آبی بدن ناشی از عوارض گوارشی شدید مانند تهوع و استفراغ هستند. پزشکان باید در بیمارانی که دچار این عوارض می‌شوند، عملکرد کلیوی را به دقت پایش کنند.

عوارض چشمی در بیماران دیابتی

• در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو، بهبود سریع و ناگهانی کنترل قند خون ممکن است با تشدید موقت رتینوپاتی دیابتی همراه باشد. بیمارانی که سابقه این بیماری چشمی را دارند باید به طور منظم توسط چشم‌پزشک معاینه شوند.

بیماری‌های کیسه صفرا

• کاهش وزن سریع و اثرات مستقیم آگونیست‌های این گیرنده می‌تواند منجر به تشکیل سنگ‌های صفراوی یا التهاب کیسه صفرا شود. در صورت بروز درد در ناحیه فوقانی و راست شکم، بررسی‌های سونوگرافی توصیه می‌شود.

خطر افت قند خون

• اگرچه سماگلوتاید به تنهایی باعث افت شدید قند خون نمی‌شود، اما در صورت استفاده همزمان با انسولین یا داروهای محرک ترشح انسولین، خطر هیپوگلیسمی افزایش می‌یابد. در این موارد، کاهش دوز داروهای همزمان ضرورت دارد.

مسمومیت(اوردوز) و مدیریت درمان آن
در صورت مصرف مقادیر بالاتر از دوزهای درمانی توصیه شده، واکنش‌های شدیدی ممکن است رخ دهد.

تظاهرات بالینی مسمومیت(اوردوز)

علائم گزارش شده در موارد مصرف بیش از حد عمدتاً شامل اختلالات شدید دستگاه گوارشی است:

• تهوع و استفراغ بسیار شدید و مقاوم به درمان‌های معمول.
• دردهای شکمی حاد.
• افت قند خون، به ویژه اگر بیمار سایر داروهای ضد دیابت را نیز مصرف کرده باشد.

پروتکل مدیریت و درمان مسمومیت(اوردوز)

بر اساس منابع سم‌شناسی بالینی، هیچ پادزهر یا آنتی‌دوت اختصاصی برای سماگلوتاید وجود ندارد. با توجه به نیمه‌عمر طولانی این دارو که حدود یک هفته است، مدیریت بیمار باید با صبر و پایش مداوم انجام شود:

حمایت تنفسی و قلبی

• اطمینان از باز بودن راه‌های هوایی و حفظ ثبات علائم حیاتی در اولویت اول قرار دارد.

جبران مایعات و الکترولیت‌ها

• اصلی‌ترین اقدام درمانی، هیدراتاسیون وریدی گسترده برای جبران مایعات از دست رفته ناشی از استفراغ و پیشگیری از آسیب حاد کلیوی است. پایش الکترولیت‌های سرم برای جلوگیری از اختلالات قلبی ضروری است.

کنترل تهوع و استفراغ

• استفاده از داروهای ضد تهوع قوی به صورت وریدی برای کنترل علائم بیمار توصیه می‌شود. به دلیل طولانی بودن اثر سماگلوتاید، ممکن است نیاز باشد این درمان‌های حمایتی برای چندین روز ادامه یابد.

پایش قند خون

• حتی در صورت عدم مصرف داروهای دیگر، قند خون بیمار باید به طور مرتب چک شود تا در صورت بروز افت قند، اصلاحات لازم با گلوکز وریدی انجام گردد.

عدم کارایی دیالیز

• پزشکان باید توجه داشته باشند که به دلیل اتصال بسیار بالای سماگلوتاید به پروتئین‌های پلاسما (بیش از نود و نه درصد)، روش‌هایی مانند همودیالیز در خارج کردن دارو از بدن و درمان اوردوز موثر نخواهند بود.

توصیه های دارویی سماگلوتاید

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
این بخش شامل نکات فنی و استراتژی‌های مدیریت درمان است که پزشک باید در طول دوره تجویز مد نظر داشته باشد:

استراتژی افزایش تدریجی دوز

• برای بهبود تحمل‌پذیری گوارشی، درمان باید حتما با کمترین دوز ممکن آغاز شود. دوز دارو باید در بازه‌های زمانی چهار هفته‌ای افزایش یابد. در صورتی که بیمار دوز جدید را تحمل نکند، می‌توان افزایش دوز را به تعویق انداخت یا به دوز قبلی بازگشت.

پایش عملکرد کلیوی در شرایط حاد

• سماگلوتاید به خودی خود سمیتی برای کلیه ندارد، اما عوارض جانبی مانند استفراغ و اسهال شدید می‌توانند منجر به کم‌آبی بدن و آسیب حاد کلیوی شوند. در بیمارانی که دچار اختلالات گوارشی شدید می‌شوند، بررسی سطح کراتینین و وضعیت هیدراتاسیون الزامی است.

مدیریت داروهای همزمان

• در بیمارانی که از انسولین یا داروهای محرک ترشح انسولین استفاده می‌کنند، خطر افت قند خون با اضافه شدن سماگلوتاید افزایش می‌یابد. توصیه می‌شود در شروع درمان، دوز انسولین یا داروهای مشابه به صورت پیش‌گیرانه کاهش یابد تا از حوادث هیپوگلیسمی جلوگیری شود.

پایش سلامت روان و تیروئید

• با وجود اینکه ارتباط قطعی ثابت نشده، اما در طول درمان با داروهای کاهش وزن، بیمار باید از نظر تغییرات خلق و خو، افسردگی یا افکار آسیب به خود پایش شود. همچنین معاینه دوره‌ای تیروئید برای بررسی توده‌های احتمالی در گردن مطابق با هشدارهای بین‌المللی پیشنهاد می‌شود.

توقف دارو پیش از جراحی

• مطابق با بیانیه‌های انجمن‌های بیهوشی بین‌المللی، به دلیل خطر باقی ماندن محتویات معده و آسپیراسیون ریوی، توصیه می‌شود مصرف سماگلوتاید (به ویژه فرم تزریقی هفتگی) مدتی قبل از جراحی‌های انتخابی متوقف شود.

توصیه‌های دارویی برای بیمار
پزشک باید نکات زیر را به عنوان بخشی از آموزش بیمار جهت افزایش اثربخشی و ایمنی درمان منتقل کند:

نحوه صحیح مصرف فرم خوراکی

• بیمار باید بداند که قرص خوراکی باید بلافاصله پس از بیدار شدن، با شکم کاملا خالی و تنها با مقدار کمی آب ساده (حداکثر ۱۲۰ میلی‌لیتر) بلعیده شود. بیمار نباید تا ۳۰ دقیقه بعد از آن هیچ غذا، نوشیدنی یا داروی دیگری مصرف کند، زیرا جذب دارو به شدت مختل می‌شود.

مدیریت عوارض گوارشی

• به بیمار آموزش دهید که تهوع و احساس پری معده در هفته‌های اول شایع است. برای کاهش این علائم، پیشنهاد می‌شود حجم وعده‌های غذایی کاهش یابد، از خوردن غذاهای بسیار چرب، سرخ‌کرده و پرادویه خودداری شود و به محض احساس سیری، خوردن غذا متوقف گردد.

شناسایی علائم خطر

• بیمار باید آگاه باشد که در صورت بروز درد شدید و مداوم در ناحیه شکم که به پشت منتشر می‌شود (نشانه احتمالی التهاب لوزالمعده) یا تغییر در دید و تاری چشم، باید مصرف دارو را قطع کرده و بلافاصله به پزشک مراجعه کند.

زمان‌بندی دوزهای فراموش شده

• در فرم تزریقی هفتگی، اگر بیمار یک دوز را فراموش کرد، در صورتی که کمتر از ۵ روز از زمان اصلی گذشته باشد، باید دوز فراموش شده را تزریق کند. اگر بیش از ۵ روز گذشته است، باید از آن دوز صرف‌نظر کرده و دوز بعدی را در روز معمول خود تزریق نماید. هرگز نباید دو دوز همزمان تزریق شود.

نگهداری صحیح دارو

• قلم‌های تزریقی استفاده نشده باید در یخچال نگهداری شوند. قلم در حال استفاده می‌تواند تا ۵۶ روز در دمای اتاق یا یخچال نگهداری شود. بیمار باید از یخ‌زدگی دارو جلوگیری کرده و قلم را دور از نور مستقیم خورشید قرار دهد.

اصلاح سبک زندگی

• تاکید بر این نکته ضروری است که سماگلوتاید جایگزین رژیم غذایی و فعالیت بدنی نیست، بلکه به عنوان مکمل در کنار یک برنامه غذایی کم‌کالری و ورزش منظم بهترین نتایج را در کنترل قند خون و کاهش وزن ایجاد می‌کند.

سایر نکات

• توصیه می‌شود از قلم‌های ۰/۵میلی‌گرمی برای تزریق دوز ۰/۲۵ و ۰/۵میلی‌گرمی و از قلم یک میلی‌گرمی برای دوز ۱میلی‌گرم استفاده شود.
• نحوه‌ی تزریق زیرجلدی، مواضع تزریق و کلیه‌ی نکات لازم در این مورد(نظیر چرخش محل تزریق) به بیمار آموزش داده‌شود.
• در صورت نیاز به تغییر روز تزریق در هفته، حداقل بین دو دوز تزریق فاصله‌ی ۴۸ساعته رعایت شود.
• از اختلاط این دارو با سایر داروهای تزریقی خودداری شود. همچنین از تزریق این دارو با سایر داروهای تزریقی در یک موضع خودداری شود.
• قلم‌های Ozempicدر یخچال در دمای ٢تا٨درجه سانتی‌گراد نگهداری شود. پس از بازکردن در دمای ٢تا٨درجه سانتی‌گرادیا١۵تا٣٠ درجه سانتی‌گراد تا۵۶روز نگهداری شود.از فریز کردن یا یخ زدگی دارو خودداری شود.(داروی یخ زده دور انداخته شود)
• قلم‌های Wegovy در یخچال در دمای ٢تا٨درجه سانتی‌گراد نگهداری شود. در صورت نیاز، قبل از برداشتن کلاهک، می‌توان قلم را تا 28 روز در دمای 8 تا 30 درجه سانتی گراد نگه داشت. از فریز کردن یا یخ زدگی دارو و قرار دادن در معرض نور مستقیم خودداری شود.(داروی یخ زده دور انداخته شود)
• تنها محلول شفاف و بدون ذرات معلق قابل تزریق می‌باشد.
• در صورت مصرف خوراکی سماگلوتاید، دارو با وعده‌ی خالی یا حداقل نیم ساعت قبل از اولین وعده‌ی غذایی روزانه‌، نوشیدنی، یا سایر داروهای مصرفی بیمار، مصرف شود. قرص به صورت کامل مصرف شود و از خرد کردن یا جویدن آن خودداری شود. در صورت فراموشی یک نوبت سماگلوتاید خوراکی، از مصرف دوز فراموش شده، صرف نظر شود. و دوزهای بعدی طبق برنامه مصرف شوند.

نحوه‌ی تزریق Ozempic:

• برای هر قلم جدید، سوزن را قبل از اولین تزریق با چرخاندن انتخابگر دوز روی علامت بررسی، و تزریق در هوا، هواگیری کنید(برای تزریق های بعدی نیازی به پرایمینگ یا هواگیری نیست). برای هر تزریق از یک سرسوزن جدید استفاده کنید. پس از تزریق، دکمه را تا زمانی که شمارنده به دوز 0 برگردد فشار دهید و سپس برای 6 ثانیه نگه دارید و پس از آن سوزن را از پوست خارج کنید.

نحوه‌ی تزریق Wegovy:

• پس از برداشتن درپوش قلم، سوزن داخل درپوش سوزن پنهان می شود و طبیعی است. برای شروع تزریق، پوشش سوزن را محکم روی پوست فشار دهید. پس از تزریق، به فشار دادن دستگاه روی پوست ادامه دهید تا نوار زرد از حرکت باز بماند. سپس، سوزن را از روی پوست جدا کنید.
• وضعیت مشکلات مثانه و مشکلات کلیوی بیمار(به ویژه در زمان شروع درمان، تغییر دوز مصرفی در بیمارانی که با عوارض گوارشی زیادی مواجه اند)ارزیابی شود.
• معاینات چشمی به صورت دوره‌ای و در صورت شک به رتینوپاتی انجام شود.
• پایش دوره‌ای کلسی تونین سرم یا استفاده از مانیتورینگ اولتراسوند تیروئید برای تشخیص زودهنگام کارسینوم مدولاری تیروئید در بیماران تحت درمان با سماگلوتید ارزش بدون قطعیتی دارد.
• تری‌گلیسیرید بیمار به صورت منظم و دوره‌ای ارزیابی شود.

سماگلوتاید در دیابت نوع دو:

• به دلیل عدم وجود اثرات مطلوب بیشتر بر روی کنترل قندخون، از مصرف همزمان این دارو با مهارکننده دی پپتیدیل پپتیداز-4 خودداری شود.ممکن است نیاز به کاهش دوز انسولین و/یا داروهای محرک ترشح انسولین(سولفونیل‌اوره‌ها، مگلیتینیدها) مصرفی بیمار جهت پیشگیری از افت قندخون باشد.
• در صورت فراموشی یک نوبت تزریق سماگلوتاید، به محض یادآوری تزریق (تا ۵روز بعد) انجام شود. در صورتی که تزریق بیش از ۵روز به تعویق افتاد، از تزریق دوز فراموش شده خودداری شود و دوزهای بعدی طبق برنامه تزریق شوند.

در صورت تغییر سماگلوتاید خوراکی به قلم تزریقی اوزمپیک:

• دوز خوراکی ۷میلی‌گرم باشید: هفته‌ای ۰/۵میلی‌گرم تزریق زیرجلدی؛ تزریق از فردای آخرین دوز خوراکی آغاز شود.قندخون بیمار در این دوران به دقت پایش شود.
• دوز خوراکی۱۴میلی‌گرم: هفته‌ای ۰/۵میلی‌گرم تزریق زیرجلدی؛ تزریق از فردای آخرین دوز خوراکی آغاز شود.

در صورت نیاز به تغییر فرم تزریقی قلم اوزمپیک به فرم خوارکی سماگلوتاید:

• اگر دوز تزریق هفتگی ۰/۵میلی‌گرم باشد: تبدیل به ۷تا۱۴میلی‌گرم خوراکی یک بار در روز شود.مصرف دوز خوراکی در عرض 7 روز از آخرین تزریق شروع می شود.
• اگر دوز تزریق هفتگی۱میلی‌گرم باشد: هیچ دوز خوراکی معادلی در برچسب کارخانه‌ی سازنده ارائه نشده است. برخی از متخصصان این دوز تزریقی را به 14 میلی گرم خوراکی یک بار در روز تبدیل می کنند و در طی 7 روز از آخرین تزریق، مصرف خوراکی شروع می شود.
• حداکثر دوز مجاز هفتگی سماگلوتاید تزریقی، ۲میلی‌گرم می‌باشد.تزریق با دوز کم آغاز شود و در صورت نیاز به صورت تدریجی پس از چند هفته اضافه شود.
• شروع با دوز اولیه ی کم، (0.25 میلی گرم در هفته) جهت کاهش علائم گوارشی توصیه می‌شود و ممکن است کنترل قند خون موثری نداشته باشد.
• لازم است نحوه‌ی تزریق دارو پیش از شروع درمان، به صورت عملی به بیمار آموزش داده شود و از توانایی بیمار یا همراه وی در انجام تزریق و رعایت نکات لازم، اطمینان حاصل شود.
• به بیمار در مورد اندازه‌گیری قندخون و علائم افت قندخون آموزش‌های لازم داده شود.
• این دارو جایگزین انسولین نمی‌باشد.
• سماگلوتاید در موارد دیابت نوع یک و کتواسیدوز دیابتی نباید تجویز شود.
• این دارو انتخاب مناسبی برای خانم‌های مبتلا به دیابت تیپ۲ که تصمیم به بارداری دارند، نمی‌باشد. توصیه می‌شود افراد در سنین باروری در مدت درمان با این دارو از یک روش ضدبارداری مناسب استفاده کنند و در صورت تصمیم به بارداری حتماً پزشک خود را درجریان قرار دهند.
• چنانچه خانمی تحت درمان با سماگلوتاید قرار دارد، لازم است این دارو حداقل دوماه پیش از بارداری قطع گردد.
• بهتر است افراد مبتلا به دیابت نوع دو غیرانسولینی وقت دندانپزشکی خود را صبح‌ها تنظیم کنند تا احتمال بروز افت قندخون ناشی از استرس کاهش یابد.
• HbA1c بیمار دست‌کم دوبار در سال در بیماران با قندخون تحت کنترل و ۴بار درسال در بیمارانی که به اهداف درمانی نرسیده‌اند، چک شود.در افرادی که نوسانات قندخون زیادی دارند(مانند کسانی که کمبود ترشح انسولین دارند) یا در بیمارانی که HbA1c آنها با قندخون یا علائمشان تطابق ندارد، حتماً ارزیابی HbA1c همراه با سایر فاکتورهای قندخون انجام شود.
• قندخون ناشتا و بعد غذا توسط بیمار به صورت روزانه چک شود.
• عملکرد کبدی و کلیوی بیمار در ابتدای درمان و سپس به صورت منظم و دوره‌ای ارزیابی شود.

سماگلوتاید در کنترل وزن:

• فرم تزریقی این دارو جهت کنترل وزن در کنار رژیم غذایی مناسب و فعالیت ورزشی در بیماران با BMI بیشتر از ۳۰ یا در بیماران با BMIبیشتر از۲۷ که یک یا بیشتر بیماری مرتبط با اضافه وزن(مانند فشارخون، چربی خون بالا و…) دارند، قابل تجویز است.
• برنامه ی هفتگی درمانی به صورت کامل در اختیار بیمار قرار بگیرد و توضیحات و هشدارهای لازم به وی داده شود.
• ضربان قلب و وزن بیمار به صورت منظم پایش شود.
• بنا بر توصیه‌ی کارخانه‌ی سازنده، در بیمارانی که نمی توانند دوز 2.4 میلی گرم در هفته را تحمل کنند، درمان باید قطع شود. با این حال، برخی از متخصصان اگر در دوز قابل تحمل بیمار رسیدن به اهداف کاهش وزن بیمار را مشاهده کنند، درمان را با حداکثر دوز قابل تحمل (حتی اگر کمتر از 2.4 میلی گرم در هفته باشد)ادامه می‌دهند.
• چنانچه حداقل 5 درصد کاهش وزن اولیه بدن در طی 3 ماه اتفاق نیفتاد، دارو قطع شود.
• در صورت فراموشی یک نوبت تزریق سماگلوتاید، به محض یادآوری تزریق (تا ۵روز بعد) انجام شود. در صورتی که تزریق بیش از ۵روز به تعویق افتاد، از تزریق دوز فراموش شده خودداری شود و دوزهای بعدی طبق برنامه تزریق شوند. ممکن است بیمار نیاز به تنظیم دوز مجدد داشته باشد.
• از قلم تنها برای تزریق به یک بیمار استفاده شود. اگر قلم‌ها بین چندین بیمار مشترک استفاده شود، ممکن است آلودگی متقاطع رخ دهد.
• در جراحی‌های چاقی، پس از جراحی وضعیت هیدراسیون بدن بیمار، پیش از شروع درمان با این دارو ارزیابی شود و بیمار به دقت از نظر علائم مشکلات کلیوی حاد یا مزمن پایش شود.همچنین لازم است این بیماران از جهت علائم پانکراتیت به دقت تحت نظر قرار گیرند.
• پیش از تزریق لازم است دارو به دمای محیط برسد.(حداقل ۱۵دقیقه پس از خروج از یخچال صبر کند)
• از آنجا که لیراگلوتاید تخلیه‌ی معده را به تاخیر می‌اندازد، می تواند در جذب سایر داروها اختلال ایجاد کند. مخصوصا ً در زمان شروع درمان با این دارو، نحوه ی اثر گذاری سایر داروهای بیمار پایش شود.